الماتى وبلىسىندا قوي وسىرۋمەن 109 ءىرىلى-ۇساقتى شارۋاشىلىق اينالىسادى. ال مال باسىنىڭ سانى جونىنەن ءوڭىر رەسپۋبليكا بويىنشا ەكىنشى ورىندا تۇر. بيىل بۇل كورسەتكىش تاعى دا ءوسۋى مۇمكىن. ويتكەنى مال تولدەتۋ ناۋقانىنىڭ كورسەتكىشى جامان ەمەس. بۇيىرسا, شوپان اتا ت ۇلىگىنىڭ سانى 1 ملن 870 مىڭ باسقا ارتادى دەگەن بولجام بار. قازىر اۋدانداردا ساقمان اياقتالۋعا جاقىن, العاشقى ەسەپ بويىنشا جەكەلەگەن شوپاندار 100 باس ساۋلىقتان 102 باس قوزى الىپ وتىرعان كورىنەدى.
مىسالعا, كەگەن اۋدانىندا ەكى ءجۇز مىڭنان اسا ۋاق مال بار ەكەن. ونىڭ تەڭ جارتىسىنان استامى ساۋلىق قوي ساناتىندا. اۋداندا ەكى ايعا جۋىق مەرزىم بويىنا كوكتەمگى ءتول الۋ ناۋقانى جالعاسىپ جاتىر. اۋدانداعى مال باسى وسكەن اۋىلدىڭ ءبىرى – جىلىساي. قازىر اۋىلدىق وكرۋگتە 24 392 باس قوي-ەشكى بار كورىنەدى. ساقمان ناۋقانى دا باسقا اۋىلدارعا قاراعاندا جىلىسايلىقتار ءۇشىن اسقان جاۋاپكەرشىلىكپەن وتۋدە. وسى اۋىلداعى كۇندىز كۇلكى, تۇندە ۇيقى كورمەي جۇرگەن مالساق جاننىڭ قاتارىندا دارحان ماسەنوۆتى اتاۋعا بولادى. ول ءوزى باسقاراتىن «دارحان» شارۋا قوجالىعىندا 2 300 باس اسىل تۇقىمدى ارقار-مەرينوس قويىن ءوسىرىپ وتىر. ونىڭ 1 680 باسى – ساۋلىق قوي. قازىر مال تولدەپ بولىپ قالىپتى.
– جاڭا تۋعان ءتولدىڭ كۇيى جامان ەمەس. ءتول باسى امان. اسىل تۇقىمدى مال بولعاسىن ەرەكشە كۇتىمدى قاجەت ەتەدى. ساقماندا قينالساق, قوزى اياقتانىپ, مارقا سەمىرگەندە ناتيجەسىن كورەمىز. بۇيىرسا, باسىنا – باس ءتول بار, – دەيدى د.ماسەنوۆ.
مال تولدەتۋ ناۋقانى اقسۋ وڭىرىندە دە ويداعىداي ءوتىپ جاتىر. اۋداندا 175 مىڭنان استام ۋاق مال باسى بار. قازىرگە دەيىن تۋعان جاس ءتولدىڭ سانى 100 مىڭ باستان اسىپتى. ارينە, مال باسىن كوبەيتۋگە جەكە شارۋا قوجالىقتارى دەن قويعان. سونىڭ ءبىر مىسالىن بارلىبەك سىرتتانوۆ اۋىلىنداعى «ەراسىل» شارۋا قوجالىعىنىڭ تىرشىلىگىنەن بايقاۋعا بولادى.
– اۋىلدا تۇرعان سوڭ اتاكاسىپتى جالعاۋ مىندەتىمىز. مالشىنىڭ اق تاياعىن اكەمىزدەن قابىلداپ الىپ, ءتورت ت ۇلىك ءوسىرىپ وتىرعان جايىمىز بار. قوي باسىن كوبەيتۋگە كىرىستىك. قازىر قىستاقتا 600 باس قوي بار. بيىل ءبىر ىرىستى جىل بولىپ تۇر, ساقمان شىعىنسىز وتۋدە. ءوز ەسەبىم بويىنشا ءتول سانى «جۇزىنە ءجۇز ەلۋدەن» اينالىپ قالادى, – دەيدى شوپان ەراسىل تاسبولاتوۆ.
ال كەربۇلاق اۋدانىنداعى ساقمان ناۋقانى اياقتالدى دەسە دە بولعانداي. بيىل ايماق بويىنشا 260 مىڭنىڭ ۇستىندەگى ۇساق مال قىستامادان شىققان. جاس ءتولدىڭ ەسەبىن العان ماماندار ءار 100 ساۋلىقتىڭ سوڭىنان 105 باس قوزى ەرەدى دەگەندى ايتادى. ساقماندى شىعىنسىز وتكەرىپ, تۋعان ءتولدى بالاشا ماپەلەپ باعىپ وتىرعان مالساق جاننىڭ ءبىرى – توقتاربەك ۋسانوۆ. قويشىنىڭ وتارىندا 600 باس قوي بار ەكەن. ساۋلىقتار تۇگەلىمەن قوزداعان.
– قىس اياعى سوزىلىپ كەتىپ, قاۋىپتەنىپ ەدىك, سوندا دا ساقماندى ۋاقتىلى اياقتادىق. مال ورىسكە شىققانىمەن, جايىلىمدا تۋعان قوزىنىڭ باۋىرىنان سىز ءوتىپ كەتپەۋىن مۇقيات قاداعالادىق. قىستاققا جەدەل تاسىپ وتىردىق. باسىندا اتپەن قاتىناپ ەك, ساۋلىقتار جاپپاي تولدەي باستاعاندا ارنايى كولىك جۇرگىزىپ امالدادىق. ەسەسىنە, بىردە-ءبىر قوزىنى شىعىن قىلمادىق, – دەيدى كەربۇلاقتىق مالشى توقتاربەك ۋسانوۆ.
ايتپاقشى, قازاقستاندا ۋاق مال سانى جىلدام كوبەيىپ كەلە جاتىر ەكەن. سالىستىرۋ ءۇشىن الساق, 2019 جىلدىڭ كوكتەمىندە ەلىمىزدەگى شوپان اتا ت ۇلىگىنىڭ سانى 16,9 ملن باس شاماسىندا بولسا, وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا بۇل كورسەتكىش 18 ملن باسقا جەتتى دەگەن ستاتيستيكا بار. دەمەك, قارقىندى ءجۇرىپ جاتقان ساقماننان سوڭ قوراداعى مالدىڭ شۋى تاعى ەسەلەيتىنى ءسوزسىز. ال وسى وراسان ءوسىمنىڭ جولىندا ەرەسەن ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن جانداردىڭ قاتارىندا جەتىسۋلىق شوپاندار دا بار.
