وسىدان ءبىراز بۇرىن تۇركيالىق عالىمدار ۆاكتسينانى سپرەي تۇرىندە شىعارۋدى قولعا الدى. وسى ىسپەتتى مۇرىنعا تامىزاتىن ۆاكتسينا جاساۋدىڭ پاتەنتىن العاندارىن سپۋتنيك V شىعارعان گامالەيا اتىنداعى ەپيدەميولوگيا جانە ميكروبيولوگيا ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى الەكساندر گينتسبۋرگ تە جاريا ەتتى. ول «ريا نوۆوستي» جۋرناليسىنە بەرگەن سۇحباتىندا «قازىر كلينيكاعا دەيىنگى تاجىريبەلىك زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلىپ جاتىر. ەكپە تۇرىندەگى ۆاكتسينانى سالعاندا ىستىق كوتەرىلىپ, بۇلشىقەتتەردىڭ, باستىڭ اۋىرۋى جۇرسە, ال قورعانۋدىڭ بۇل تۇرىندە ونداي بولمايدى. تامشى-ۆاكتسينا بيىل جىلدىڭ سوڭىندا نەمەسە كەلەر جىلدىڭ باسىندا قولعا تيەدى», دەگەن ويىمەن ءبولىستى.
رەسەيلىك «ۆەكتور» ورتالىعى دا وسىنداي تامشى ءتارىزدى ۆاكتسينا جاساۋعا كىرىسسە, ەكسپەريمەنتتىك مەديتسينا ينستيتۋتى دا ايران نەمەسە يوگۋرتقا ۇقساس ءتۇرىن جاساپ جاتقان كورىنەدى. بۇل بويىنشا ءسۇتتى ۇيىتاتىن باكتەريالاردىڭ گەنومىنا كورونوۆيرۋستىڭ ىلمەكتى اقۋىزى ەنگىزىلىپ, ناتيجەسىندە باكتەريادا S-اقۋىزى بار جاڭا رەتسەپتور پايدا بولادى. وسىلايشا, قارۋلانعان جاڭا باكتەريا كوبەيىپ, انتيدەنەلەر جاساۋعا كىرىسەدى. تەحنولوگياسى وتە قاراپايىم, كادىمگى ءسۇت ونىمدەرىن جاسايتىن جولمەن ازىرلەنەتىن بولعاندىقتان, بۇل ايران-ۆاكتسينانىڭ ارزانعا تۇسەتىنى ايقىن. ينستيتۋت ديرەكتورى الەكساندر سۋۆوروۆ زەرتحانادا اڭدارعا تاجىريبە جاساۋ بارىسىندا ولاردىڭ قانى مەن شىرىش قاباتتارىندا انتيدەنەلەر قالىپتاسقانىن كورگەنىن ايتسا, رەسەي عىلىم اكادەمياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى ۆلاديمير چەحونين رعا وتىرىسىندا شىرىشتى ۆاكتسيناعا قاتىستى جۇمىستاردىڭ دا قارقىندى ءجۇرىپ جاتقانىن جەتكىزدى.
Financial Times-ءتىڭ حابارلاۋىنا قاراعاندا, وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتى اعىلشىن-شۆەد AstraZeneca كومپانياسىمەن بىرلەسە ەرىكتىلەرگە مۇرىنعا سپرەي رەتىندە سەبىلەتىن ۆاكتسينانى زەرتتەۋدەن وتكىزۋدە. ونىڭ العاشقى فازاسىنا قاتىسۋعا دەنساۋلىعى مىقتى دەگەن 40 جاسقا دەيىنگى 30 ەرىكتى تاڭدالىپ الىنعان. ەرىكتىلەرگە العاشىندا ءبىر عانا دوزاسى جىبەرىلەدى, ەكىنشى فازاسىندا ۆاكتسينانىڭ قاۋىپسىزدىگى زەردەلەنەدى, ال جالپى زەرتتەۋ جۇمىستارى 4 اي كولەمىندە جۇرگىزىلمەك. ءبىرىنشى فازا ويداعىداي وتسە, ەكىنشى فازاسىنداعى تاجىريبەگە ەرىكتىلەردىڭ سانى كوبەيتىلەدى.
كۆي-ءدىڭ تىنىستايتىن اۋا ارقىلى تارايتىنىن باستى نازاردا ۇستاعانداردىڭ ءبىرى – فينليانديا عالىمدارى. حەلسينكي جانە شىعىس فينليانديا ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ عالىمدارى, پروفەسسور سەپپو يۋليا-حەرتتۋالانىڭ (Seppo Ylä-Herttuala) باسشىلىق ەتۋىمەن گەن تاسىمالى تەحنولوگياسىن پايدالانعان سپرەي-ۆاكتسينا جاساپ جاتىر. زەرتتەۋشىلەر گەن تاسىمالى بارىسىندا اعزانىڭ يممۋندىق جاۋابى ىسكە قوسىلىپ, مۇرىن قۋىسىندا ادەنوۆيرۋستىڭ زالالسىزدانعان كلوندانعان دنك تىزبەگى ۆيرۋستى اقۋىز تۇزەتىنىن العا تارتادى. سپرەي ارقىلى بۇلايشا ۆاكتسينالاۋ بۇلشىق ەتكە سالىنعاننان دا جوعارى يممۋندىق قابىلەتتى وياتادى ەكەن. يۋليا-حەرتتۋالا قازىرگى ۆاكتسينالار قان اينالىمىندا G (IgG) يممۋنوگلوبۋلينىنە انتيدەنە تۇزسە, ال مۇرىنعا جىبەرۋ شىرىش قاباتىن قورعايتىن A (IgA) يممۋنوگلوبۋلينگە اسەرىن تيگىزەدى, سوندىقتان دا اۋا ارقىلى ۆيرۋستىڭ ىشكە وتۋىندە انتيدەنەلەر بەلسەندىلىگى Covid-19-دىڭ ءوزىن دە, شتامدارىن دا دىتتەگەن ماقساتىنا جەتكىزبەيدى دەيدى.
قازىرگى ۋاقىتتا جوبانى ناقتى ۆاكتسيناعا اينالدىرىپ, ءونىم شىعارۋ جولىندا ينۆەستورلار قاراستىرىلۋدا. ەلدىڭ وڭتۇستىك-شىعىسىنداعى كۋوپيو قالاسىنان جولداما العان ۆاكتسينا COVID-19-بەن كۇرەسكە اتتانباق.
پولياك عالىمدارى دا ۆاكتسينانىڭ نازالدى ءتۇرىن جاساپ جاتىر. ۆارشاۆا, پوزنان, گدانسك جانە ۆروتسلاۆ قالالارىنىڭ بيوتەحنولوگيا سالاسىنداعى الدىڭعى قاتارلى عالىمدارى بىرلەسە ۇلكەن زەرتتەۋدى قولعا العان كورىنەدى. پولشا مەديتسينالىق زەرتتەۋلەر اگەنتتىگىنىڭ ديرەكتورى رادوسلاۆ سەرينسكي Gazeta Polska-عا بەرگەن سۇحباتىندا «بۇل – پولياك مەديتسيناسىنداعى ناعىز توڭكەرىس, رەۆوليۋتسيا. پولشا الەمدى تولعانتقان اۋرۋمەن كۇرەستە ءوز ۆاكتسيناسىن شىعارىپ, حالقىنىڭ اماندىعىن قامتاماسىز ەتۋى كەرەك», دەپ تۇجىرادى.
