بۇل راس پا؟
وتاندىق باق-تا وسىنداي اقپارات تاراعان ەدى. قازاقستاندا بازالىق پايىزدىق مولشەرلەمە – جىلدىق 9,0 پايىز بولسا, رەسەيدە بۇل كورسەتكىش 4,50 پايىزعا تەڭ (رەسەي ورتالىق بانكى 2021 جىلى 19 ناۋرىزدا ستاۆكانى 4,25-تەن 4,50-گە كوتەردى). سونداي-اق رەسەي بانكتەرىندە قارجىلىق ەمەس ۇيىمدار ءۇشىن ورتاشا پايىزدىق ستاۆكا 8,9 پايىز, ال بىزدە 11,8 پايىز دەڭگەيىندە. پايىزدىق ستاۆكا اراسىنداعى الشاقتىق قازاقستاندىقتاردىڭ رەسەيلىك نەسيە ونىمدەرىنە دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋى ىقتيمال. بۇل راسىمەن ءتيىمدى مە؟ قازاقستان كومپانيالارىنىڭ رەسەيدەن نەسيە الۋى قانشالىقتى پايدالى ءارى قيسىندى؟ وسى ورايدا قازاقستان نارىعىندا جۇمىس ىستەيتىن رەسەيلىك بانك باسشىلارىمەن, تاۋەلسىز ساراپشىلارمەن پىكىرلەستىك. سونداي-اق رەسەي ورتالىق بانكىنىڭ دە Egemen Qazaqstan گازەتىنە بەرگەن رەسمي پىكىرىن جاريالاماقپىز.
ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ كەڭەسشىسى ولجاس تولەۋوۆ بۇل پىكىرمەن كەلىسپەيدى.
– ءبىر قاراعاندا رەسەيدىڭ نەسيە رەسۋرسى ارزان كورىنۋى مۇمكىن. شىن مانىندە ولاي ەمەس. رەسەيلىك كوممەرتسيالىق بانكتەردەگى ورتاشا مولشەرلەمە 2020 جىلى 8,9 پايىز بولدى. اتالعان كورسەتكىش ءبىزدىڭ ەلدە 11,8 پايىزعا تەڭ. ياعني ايىرماشىلىق جوعارى ەمەس. ەگەر ۆاليۋتا تاۋەكەلى, ترانزاكتسيالىق شىعىن فاكتورلارىن جانە رەسەي قارجى ينستيتۋتتارى تاراپىنان قازاقستاندىق رەزيدەنتتەرگە قويىلاتىن اسا قاتاڭ تالاپتاردى ەسكەرەر بولساق, وندا الگى ازداعان ايىرماشىلىقتىڭ ءوزى نولگە اينالىپ شىعا كەلەدى, – دەيدى و.تولەۋوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, بانكتىك ەمەس زاڭدى تۇلعالاردىڭ شەتەلدە العان زايمدارى مەن نەسيەلەرى 1,4 ملرد دوللاردان اسقان. دەمەك قازاقستاندىق رەزيدەنتتەر بىلتىر جاڭا قارىز الماق بىلاي تۇرسىن, بۇرىنعى العان قارىزدارىن جابۋمەن اۋرەگە تۇسكەن.
بانكتەر نە دەيدى؟
«ۆتب بانك» (قازاقستان) باسقارما توراعاسى دميتري زابەللونىڭ ايتۋىنشا, بۇل جەردە تەڭگەنىڭ رۋبلگە قاتىستى كۋرسىن, الەۋەتتى قارىز الۋشىلاردىڭ ۆاليۋتالىق تابىسىن جانە ۆاليۋتا تاۋەكەلىن ەسكەرۋ كەرەك.
– اتالعان ماسەلەگە تەرەڭ ءمان بەرەر بولساق, بيزنەس ءۇشىن نەسيەلەۋدىڭ سوڭعى ستاۆكالارىنداعى تۇپكىلىكتى ايىرماشىلىقتىڭ شامالى ەكەنىن بايقاۋعا بولادى. ءوز كەزەگىندە, «ۆتب بانك» رەزيدەنتى جانە بيزنەس سۋبەكتىسى رەتىندە ءوز قىزمەتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىنا, ونىڭ ىشىندە نارىق باعاسىنان تومەن شارتتارمەن نەسيەلەۋ بويىنشا كەلىسىم جاساۋدى تالاپ ەتەتىن ترانسفەرتتىك باعا بەلگىلەۋ تۋرالى زاڭعا سايكەس جۇرگىزەدى. وسىعان بايلانىستى, ۆتب شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى نەسيە ءۇشىن دە نەسيە مولشەرلەمەسىن نارىقتىق ورتاشا دەڭگەيدەن تومەن ۇسىنا المايدى, – دەدى د.زابەللو.
وسى تاراپتا «سبەربانكتىڭ» دە رەسمي كوزقاراسىن بىلگىمىز كەلدى:
– «سبەربانك» قازاقستاندا تىركەلگەن زاڭدى تۇلعا رەتىندە قازاقستان زاڭناماسىمەن جۇمىس ىستەيدى جانە ونى ۇلتتىق بانك پەن قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى تىكەلەي باقىلايدى. قازاقستاندا نەسيەلەۋگە بەرىلەتىن نەگىزگى ۆاليۋتا تەڭگە بولعاندىقتان, رەسەي ورتالىق بانكىنىڭ بازالىق مولشەرلەمەسى تەڭگەمەن نەسيەلەۋ مولشەرلەمەسىنە ەش اسەر ەتپەيدى. «سبەربانك» جەرگىلىكتى بانك بولعاندىقتان, ءبىزدىڭ تەڭگە جانە رۋبل بويىنشا نەسيەلەۋ ستاۆكامىز ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر ۇسىناتىن نەسيەلەۋ مولشەرلەمەسى دەڭگەيىندە, – دەلىنگەن بانك جاۋابىندا.
ساراپشىلار پىكىرى
قارجىگەر راسۋل رىسمامبەتوۆ الدىمەن رەسەيلىك بانكتەردىڭ قاي سالادا نەسيە بەرىپ جاتقانىن ءبىلۋ قاجەت دەيدى.
– رەسەيلىك بانكتەردەن ارزان نەسيە الۋ تابىستىلىققا كەپىل بولا المايدى. سەبەبى رۋبلدەگى تابىستىلىق بازالىق ستاۆكاعا سايكەس كەلەدى. ياعني رۋبلدىك تابىس تا تومەن بولماق. ارينە, ءبىزدىڭ كومپانيالاردىڭ ىشكى نارىقتان اقشا تابا الماي, بەلسەندى تۇردە شەتەلدىك بانكتەرگە كەتىپ جاتۋى ابدەن مۇمكىن. سونىمەن قاتار قازاقستاننىڭ وزىندە دە قازاقستاندىق كليەنتتەرگە ۇسىنىسپەن كەلەتىن رەسەيلىك بانكتەردىڭ كەڭسەلەرى مەن مەنەدجەرلەرى دە از ەمەس, – دەيدى قارجىگەر.
ونىڭ ايتۋىنشا, ماسەلە ءتىپتى بازالىق ستاۆكادا دا ەمەس. رەسەي بىرقاتار پوزيتسيا بويىنشا جاڭا نارىققا كىرۋ ءۇشىن پايىزدىق ستاۆكانى ازايتىپ, ءوز ونىمدەرىن بەلسەندى ۇسىنۋعا مۇددەلى. «ويتكەنى رەسەيدە دە تۋرا بىزدەگىدەي بانكتىك داعدارىس ءجۇرىپ جاتىر. بانكيرلەردى تۇتقىنداپ جاتىر. بانكتەردى ليتسەنزياسىنان ايىرىپ, ولارعا دەگەن تالاپتى كۇشەيتۋدە», دەيدى.
بىزگە جاۋاپ بەرگەن «سبەربانك» وكىلى ناقتى ءبىر نەسيە ستاۆكاسىن ايتۋ قيىن دەيدى.
– نەسيەلەۋ ستاۆكاسى كوپتەگەن فاكتورعا تاۋەلدى – قارجىلاندىرۋ ۆاليۋتاسى, قارجىلاندىرۋ مەرزىمى, قامتاماسىز ەتۋ قۇرىلىمى جانە ونىڭ جوقتىعى. قانداي دا ءبىر ناقتى ستاۆكانى ايتۋ قيىن. جالپى العاندا, قازاقستانداعى مولشەرلەمە شامامەن ءبىر دالىزدە, – دەيدى.
«ۆتب بانك» باسقارما توراعاسى د.زابەللو نەسيەلەۋ مولشەرلەمەسى نەسيە ءونىمىنىڭ تۇرىنە بايلانىستى ەكەنىن ايتادى.
– ءبىزدىڭ بانك جەكە جانە زاڭدى تۇلعالار ءۇشىن نەسيە مولشەرلەمەسىن انىقتاۋدا جەكە ءتاسىل قولدانادى. بانكتە نەسيەلىك تاۋەكەل رەيتينگىنىڭ بىرەگەي جۇيەسى بار. سونىڭ ارقاسىندا بانك ءتىپتى جەكە تۇلعالارعا دا نەسيە بويىنشا جەكە مولشەرلەمە ۇسىنۋ مۇمكىندىگىنە يە. بانك كليەنتتەرى جەكە تۇلعالار ءۇشىن كەپىلسىز نەسيەنى جىلدىق 15 پايىز مولشەرىندە (جتسم 16 پايىزدان) الا الادى. شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرى شوب-تى دامىتۋ تۋرالى مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا 6,0 پايىزدان (جتسم 6,1 پايىزدان) بيزنەس-زايم الادى. ەگەر نەسيە بانكتىڭ جەكە قارجىسىنان بەرىلسە, وندا 15,5 پايىز مولشەرلەمەمەن (جتسم 15,6 پايىزدان) الادى, – دەدى د.زابەللو.
EXANTE حالىقارالىق ينۆەستيتسيالىق كومپانياسىنىڭ ساراپشىسى اندرەي چەبوتاريوۆ شەتەلدەن قارىز الۋ كەزىندە ۆاليۋتا تاۋەكەلى تۋىندايتىنىن ايتادى. ساراپشى مۇنى 2008 جىلدارداعى ۆاليۋتالىق يپوتەكا (يپوتەكانى شەتەل ۆاليۋتاسىمەن راسىمدەۋ) داعدارىسىمەن سالىستىرادى.
– 2007-2008 جىلدارى ادامدار جاپپاي ۆاليۋتالىق يپوتەكا الا باستادى. بىراق جالاقىنى تەڭگەمەن الادى. ول كەزدە كۋرس دوللارى تۇراقتى بولدى. ال ۆاليۋتالىق يپوتەكانىڭ پايىزدىق ستاۆكاسى تومەن ەدى. ءسويتىپ, ادامدار ۆاليۋتا تاۋەكەلىنە تاپ بولدى. ويتكەنى تەڭگە قۇلدىرادى, ال ادامدار تەڭگەمەن جالاقى الۋدى جالعاستىرا بەردى, ناتيجەسىندە ءوز تولەمدەرى بويىنشا اسا جوعارى تولەمدەرگە تاپ بولدى. ءبىزدىڭ كومپانيا رەسەيدەن نەسيە الىپ, بىراق تاۋارىن رەسەي نارىعىنا ەكسپورتتايتىن بولسا, ءسويتىپ تابىستى رۋبلمەن السا, وندا ءدال بۇلاي ۆاليۋتا تاۋەكەلىنە ۇرىنا قويمايدى. ەگەر كومپانيا رەسەيدەگى تومەن ستاۆكاعا قىزىعىپ نەسيە السا, بىراق قازاقستاندا ساۋدا جاساپ, تابىسىن تەڭگەمەن السا, وندا ۆاليۋتا تاۋەكەلىنە تاپ بولادى. مىسالى, بىلتىر شىلدە, تامىز ايلارىندا تەڭگەگە قاتىستى رۋبل كۋرسى 5,5-تەن 6,2-گە دەيىن كوتەرىلدى. مۇنداي كەزدە رۋبلمەن العان نەسيەنى قايتارۋ قيىنداپ كەتەدى, – دەيدى ساراپشى.
قازىر قازاقستاندا «سبەربانك», «ۆتب بانك» جانە «الفا بانك» سەكىلدى رەسەيلىك ەنشىلەس بانكتەر بەلسەندى جۇمىس ىستەۋدە. «ۆتب بانك» باسقارما توراعاسى سوڭعى بەس جىلدا بانكتەگى نەسيەلەۋ كولەمى 2 ەسە (82 پايىز) ءوستى, سوڭعى ەكى جىلدا دەپوزيت پورتفەلى 2 ەسە ارتتى. بۇل كورسەتكىشتەر بانكتىڭ وتاندىق نارىقتا سۇرانىسقا يە ەكەنىن اڭعارتادى دەيدى.
قازاقستانعا كەلگەن كاپيتال اعىنى قانشا؟
تاقىرىپتى اشا ءتۇسۋ ءۇشىن ماقالانىڭ گەوگرافيالىق اۋقىمىن دا كەڭەيتۋگە تۋرا كەلدى. رەسەيلىك ەكونوميستەر مستيسلاۆ افاناسەۆ پەن ناتاليا شاشتىڭ «روسسيسكيە ينۆەستيتسي ۆ ستراناح ەۆروپى: تەكۋششەە سوستويانيە ي پەرسپەكتيۆى» اتتى ماقالاسىندا 2018 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا نەسيە ۇيىمدارىنىڭ تابىسى 20 ملرد دوللاردان اسىپ كەتكەنى ايتىلادى.
«2019 جىلدىڭ قاڭتار ايىنداعى دەرەك بويىنشا 359 رەسەيلىك بانكتىڭ جالپى تابىسى 286 ملرد ءرۋبلدى قۇرادى. كوپتەگەن بانكتىك ۇيىمنىڭ كىرىستەرىنىڭ ءوسۋ قارقىنى كاپيتال مەن اكتيۆتەردىڭ ءوسۋ ديناميكاسىنان وزىپ كەتتى, بۇل تۇتاستاي العاندا رەسەيلىك بانك سەكتورىنىڭ كىرىستىلىك كورسەتكىشتەرىنىڭ ايتارلىقتاي ءوسۋىن بىلدىرەدى. نەسيە تسيكلى رەسەيلىك بانك بيزنەسىنىڭ دامۋىندا باستى فاكتور بولدى. ال قارجى اعىنىن قالىپتاستىرۋداعى باستى قوزعاۋشى كۇش – نەسيەلەۋ. ونىڭ ۇلەسىنە ەلدىڭ بانك جۇيەسىندەگى جيىنتىق اكتيۆتەردىڭ 69 پايىزى تيەسىلى» دەلىنگەن ماقالادا.
رەسەي بانكتەرىنىڭ شەت مەملەكەتتەرگە بەلسەندى تۇردە قارجى تاراتۋىنان فەدەراتسيانىڭ قارجى سەكتورىنىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە جول اشىپ وتىرعانىن بايقايمىز. كورشى ەل قازاقستان ءۇشىن دە بەلسەندى قارجى كوزىنە اينالا باستاعانداي. رەسەي ورتالىق بانكىنىڭ جاۋابى دا بۇل ويىمىزدى راستاي تۇسەدى.
«2020 جىلدىڭ قاڭتار-قازان ايلارى ارالىعىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءۇشىن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ بانك سەكتورىندا شەتەلدىك اكتيۆتەردىڭ كوبەيگەنى بايقالادى. رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ قولدانىستاعى نورماسى رەسەيلىك بانكتەردىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ رەزيدەنتتەرىنە نەسيە بەرۋىن ۇيىمداستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار مۇنداي نەسيەلەۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋ نەسيەلىك ۇيىمنىڭ وپەراتسيالىق قىزمەتىنە جاتادى. رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ №86-فز رف ورتالىق بانكى تۋرالى فەدەرالدىق زاڭىنىڭ 56-بابىنا سايكەس «روسسيا بانكى» فەدەرالدىق زاڭدارمەن قاراستىرىلعان جاعدايلاردى ەسەپكە الماعاندا, نەسيە ۇيىمدارىنىڭ وپەراتسيالىق قىزمەتىنە ارالاسپايدى» دەلىنگەن جاۋاپتا.
بۇدان كەيىن رەسەيدىڭ بانك سەكتورىنداعى مىندەتتەمەلەر مەن شەتەلدىك اكتيۆتەردىڭ گەوگرافيالىق ءبولىنىسى تۋرالى ستاتيستيكاعا زەر سالدىق. قازاقستانعا بەرىلگەن قىسقا مەرزىمدى اكتيۆتەر كولەمى 190 ملن دوللاردى قۇراسا, ۇزاق مەرزىمدى اكتيۆتەرى 4 ملرد 396 ملن دوللارعا تەڭ. بۇل رەتتە قازاقستاننىڭ قىسقا مەرزىمدى شەتەلدىك مىندەتتەمەسى 706 ملن دوللار بولسا, ۇزاق مەرزىمدى مىندەتتەمەسى 451 ملن دوللار كولەمىندە. قازاقستانعا رەسەيدەن كەلگەن ۇزاق مەرزىمدى اكتيۆتەر كولەمى ەو-داعى گەرمانيا, بەلگيا, دانيا, گرەكيا ەلدەرىنەن دە جوعارى, ال تمد ەلدەرىنىڭ ىشىندە ەكىنشى كورسەتكىشكە يە (ارمەنيادا 7 ملرد 281 ملن دوللار).
