قازاقستان • 26 ءساۋىر، 2021

ءموراتوريدى بەس جىلعا ۇزارتۋ ۇسىنىلدى

83 رەت كورسەتىلدى

پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆتىڭ توراعالىعىمەن جەر رەفورماسى جونىندەگى كوميسسيانىڭ 5-وتىرىسى ءوتتى. وندا كوپشىلىك داۋىسپەن جىل سوڭىنا دەيىن بەلگىلەنگەن موراتوري مەرزىمىن 5 جىلعا ۇزارتۋ تۋرالى ۇسىنىس قابىلداندى.

وتىرىستا جەر كاداسترى مالىمەت­تەرىنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قازاقستان ازاماتتارىنا جالعا بەرىلگەن جەر ۋچاسكەلەرى بويىنشا كاداسترلىق اقپاراتتى، ونىڭ ىشىندە زاڭدى تۇلعانىڭ اتاۋى نەمەسە جەر پايدالانۋشىلار بولىپ تابىلاتىن ازاماتتاردىڭ تەگىن كورۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن نورمانى ازىرلەۋ جانە پارلامەنتكە ەنگىزۋ تۋرالى ۇسىنىس قولداۋ تاپتى.

سونداي-اق ەلدى مەكەندەردىڭ اينا­لا­سىن­داعى قوعامدىق جايىلىمدارعا ارنال­عان جەرلەردى بەلگىلەنگەن راديۋس شەگىندە رەزەرۆتەۋدى كوزدەيتىن نورما­تيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى ازىرلەۋ جانە قابىلداۋ جونىندەگى ۇسىنىس بەكىتىلدى.

 وسىدان كەيىن قازاقستاندىقتار ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى جەكەمەنشىككە بەرۋ ماسەلەسى قىزۋ تالقىعا ءتۇستى. اتالعان ماسەلەگە قاتىستى العاشقى بولىپ ءسوز العان اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ساپارحان وماروۆ سوڭعى جىلدارى شەتەلدىكتەر ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن سا­تۋ جانە جالعا بەرۋ ماسەلەسى وتكىر كوتە­رىلگەنىن، بۇگىنگى تاڭدا بۇل ماسەلە تۇبە­گەيلى شەشىلگەنىن، ياعني شەتەلدىكتەر قا­زاق­ستاننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى جەر­لەرىن يەلەنە المايتىنىن باسا ايتتى.

«بۇل رەتتە بيزنەسىن ءتيىمدى دامىت­قىسى كەلەتىن قازاقستاندىقتارعا ۇزاق مەرزىمدى جالعا الۋمەن قاتار، اۋىل شارۋا­شىلىعى جەرلەرىن جەكەمەنشىككە ساتىپ الۋعا رۇقسات بەرۋ كەرەك. سوندىق­تان اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ ۇستانىمى: جەردى پايدالانۋدىڭ ەكى ينستيتۋتىن دا – قازاقستاندىقتار ءۇشىن ۇزاق مەرزىمدى جالداۋدى دا، جەكەمەنشىككە الۋدى دا ساقتاپ قالۋ قاجەت. قازاق­ستان­دىق جەر پايدالانۋشىلاردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى القاپتارىنا جەكە­مەنشىك قۇقىعى مەن جالعا الۋ قۇقىعىنىڭ ەكونوميكالىق نەمەسە شارۋاشىلىق تۇرعىسىنان قايسىسى قولايلى بولسا، سونى ءوز بەتىنشە تاڭداي الۋ قۇقىعى بولۋى ءتيىس دەپ سانايمىز. ەگەر ءبىز شىن مانىندە اشىق نارىقتىق ەكونوميكا مەن ءتيىمدى كاسىپكەرلىك قۇرۋعا ۇمتىلساق، ەرتە مە، كەش پە قازاقستاندا اۋىل شارۋاشىلىعى جەرىنە تولىققاندى جەكەمەنشىككە جانە ونى ساتىپ الۋ-ساتۋ بويىنشا ەركىن نارىق پايدا بولادى»، دەدى مينيستر.

ونىڭ ايتۋىنشا، وتكەن وتىرىستا بانك كرەديتتەرىن تارتۋ ءۇشىن جەردىڭ وتىمدىلىگىن كوتەرۋ ماسەلەسى ءبىرىنشى رەت كوتەرىلگەن.

«اكىمشىلىك جاعىنان ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردى جەردىڭ كەپىلدىك قۇنىن كوتەرۋگە ماجبۇرلەۋ مۇمكىن ەمەس. ونى ءبارىمىز دە تۇسىنەمىز. دەمەك، جەردىڭ ناقتى نارىق­تىق قۇنى بولۋعا ءتيىس. ال بۇعان جەكەمەنشىك ينستيتۋتىن ەنگىزۋ جانە اۋىل شارۋا­شىلىعى جەرلەرىن ساتىپ الۋ-ساتۋ نارىعى جاعدايىندا عانا قول جەتكىزۋگە بولادى. ءيا، جەر كوميسسياسىنداعى تالقىلاۋ بارىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىنىڭ بارلىعى بىردەي جەكەمەنشىككە ساتىلىپ كەتىپ، ءىرى جەر يەلەنۋشىلەردىڭ قولىنا شوعىرلانادى، سونداي-اق ۇتىمسىز پايدالانىلادى دەگەن الاڭداۋشىلىق ايتىلدى. وسىنداي الاڭداۋشىلىقتارعا بولا قازاقستاندىقتار ءۇشىن جەكەمەنشىككە تولىق تىيىم سالۋعا بولمايدى دەپ ەسەپ­تەيمىز. بۇل ءۇشىن زاڭ تۇرىندە بازا قۇرۋ كەرەك. مىسالى، جەكەمەنشىككە تىم ۇلكەن جەر القاپتارىنىڭ ءبىر قولعا شوعىرلا­نۋىنا جول بەرمەۋ ماقساتىندا ءبىر اكىمشىلىك اۋدان شەگىندە اۋىل شارۋا­شىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردىڭ ەڭ جو­عارى مولشەرىن بەلگىلەۋ قاجەت. بۇل رەتتە قازاقستاندىقتار ءۇشىن جەر ۋچاسكە­سىنە جەكەمەنشىك قۇقىعىن الۋ ءۇشىن قاجەت­تى شارت كاسىپتىك دايارلىق، اگرارلىق سەكتور­داعى جۇمىس تاجىريبەسى جانە اۋىل شارۋا­شىلىعى جەرلەرىن ءتيىمدى پايدالانۋعا قاجەتتى كاپيتالى بولۋى ءتيىس. جەر اشىق ساۋدا-ساتتىقتا مەملەكەتتىك جۇيە ارقىلى ساتىلۋى كەرەك»، دەدى ساپارحان وماروۆ.

ءمينيستردىڭ اتاپ وتۋىنشە، جالعا بەرۋ جاعدايىندا اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرى بەلگىلى ءبىر كەزەڭ ىشىندە ءتيىمدى جانە ۇتىمدى پايدالانىلعان جاعدايدا ودان ءارى ولاردى جەكەمەنشىككە بەرۋگە رۇقسات ەتىلۋى ءتيىس. اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن پايدالانبايتىن نەمەسە ۇتىمسىز پايدالاناتىن تۇلعالار جوعارى سالىقتار مەن ايىپپۇلدار تۇرىندە قارجىلىق جازاعا تارتىلۋى كەرەك. وسىلايشا، بەلگىلى ءبىر ولشەمشارتتاردى بەلگىلەۋ ارقىلى قازاقستاندىقتار ءۇشىن جەكەمەنشىككە رۇقسات بەرىلۋى قاجەت.

«جەكەمەنشىكتىڭ ءوز ارتىقشىلىقتارى بار ەكەنى داۋسىز. ول اۋىل شارۋاشىلىعىنا ينۆەستيتسيا تارتۋعا ىنتالاندىرادى. مالىمەت ءۇشىن ايتا كەتەر بولساق، جالپى رەس­پۋبليكا بويىنشا اگروونەركاسىپ كەشەنى ونىمدەرى ءوندىرىسىن ۇلعايتۋ ماقساتىندا 2025 جىلعا دەيىن 4،5 ترلن تەڭگە سوماسىنا 845 ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. ولاردىڭ اراسىندا كاپيتالدى كوپ قاجەت ەتەتىن جانە ءوزىن ءوزى اقتاۋ مەرزىمى ۇزاق ونەركاسىپتىك باقتار مەن جىلىجايلار، سۋارمالى ەگىنشىلىك قۇرۋ جوبالارى بار»، دەدى سالا باسشىسى.

اتالعان ماسەلەگە قاتىستى كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ پىكىرى جەكەمەنشىكتى جاق­تاۋشىلار، تىيىم سالۋدى جاق­تاۋشىلار جانە فەرمەرلەرگە ۇزاق مەرزىمگە جالعا بەرگەن دۇرىس دەپ سانايتىندار بولىپ ۇشكە ءبولىندى.

Dala Fruit جشس ديرەكتورى بولاتبەك ناجمەتدين ۇلى اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى قازاقستان ازاماتتارىنىڭ جەكەمەنشىگىنە بەرۋ قاجەت دەپ سانايدى. «قالانىڭ ىشىندەگى زاۋىت پەن فابريكالار ورنالاسقان بىرنەشە ونداعان گەكتار جەردى ساتىپ الۋعا مۇمكىندىك بەرىپ، قويمانىڭ، باۋ-باقشانىڭ، جىلىجايدىڭ، ەت بورداقىلايتىن الاڭنىڭ، ءسۇت پەن ەت فەرمالارىنىڭ ورنالاسقان جەرىن جەكەمەنشىككە نەگە بەرە المايمىز؟ سونى تۇسىنبەيمىن. نەگە وسىنداي الالاۋشىلىق بار؟»، دەدى بولاتبەك ناجمەتدين ۇلى.

ال جەر رەفورماسى جونىندەگى كوميسسيانىڭ مۇشەسى مۇحتار تايجان اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن قازاقستان ازاماتتارىنا جەكەمەنشىككە بەرۋگە تولىقتاي كەلىسپەيتىنىن اشىق ءبىلدىردى. «سەبەبى اۋىل شارۋاشىلىعىنا ارنالعان جەرلەر قازاقستان اۋماعىنىڭ 80 پايىزىن قۇرايدى. بۇگىندە 100 ملن گەكتار اۋىل شارۋاشىلىعىنا جارامدى جەر پايدالانىلىپ، تاعى 100 ملن-نان استام گەكتار جەر قوردا تۇر. ول – مەملەكەتىمىزدىڭ نەگىزى. اۋىل شارۋاشىلىعىن جەردى جەكە­مەنشىككە بەرمەي-اق دامىتۋعا بولادى. بۇل الەمدىك، ءتىپتى ەلىمىزدىڭ  ءوز تاجىريبەسى دەۋگە بولادى. ويتكەنى 2013-2016 جىلدارى ارالىعىندا جەر جەكەمەنشىككە ساتۋعا اشىق بولعان كەزدە نەبارى 0،6 پايىز عانا جەر ساتىلدى. ياعني جەردى جەكەمەنشىككە بەرمەي-اق،  اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا بولادى دەگەن ءسوز»، دەدى ول.

وسى ورايدا Bazarbek&Partners زاڭگەرلىك كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى باقىتجان بازاربەك قازاقستان ازاماتتارى ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەرگە جەكەمەنشىك قۇقىعىن بەرۋ ماسەلەسىنە قاتىستى ءموراتوريدى تاعى دا 5 نە 7 جىلعا سوزۋدى ۇسىنىپ، وعان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى ايدوس سارىم قولداۋ ءبىلدىردى.

 قازاقستان حالىق پارتياسىنىڭ توراعاسى ايقىن قوڭىروۆ بولسا، جەر مەملەكەتتىڭ مەنشىگى بولىپ قالۋى تيىستىگىن باسا ايتتى. «وكىنىشكە قاراي، قازىرگى تاڭدا اۋىلداعى اعايىنداردىڭ جەر ساتىپ الاتىن مۇمكىندىگى جوق. ال ساتىپ الاتىندار – مۇلدەم باسقا سالانىڭ ادامدارى. ولار جەردى قايتا ساتىپ نەمەسە جالعا بەرىپ پايدا تابۋدى ويلايدى. جەر ماسەلەسىن ءبىرجولا شەشۋ كەرەك»، دەدى ول.

 وتىرىستى قورىتىندىلاعان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆ كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ اراسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى قازاقستان ازاماتتارىنىڭ جەكەمەنشىگىنە بەرۋ ماسەلەسىنە قاتىستى بىرىڭعاي پىكىر قالىپتاسپاعاندىقتان، ونى ەگجەي-تەگجەيلى پىسىقتاۋدى ۇسىندى. «وزدەرىڭىز كورىپ وتىرعانداي، جەكەمەنشىككە بايلانىستى بۇگىن كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ بىرىڭعاي پىكىرى قالىپتاسقان جوق. جۇمىس توپتارىنىڭ جەتەكشىلەرى دە ويلارىن ورتاعا سالدى. ولار دا شەشىم قابىلداعان جوق. نەگە دەسەڭىزدەر، ماسەلە كۇردەلى. ما­سەلە ماعىناسى جاعىنان دا، ءمانى جاعىنان دا وتە ماڭىزدى، تەرەڭ بولعاننان كەيىن جۇمىس توپتارىنىڭ باسشىلارى وسىن­­داي شەشىمگە كەلدى عوي دەپ ويلايمىن. بىرگە تالقىلادىق. اشىعىن ايتقاندا، تۇپكى­لىكتى شەشىم قابىلداۋ ءۇشىن ءبىراز ۋاقىت كەرەك ەكەنى انىق»، دەدى ەرالى توعجانوۆ.

ۇكىمەت باسشىسى ورىنباسارىنىڭ اتاپ وتۋىنشە، اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىنە تولىق تۇگەندەۋ جۇرگىزۋ قاجەت. «ول ءبىر كۇننىڭ شارۋاسى ەمەس، ونى بۇكىل ەل بىلەدى. ونى وزدەرىڭىز وسى جەردە تالقىلاپ، ۇسىنىس ەنگىزدىڭىزدەر. بۇل جۇمىس بارىسىندا ەلىمىزدىڭ بارلىق جەرىنىڭ توپىراعىنىڭ قۇنارلىلىعى ناقتىلانۋى ءتيىس. اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىنىڭ كاداسترلىق قۇنىن قايتا قاراستىرۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. مامانداردىڭ ايتۋىنشا، بۇل 10 جىلدان بەرى قارالماعان ماسەلە. ول جونىندە ءبىر كۇننىڭ ىشىندە، ءبىر وتىرىستا شەشىم قابىلدايمىز دەپ تە ايتا المايمىز. جەردىڭ قۇنارىن، نارىقتىڭ قۇنىن ەسكەرە وتىرىپ، جان-جاقتى تالداۋ جۇرگىزىلۋى ءتيىس. حالقىمىز ءار ۋاقىتتا جەردى قازىناعا، بايلىققا تەڭەگەن. وسى جەردە ازاماتتاردىڭ ءبىرازى ماسەلەنىڭ ساياسي استارى بار ەكەنىن دە ايتىپ جاتىر. ول دا جوق ەمەس. ونى دا ەسكەرۋىمىز كەرەك. قازاقتا سۋدىڭ دا سۇراۋى بار دەگەن ءسوز بار. سوندىقتان وسىنىڭ ءبارىن ەسكەرەيىك»، دەدى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى. وسىعان وراي ول جەردى مەنشىككە بەرۋگە بايلانىستى «بولادى، نە بولمايدى» دەپ شەشىم قابىلداماي، ونى بولاشاققا قالدىرۋ كەرەك دەگەن ويىن ءبىلدىردى.

«اۋىل حالقى بولاشاقتا وسى ماسەلەگە قاتىستى تىكەلەي شەشىم قابىلداۋى كەرەك شىعار. پارلامەنتتە ءبىراز ماسەلە كوتەرىلەتىنى ايتىلدى. سونىڭ ءبارىن بولاشاقتا ەسكەرە وتىرىپ، وسى ىسكە از دەگەندە 3 جىلدان 5 جىلعا دەيىن ۋاقىت كەرەك دەگەن ويدامىن. اسىعىستىق جاساۋعا بولمايدى. ولاي بولسا، جەر يەلىگىنە قاتىستى نورمالارعا جىل سوڭىنا دەيىن بەلگىلەنگەن موراتوري مەرزىمىن 5 جىلعا ۇزارتۋدى ۇسىنامىز. ءبىر عانا شەشىم بولۋى كەرەك قوي دەپ ويلايمىن. قازىر بىرنەشە شەشىم قابىلداۋعا، ەلدى جان-جاققا تارتۋعا ەش قاقىمىز جوق. وسى جەردەگى ءاربىر ازامات جاۋاپكەرشىلىكتى موينىنا الىپ وتىر دەپ ويلايمىن. سوندىقتان كوميسسيا مۇشەلەرى وسىنداي ورتاق پىكىرگە توقتالساق دەگەن ۇسىنىستى ورتاعا سالامىن»، دەدى ەرالى توعجانوۆ.

وسىدان كەيىن كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ باسىم بولىگى قازاقستاندىقتاردىڭ جەر يەلىگىنە قاتىستى نورمالارعا جىل سوڭىنا دەيىن بەلگىلەنگەن موراتوري مەرزىمىن
5 جىلعا ۇزارتۋدى قولداپ داۋىس بەردى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار