ايماقتار • 28 ءساۋىر، 2021

قوي قوزداپ، قورادا شۋ...

87 رەت كورسەتىلدى

بۇگىندە جەتىسۋ جەرىنىڭ كەڭ جايلاۋىنا 4 ملن باسقا جۋىق قوي جايىلىمعا ءورىپ شىعادى ەكەن. ال تۇياقتى مالدىڭ ىشىندەگى ساۋلىقتىڭ سانى 1 915،6 مىڭ باستىڭ شاماسىندا كورىنەدى. ياعني قازىرگى ساتتە ايماقتا قوي تولدەپ، ساقمان ناۋقانىنىڭ قىزعان شاعى ءوتىپ جاتىر.

الماتى وبلىسىندا قوي وسىرۋمەن 109 ءىرىلى-ۇساقتى شا­رۋاشىلىق اينالىسادى. ال مال باسىنىڭ سانى جو­نىنەن ءوڭىر رەسپۋبليكا بويىنشا ەكىنشى ورىندا تۇر. بيىل بۇل كورسەتكىش تاعى دا ءوسۋى مۇمكىن. ويتكەنى مال تولدەتۋ ناۋقانىنىڭ كورسەتكىشى جامان ەمەس. بۇيىرسا، شوپان اتا ت ۇلىگىنىڭ سانى 1 ملن 870 مىڭ باسقا ارتادى دەگەن بولجام بار. قازىر اۋدانداردا ساقمان اياقتالۋعا جاقىن، العاشقى ەسەپ بويىنشا جەكەلەگەن شوپاندار 100 باس ساۋلىقتان 102 باس قوزى الىپ وتىرعان كورىنەدى.

مىسالعا، كەگەن اۋدانىندا ەكى ءجۇز مىڭنان اسا ۋاق مال بار ەكەن. ونىڭ تەڭ جارتىسىنان اس­تامى ساۋلىق قوي ساناتىن­دا. اۋداندا ەكى ايعا جۋىق مەرزىم بويىنا كوكتەمگى ءتول الۋ ناۋقانى جالعاسىپ جاتىر. اۋدانداعى مال باسى وسكەن اۋىلدىڭ ءبىرى – جىلىساي. قازىر اۋىلدىق وكرۋگتە 24 392 باس قوي-ەشكى بار كورىنەدى. ساقمان ناۋ­قانى دا باسقا اۋىلدارعا قاراعاندا جىلىسايلىقتار ءۇشىن اسقان جاۋاپكەرشىلىكپەن وتۋدە. وسى اۋىلداعى كۇندىز كۇلكى، تۇن­دە ۇيقى كورمەي جۇرگەن مال­ساق جاننىڭ قاتارىندا دار­حان ماسەنوۆتى اتاۋعا بولادى. ول ءوزى باسقاراتىن «دارحان» شارۋا قو­جالىعىندا 2 300 باس اسىل تۇ­قىمدى ارقار-مەرينوس قويىن ءوسى­رىپ وتىر. ونىڭ 1 680 باسى – ساۋلىق قوي. قازىر مال تولدەپ بولىپ قالىپتى.

– جاڭا تۋعان ءتولدىڭ كۇيى جامان ەمەس. ءتول باسى امان. اسىل تۇقىمدى مال بولعاسىن ەرەكشە كۇتىمدى قاجەت ەتەدى. ساقماندا قينالساق، قوزى اياقتانىپ، مارقا سەمىرگەندە ناتيجەسىن كورەمىز. بۇيىرسا، باسىنا – باس ءتول بار، – دەيدى د.ماسەنوۆ.

مال تولدەتۋ ناۋقانى اقسۋ وڭىرىندە دە ويداعىداي ءوتىپ جاتىر. اۋداندا 175 مىڭنان استام ۋاق مال باسى بار. قازىرگە دەيىن تۋعان جاس ءتولدىڭ سانى 100 مىڭ باستان اسىپتى. ارينە، مال باسىن كوبەيتۋگە جەكە شارۋا قوجالىقتارى دەن قويعان. سونىڭ ءبىر مىسالىن بارلىبەك سىرتتانوۆ اۋىلىنداعى «ەراسىل» شارۋا قوجالىعىنىڭ تىرشىلىگىنەن بايقاۋعا بولادى.

– اۋىلدا تۇرعان سوڭ اتا­كاسىپتى جالعاۋ مىندەتىمىز. مال­شىنىڭ اق تاياعىن اكەمىزدەن قابىلداپ الىپ، ءتورت ت ۇلىك ءوسىرىپ وتىرعان جايىمىز بار. قوي باسىن كوبەيتۋگە كىرىستىك. قازىر قىستاقتا 600 باس قوي بار. بيىل ءبىر ىرىستى جىل بولىپ تۇر، ساقمان شىعىنسىز وتۋدە. ءوز ەسەبىم بويىنشا ءتول سانى «جۇزىنە ءجۇز ەلۋدەن» اينالىپ قالادى، – دەيدى شوپان ەراسىل تاسبولاتوۆ.

ال كەربۇلاق اۋدانىنداعى ساقمان ناۋقانى اياقتالدى دەسە دە بولعانداي. بيىل ايماق بو­يىنشا 260 مىڭنىڭ ۇستىندەگى ۇساق مال قىستامادان شىققان. جاس ءتولدىڭ ەسەبىن العان ماماندار ءار 100 ساۋلىقتىڭ سو­ڭىنان 105 باس قوزى ەرەدى دەگەندى ايتادى. ساقماندى شى­عىنسىز وتكەرىپ، تۋعان ءتولدى بالاشا ماپەلەپ باعىپ وتىر­عان مالساق جاننىڭ ءبىرى – توقتار­بەك ۋسانوۆ. قويشىنىڭ وتا­رىندا 600 باس قوي بار ەكەن. ساۋ­لىق­تار تۇگەلىمەن قوزداعان.

– قىس اياعى سوزىلىپ كەتىپ، قاۋىپتەنىپ ەدىك، سوندا دا ساق­ماندى ۋاقتىلى اياقتادىق. مال ورىسكە شىققانىمەن، جايىلىمدا تۋعان قوزىنىڭ باۋىرىنان سىز ءوتىپ كەتپەۋىن مۇقيات قاداعالادىق. قىستاققا جەدەل تاسىپ وتىردىق. باسىندا اتپەن قاتىناپ ەك، ساۋلىقتار جاپپاي تولدەي باستاعاندا ارنايى كولىك جۇرگىزىپ امالدادىق. ەسەسىنە، بىردە-ءبىر قوزىنى شى­عىن قىل­مادىق، – دەيدى كەر­بۇلاق­تىق مالشى توقتاربەك ۋسانوۆ.

ايتپاقشى، قازاقستاندا ۋاق مال سانى جىلدام كوبەيىپ كەلە جاتىر ەكەن. سالىستىرۋ ءۇشىن الساق، 2019 جىلدىڭ كوكتەمىندە ەلىمىزدەگى شوپان اتا ت ۇلىگىنىڭ سانى 16،9 ملن باس شاماسىندا بولسا، وتكەن جىلدىڭ سو­ڭىندا بۇل كورسەتكىش 18 ملن باسقا جەتتى دەگەن ستاتيستيكا بار. دەمەك، قارقىندى ءجۇرىپ جاتقان ساقماننان سوڭ قوراداعى مالدىڭ شۋى تاعى ەسەلەيتىنى ءسوزسىز. ال وسى وراسان ءوسىمنىڭ جولىندا ەرەسەن ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن جانداردىڭ قاتارىندا جەتىسۋلىق شوپاندار دا بار.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

اماناتقا ادالدىق

ادەبيەت • كەشە

ديلليان ۋايت قاھارىنا ءمىندى

كاسىپقوي بوكس • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار