قوعام • 22 ءساۋىر، 2021

اقتاۋ قوقىستان قاشان ارىلادى؟

176 رەت كورسەتىلدى

ماڭعىستاۋدا قوقىس ماسەلەسى كۇردەلى جاعدايدا. جاناشىرلىقپەن نازار اۋدارىلىپ، جەتكىلىكتى قارجى بولىنبەگەندىكتەن، داۋلى جاعداي جىلدان-جىلعا جالعاسىپ كەلەدى. ونىڭ ۇستىنە وڭىردە قۇرىلىستىڭ قارقىندى جۇرگىزىلۋى مەن تۇرعىندار سانىنىڭ كوبەيۋى قوقىس كولەمىن ارتتىرىپ، ماسەلە قوردالانا تۇسۋدە.

مىسالى، وبلىس ورتالىعى اقتاۋ قالاسىن الايىق. اقتاۋ – وزگەرىس پەن وركەندەۋ ۇستىندەگى قالا. كولەمى قالاي ۇلكەيسە، سالىنىپ جاتقان ۇيلەر مەن عيماراتتاردىڭ سىرتقى ادەمىلىگى مەن ىشكى ساپاسى دا قالا ابىرويىن ارتتىرۋعا ساي بولۋى ءتيىس. كەلەشەكتە ءتۋريزمدى جەتەكشى باعىتتاردىڭ ءبىرى ەتۋدى ماقسات ەتكەن ەلدە تەڭىز جاعالاۋىنداعى جالعىز قالانىڭ كوركى كوز تويدىرىپ، جۇمىرتقاداي بولىپ جۇتىنىپ تۇرعانى ءجون. بۇل – تالاپ.

الايدا اقتاۋدا، اسىرەسە ىشكى شاعىن اۋداندارداعى قالدىقتار تۇرعىندار ءۇشىن بۇگىنگى ماڭىزدى ماسەلەگە اينالىپ وتىر. «قوقىس دەگەن قوزعالمايتىن نارسە ەمەس، ونى ايتۋدىڭ قاجەتى جوق» دەيتىندەر دە تابىلار، ايتسە دە قالانىڭ كوركىنە، تۇرعىنداردىڭ دەنساۋلىعىنا، ءجۇرىپ-تۇرۋىنا نۇقسان كەلتىرىپ تۇرسا، ونى «جابۋلى قازان» كۇيىندە قالدىرۋ دا ءجون ەمەس.

وبلىس ورتالىعىندا سوڭعى جىلدارى قاتارعا قوسىلىپ، زاماناۋي ۇيلەرى تۇرعىندار يگىلىگىنە بەرىلگەن شاعىن اۋدانداردىڭ ءبىرى – №16 شاعىن اۋدان.
بۇرىن قالانىڭ سىرت جاعىنداعى قوقىس باسقان كارەردىڭ ورنى بۇگىن­دە اقشاڭقان ۇيلەرگە تولى جانە شاعىن
اۋداندا قۇرىلىس جۇمىستارى ءالى تولىق اياقتالعان جوق. وكىنىشتىسى، قوقىس جاڭا شاعىن اۋدان تۇرعىندارىنىڭ باس­تى پروبلەماسىنا اينالىپ، تازالىق جاعدايى جاعا ۇستاتارلىق. ۇيلەر جانىنا، ارا­لىقتارعا تاۋ-تاۋ بولىپ ۇيىل­گەن قۇرىلىس قالدىقتارى مەن تاستاندى تۇرمىستىق بۇيىمداردان، ءتۇرلى تاعام قالدىقتارىنان، جانۋارلار ولەكسەسىنەن اياق الىپ ءجۇرۋ مۇمكىن ەمەس.

قىسقاسى، شاعىن اۋدان ءىشى قوقىسقا لىق تولى. جەل تۇرسا كۇل-قوقىس اۋلاعا ۇشادى، ال ونىڭ ءيىسى قولقانى قابادى. بۇل تەك №16 شاعىن اۋدان تۇر­عىن­دارىنىڭ باسىنداعى عانا ماسەلە ەمەس، قوقىسقا قاتىستى جاع­دايدى قالاداعى بىرنەشە شا­عىن اۋداننان كەزىكتىرۋگە بولادى. تۇرعىنداردىڭ ايتۋىن­شا، قىس­تاي جابايى يت پەن مى­سىققا تاپ­­تىرماس ورىن بولعان ول جەرلەردە كۇن جىلىنعان سوڭ تىش­قاندار پايدا بولعان. ەندى قۇرت-قۇمىرسقا، شىبىن-شىر­كەيلەر ۇيمەلەيتىنى انىق.

قوقىس قايدان پايدا بولدى؟ تۇرعىنداردىڭ ءبىرى قۇرىلىس كومپانيالارىن كىنالاسا، ەندى ءبىرى كورشىلەرگە كوڭىلى تولمايدى. ءتىپتى وسى شاعىن اۋداندا تۇ­را­تىن ءوز كورشىلەرى تۇرماق، «بايا­عى كارەردىڭ ورنى» دەپ قوقىس توگۋگە ۇيرەنشىكتى ورىن ساناپ العان قالانىڭ كەيبىر تۇر­­عىندارى كولىكتەرىمەن كەلىپ زىلدەي قوقىستاردى اۋدارىپ ك­ە­تەدى ەكەن.

اتالعان شاعىن اۋدان تۇرعىنى ءو.كارىموۆ قۇرىلىس كومپانيا­لارىنا قاتىستى باقىلاۋدى كۇ­شەيتۋ كەرەك دەپ سانايدى. سەبەبى ءۇيىلىپ جاتقان قوقىستىڭ دەنى پايدالانىلعان قۇرىلىس ماتەريالدارى. ال تۇرعىن ف.قانات­باەۆا قوقىس ماسەلەسى بۇگىنگى كۇن­­نىڭ وزەكتى تاقىرىبىنا اينال­عاندىقتان، ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن اقتاۋ قالاسى اكىمدىگىنىڭ ارالاسۋىن سۇرايدى.

ماڭعىستاۋ وبلىسى تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعات پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسىنىڭ باس مامانى ج.ادىلبەكوۆا ءوڭىر تا­زالىعىنا ءاربىر تۇرعىن جان­ا­شىرلىق تانىتۋى قاجەت ەكەنىن ايتادى. قازىرگى تاڭدا كوم­مۋنالدىق مەكەمەلەر تۇر­مىس­تىق قالدىقتى قالا سىرتىن­داعى پوليگونعا تاسىپ جاتىر. بەي-بەرەكەت قوقىس توگىلگەن ۋچاس­كەلەر انىقتالۋدا. قالدىقتار – قورشاعان ورتانى لاستايتىن كوزدەردىڭ ءبىرى جانە وسىمدىكتەرگە، جەرۇستى جانە جەراستى سۋلارىنا جاعىمسىز اسەرىن تيگىزەدى. ال قوقىس جانعان كەزدە اتموس­فە­راعا ۋلى زاتتار ءبولىنىپ، تىنىس جۇيەسى اۋرۋلارى مەن رە­پرودۋكتيۆتى جانە يممۋندىق جۇ­يە­لەردىڭ اۋىتقۋلارىنا اكە­لىپ سوعۋى مۇمكىن. سول سە­بەپ­تى تازالىق ماسەلەسىنە ۇلكەن جا­ۋاپكەرشىلىكپەن قاراعان ابزال. «سوزدەن ىسكە» كوشەتىن ۋاقىت باياعىدا كەلگەن، سەبەبى تۇرعىندار قوقىستىڭ اۋاعا، دەنساۋلىققا وسىنشالىقتى زياندى ەكەنىن بىل­گەندىكتەن بايبالام سالىپ ءجۇر ەمەس پە؟!

ال ماڭعىستاۋ وبلىسى بو­­­يىنشا ەكولوگيا دەپارتا­مەنتىنىڭ ينسپەكتورى دارحان تەڭەل­باەۆتىڭ ايتۋىنشا، زاڭ­سىز قوقىس توككەن 50-دەن استام قالا تۇرعىنى اكىم­شىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تار­تىلعان. دەمەك، جازا تۇرعىن­داردىڭ مادە­نيەتىن قالىپتاستىرا المايدى دەگەن ءسوز.

– ماڭعىستاۋ وبلىسىندا قۇرىلىس قالدىقتارىن جيناۋ مەن قايتا وڭدەۋ پوليگونىن اشۋ جوسپارلانىپ وتىر. وڭىر­­­­­دە سانيتارلىق تالاپتارعا سايكەس كەلەتىن 7 پوليگون بار. بۇل پوليگوندار جاڭاوزەن، فورت-شەۆ­چەنكو قالالارىندا جانە مۇنايلى اۋدانىنىڭ باياندى اۋىلىندا، قاراقيا اۋدانىنىڭ جەتىباي، قۇرىق اۋىلدارىندا، بەينەۋ اۋدانىنىڭ بەينەۋ اۋى­لىندا، ماڭعىستاۋ اۋدانىنىڭ شەتپە اۋىلىندا ورنالاسقان. ار­نايى تالاپقا ساي ەمەس 16 قو­قىس تاستايتىن الاڭ بار. ال بۇل ورىندار ماڭعىستاۋ اۋدا­نىنداعى 7 اۋىلدا جانە بەي­نەۋ اۋدانىنداعى 9 اۋىلدا ور­نالاسقان. ماڭعىستاۋ وبلىسىندا قالدىقتاردى جيناۋ جانە شى­عارۋمەن 21 مەكەمە اينالى­سادى. ءوڭىر بويىنشا 12 006 دا­نا قوقىس ساقتايتىن كونتەينەر بار. ءالى دە 16 819 داناسى قا­جەت. جالپى، پوليگونداردىڭ جاع­دايى مەن قوقىستى سۇرىپتاۋ جۇ­مىستارى ءماز ەمەس. ايماقتا تۇر­مىستىق قاتتى قالدىقتاردى سۇرىپتاۋمەن، قايتا وڭدەۋمەن اينالىسقىسى كەلەتىن ينۆەستورلار بۇگىنگى احۋالعا بايلانىستى كى­دىرىپ تۇر، – دەدى ماڭعىستاۋ وب­لىستىق تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعات پايدالانۋدى رەتتەۋ باس­قار­ماسىنىڭ باسشىسى دۇيسەن قۇسبەكوۆ.

ايتۋىنشا، مۇنايلى اۋدا­نىنداعى پوليگون ماڭىنان قۇ­رىلىس قالدىقتارىن جيناۋ مەن قايتا وڭدەۋ الاڭىن اشۋ­دى ۇي­ىمداستىرۋ ويدا بار ەكەن. شىندىعىن ايتۋ كەرەك، ماڭ­عىستاۋدا قوقىسقا ارنالعان پوليگون ماسەلەسى جىلدارعا جۇك بولعان جاۋىر تاقىرىپ. بار دەپ اۋىز تولتىرىپ ايتاتىن 7 پو­­لي­گوننىڭ جاعدايى راسىندا سانيتارلىق تالاپتارعا ساي ەمەس. قۇزىرلى ورىندارعا وڭىردە باسقا پوليگون بولماعاندىقتان جانە پوليگون ماسەلەسى كوپ قاراجاتتى تالاپ ەتەتىندىكتەن «بارىمەن بازار» ەتىپ كورسەتۋ ءتيىمدى. سون­داي-اق پوليگون ماڭىنان قۇ­رىلىس قالدىقتارىن جيناۋ مەن قايتا وڭدەۋ الاڭىن سالۋ جوس­­پارلانعالى قانشا جىل؟ 16 مىڭ قوقىس جاشىگى جەتپەي تۇرعان اي­ماقتا قوقىس وڭدەيتىن زاۋىت سالۋدى ارمانداۋدىڭ ءوزى ارتىق-اۋ! ماسەلەنى شەشۋ كىمگە تىرەلەدى؟

قوشقار اتا ۋلى كولى ماسەلەسى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قار­جى­لاندىرىلاتىن بولعاسىن «كى­سىدەگىنىڭ كىلتى اسپاندا» بولىپ، جىلدار بويى ۋلى كولمەن بىرگە دەمالىپ جۇرگەنىمىز بەلگىلى. جۋىردا جەتكەن قوشقار اتا ەكو­لوگيالىق ايماعىنا قاتىستى جا­ڭالىقتىڭ ناتيجەسىن كورگەنشە قۋانۋعا ەرتە. ال قوقىس ماسەلەسىن اقشا ءبولۋ نەمەسە كاسىپكەرلەر، ينۆەستورلار ارقىلى شەشۋ جەر­گىلىكتى اكىمدىكتىڭ مىندەتى ەمەس پە؟! اكىمدەر اۋىسقانىمەن، ما­سەلەلەر جالعاسىپ كەلەدى، كىمدى كىنالارىڭدى بىلمەيسىڭ، كىمنەن كومەك كۇتەرىڭدى بىلمەيسىڭ... قار­­­جى قولبايلاۋ بولسا باسقار­ما­لارعا كىنا ارتۋ – ارتىق.

ال تاۋ بولعان قوقىستارعا كىم كىنالى؟ بارلىعىمىز – ۇيدەن شىعا بەرە قوقىسىنان قۇتىلاتىن تۇرعىندار، كاسىپكەرلەردى تەكسەرۋگە بولمايتىن ءموراتوريدىڭ تاساسىنا تىعىلىپ جان-جاعىن رەتسىز ۇستاپ، سوڭىن بەي-بەرەكەت قالدىرا سالاتىن قۇرىلىس كومپانيالارى مەن ءىستى ۇيلەستىرە الماي، ماسەلەنىڭ شەشىمىن تابا الماي ەكى ورتادا الاڭداعان اكىمدەر! ونسىز دا ەكولوگيالىق احۋالى ءماز ەمەس ماڭعىستاۋ قوقىستىڭ الاڭى بولىپ، اقتاۋ «سىرتى ءبۇتىن، ءىشى ءتۇتىن» قالاعا اينالماسىن، قوقىستان قۇلاپ بالالارعا زيان كەلمەسىن، تۇرعىندار امان بولسىن دەگەن ىزگى وي اكىمدەردىڭ ساناسىنا قاشان جەتەر ەكەن؟! قاراجاتتى اياماي ءبولىپ، زاماناۋي ستاندارتقا ساي پوليگون، كونتەينەر شارۋاسىن شەشسە، تازالىققا قاتىستى تالاپتاردى شيراتا ۇستاسا، قوقىس ءتيىستى جەرگە تاسىلىپ، تۇرعىندار تارتىپكە باعىنىپ، قوقىستان ارىلار ما ەدىك. ارمان وسىنداي.

 

ماڭعىستاۋ وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

مەرەكە كۇندەر جاڭبىرلى بولادى

اۋا رايى • بۇگىن، 16:00

فۋتبول: «چەلسي» فينالعا شىقتى

فۋتبول • بۇگىن، 15:01

اممانعا اتتاندى

سپورت • بۇگىن، 14:10

قازاندا كۇش سىناسۋدا

سپورت • بۇگىن، 13:40

شەت ەلدەگى قازاق گەنەرالدارى

قازاقستان • بۇگىن، 11:54

قادىر ءتۇنىنىڭ قاسيەتى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:10

ەرلىك پەن پاتريوتيزم مەكتەبى

قازاقستان • بۇگىن، 08:06

قارۋلى كۇشتەرىمىز وسىلاي قۇرىلعان

قازاقستان • بۇگىن، 08:05

ۇقساس جاڭالىقتار