قوعام • 21 ءساۋىر، 2021

نەسيەسى – ارزان، تاۋەكەلى – قىمبات

90 رەت كورسەتىلدى

ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ەلدەرىنىڭ نەسيە دەرەكتەرىن الماسۋعا كەلىسكەنى بەلگىلى. اتالعان شارت بويىنشا ەاەو ازاماتتارى كەز كەلگەن ەلدەن (وداقتاعى) بارىپ نەسيە راسىمدەي الادى. ءوزارا كەلىسىلگەن بۇل ۋاعدا ءالى تولىققاندى كۇشىنە ەنگەن جوق. بىراق اتالعان كەلىسىمگە جەتكىزبەي-اق قازاقستاندىقتار رەسەي بانكتەرىنەن نەسيە الۋعا ىقىلاس تانىتا باستاعان سياقتى.

بۇل راس پا؟

وتاندىق باق-تا وسىنداي اقپارات تاراعان ەدى. قازاق­ستاندا بازالىق پايىزدىق مول­شەرلەمە – جىلدىق 9،0 پايىز بولسا، رەسەيدە بۇل كورسەتكىش 4،50 پايىزعا تەڭ (رەسەي ور­تالىق بانكى 2021 جىلى 19 ناۋ­رىز­دا ستاۆكانى 4،25-تەن 4،50-گە كوتەردى). سونداي-اق رەسەي بانكتەرىندە قارجىلىق ەمەس ۇيىمدار ءۇشىن ورتاشا پايىزدىق ستاۆكا 8،9 پايىز، ال بىزدە 11،8 پايىز دەڭگەيىندە. پايىزدىق ستاۆكا اراسىنداعى الشاقتىق قازاقستاندىقتاردىڭ رەسەيلىك نەسيە ونىمدەرىنە دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋى ىقتيمال. بۇل راسىمەن ءتيىم­دى مە؟ قازاقستان كوم­پا­نيا­لارىنىڭ رەسەيدەن نەسيە الۋى قانشالىقتى پايدالى ءارى قيسىندى؟ وسى ورايدا قازاقستان نارىعىندا جۇمىس ىستەيتىن رەسەيلىك بانك باسشىلارىمەن، تاۋەلسىز ساراپشىلارمەن پىكىرلەستىك. سونداي-اق رەسەي ورتالىق بانكىنىڭ دە Egemen Qazaqstan گازە­تىنە بەرگەن رەسمي پىكىرىن جاريا­لاماقپىز.

ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ كەڭەسشىسى ولجاس تولەۋوۆ بۇل پىكىرمەن كەلىسپەيدى.

– ءبىر قاراعاندا رەسەيدىڭ نەسيە رەسۋرسى ارزان كورىنۋى مۇمكىن. شىن مانىندە ولاي ەمەس. رەسەيلىك كوممەرتسيالىق بانك­تەردەگى ورتاشا مولشەر­لەمە 2020 جىلى 8،9 پايىز بول­دى. اتالعان كورسەتكىش ءبىز­دىڭ ەلدە 11،8 پايىزعا تەڭ. ياعني ايىرماشىلىق جوعارى ەمەس. ەگەر ۆاليۋتا تاۋەكەلى، ترانز­اكتسيالىق  شىعىن فاكتور­لارىن جانە رەسەي قارجى ينس­تي­تۋتتارى تاراپىنان قازاق­ستاندىق رەزيدەنتتەرگە قويى­لاتىن اسا قاتاڭ تالاپتاردى ەس­كەرەر بولساق، وندا الگى ازدا­عان ايىرماشىلىقتىڭ ءوزى نولگە اينالىپ شىعا كەلەدى، – دەيدى و.تولەۋوۆ. 

ونىڭ ايتۋىنشا، بانكتىك ەمەس زاڭدى تۇلعالاردىڭ شەت­ەلدە العان زايمدارى مەن نە­سيەلەرى 1،4 ملرد دوللاردان اسقان. دەمەك قازاقستاندىق رەزيدەنتتەر بىلتىر جاڭا قارىز الماق بىلاي تۇرسىن، بۇرىنعى العان قارىزدارىن جابۋمەن اۋرەگە تۇسكەن.

 

بانكتەر نە دەيدى؟

«ۆتب بانك» (قازاقستان) باسقارما توراعاسى دميتري زابەللونىڭ ايتۋىنشا، بۇل جەردە تەڭگەنىڭ رۋبل­گە قاتىستى كۋرسىن، الەۋەتتى قارىز الۋ­شى­لاردىڭ ۆاليۋتالىق تابىسىن جانە ۆاليۋتا تاۋەكەلىن ەسكەرۋ كەرەك. 

– اتالعان ماسەلەگە تە­رەڭ ءمان بەرەر بولساق، بيزنەس ءۇشىن نەسيەلەۋدىڭ سوڭ­­عى ستاۆ­كا­لارىنداعى تۇپكىلىكتى ايىر­­­ماشىلىقتىڭ شامالى ەكەنىن باي­­­قاۋعا بولادى.  ءوز كەزەگىندە، «ۆتب بانك» رەزيدەنتى جانە بيزنەس سۋبەكتىسى رە­تىندە ءوز قىزمەتىن قازاقستان رەسپۋب­لي­­كا­­سىنىڭ زاڭدارىنا، ونىڭ ىشىندە نا­­رىق باعاسىنان تومەن شارتتارمەن نە­­سيەلەۋ بويىنشا كەلىسىم جاساۋدى تا­لاپ ەتەتىن ترانسفەرتتىك باعا بەل­گى­لەۋ تۋرالى زاڭعا سايكەس جۇرگىزەدى. وسى­­عان بايلانىستى، ۆتب شەتەل ۆاليۋ­تا­­سىن­داعى نەسيە ءۇشىن دە نەسيە مول­شەر­لە­مەسىن نارىقتىق ورتاشا دەڭگەي­دەن تو­مەن ۇسىنا المايدى، – دەدى د.زابەللو.

وسى تاراپتا «سبەربانكتىڭ» دە رەسمي كوزقاراسىن بىلگىمىز كەلدى: 

– «سبەربانك» قازاقستاندا تىركەل­گەن زاڭدى تۇلعا رەتىندە قازاقستان زاڭ­ناماسىمەن جۇمىس ىستەيدى جانە ونى ۇلت­تىق بانك پەن قارجى نارىعىن رەت­تەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى تىكەلەي با­قى­لايدى. قازاقستاندا نەسيە­لەۋگە بەرىلەتىن نەگىزگى ۆاليۋتا تەڭگە بولعاندىقتان، رەسەي ورتالىق بانكىنىڭ بازالىق مول­شەر­لەمەسى تەڭگەمەن نەسيەلەۋ مولشەرلەمەسىنە ەش اسەر ەتپەيدى. «سبەربانك» جەرگىلىكتى بانك بولعاندىقتان، ءبىزدىڭ تەڭگە جانە رۋبل بويىنشا نەسيەلەۋ ستاۆ­كامىز ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر ۇسى­ناتىن نەسيەلەۋ مولشەرلەمەسى دەڭ­گەيىندە، – دەلىنگەن بانك جاۋابىندا.

 

ساراپشىلار پىكىرى

قارجىگەر راسۋل رىسمام­بەتوۆ الدىمەن رەسەيلىك بانك­تەر­دىڭ قاي سالادا نەسيە بەرىپ جاتقانىن ءبىلۋ قاجەت دەيدى.

– رەسەيلىك بانكتەردەن ارزان نەسيە الۋ تا­بىستىلىققا كەپىل بولا المايدى. سە­بە­بى رۋبلدەگى تابىستىلىق بازالىق ستاۆ­كاعا سايكەس كەلەدى. ياعني رۋبلدىك تا­بىس تا تومەن بولماق. ارينە، ءبىزدىڭ كوم­­پا­نيالاردىڭ ىشكى نارىقتان اقشا تابا الماي، بەلسەندى تۇردە شەتەلدىك بانكت­ەرگە كەتىپ جاتۋى ابدەن مۇمكىن. سو­نىمەن قاتار قازاقستاننىڭ وزىندە دە قازاق­ستاندىق كليەنت­تەرگە ۇسىنىسپەن كەلە­تىن رەسەي­لىك بانكتەردىڭ كەڭسەلەرى مەن مە­نەد­جەرلەرى دە از ەمەس، – دەيدى قارجىگەر.

ونىڭ ايتۋىنشا، ماسەلە ءتىپتى بازا­لىق ستاۆكادا دا ەمەس. رەسەي بىرقاتار پوزيتسيا بو­يىنشا جاڭا نارىققا كىرۋ ءۇشىن پايىزدىق ستاۆكانى ازايتىپ، ءوز ونىمدەرىن بەلسەندى ۇسىنۋعا مۇد­دەلى. «ويتكەنى رەسەيدە دە تۋرا بىز­دەگى­دەي بانكتىك داعدارىس ءجۇرىپ جاتىر. بانكيرلەردى تۇتقىنداپ جاتىر. بانك­تەردى ليتسەنزياسىنان ايىرىپ، ولارعا دەگەن تالاپتى كۇشەيتۋدە»، دەيدى.

بىزگە جاۋاپ بەرگەن «سبەربانك» وكىلى ناقتى ءبىر نەسيە ستاۆكاسىن ايتۋ قيىن دەيدى.

– نەسيەلەۋ ستاۆكاسى كوپ­تە­گەن فا­ك­تور­عا تاۋەلدى – قارجى­لان­دىرۋ ۆال­يۋ­­­تا­­سى، قارجى­لان­دىرۋ مەرزىمى، قام­تاما­سىز ەتۋ قۇرى­لىمى جانە ونىڭ جوق­تىعى. قان­داي دا ءبىر ناقتى ستاۆكانى ايتۋ قيىن. جالپى العاندا، قازاقستانداعى مول­­شەر­­لەمە شامامەن ءبىر دالىزدە، – دەيدى.

«ۆتب بانك» باسقارما تور­اعاسى د.زابەللو نەسيەلەۋ مول­شەر­لەمەسى نەسيە ءونىمىنىڭ تۇرى­نە بايلانىستى ەكەنىن ايتادى.

– ءبىزدىڭ بانك جەكە جانە زاڭدى تۇل­عا­لار ءۇشىن نەسيە مولشەرلەمەسىن انىق­تاۋدا جەكە ءتاسىل قولدانادى. بانكتە نەسيە­لىك تاۋەكەل رەيتينگىنىڭ بىرەگەي جۇيەسى بار. سونىڭ ارقاسىندا بانك ءتىپتى جەكە تۇلعالارعا دا نەسيە بويىنشا جەكە مولشەرلەمە ۇسىنۋ مۇمكىندىگىنە يە. بانك كليەنتتەرى جەكە تۇلعالار ءۇشىن كەپىلسىز نەسيەنى جىلدىق 15 پايىز مول­شەرىندە (جتسم 16 پايىزدان) الا الادى. شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىل­دەرى شوب-تى دامىتۋ تۋرالى مەملە­كەت­تىك باعدارلاما اياسىندا 6،0 پا­يىزدان (جتسم 6،1 پا­يىزدان) بيزنەس-زايم الادى. ەگەر نەسيە بانكتىڭ جەكە قارجى­سى­نان بەرىل­سە، وندا 15،5 پايىز مول­­شەر­­لە­مەمەن (جتسم 15،6 پا­يىز­دان) الادى، – دەدى د.زابەللو.

EXANTE حالىقارالىق ين­ۆەس­تي­تسيالىق كومپانياسىنىڭ ساراپشىسى اندرەي چەبوتاريوۆ شەتەلدەن قارىز الۋ كەزىندە ۆاليۋتا تاۋەكەلى تۋىندايتىنىن ايتادى. ساراپشى مۇنى 2008 جىلدارداعى ۆاليۋتالىق يپوتەكا (يپوتەكانى شەتەل ۆاليۋتاسىمەن راسىمدەۋ) داعدارىسىمەن سالىس­تىرادى.

– 2007-2008 جىلدارى ادامدار جاپپاي ۆاليۋتالىق يپوتەكا الا باس­تادى. بىراق جالاقى­نى تەڭگەمەن الادى. ول كەزدە كۋرس دوللارى تۇراقتى بولدى. ال ۆاليۋتالىق يپوتەكانىڭ پايىزدىق ستاۆكاسى تومەن ەدى. ءسويتىپ، ادامدار ۆاليۋتا تاۋە­كەلىنە تاپ بولدى. ويتكەنى تەڭگە قۇلدىرادى، ال ادامدار تەڭگە­مەن جالاقى الۋدى جالعاستىرا بەردى، ناتيجەسىندە ءوز تولەمدەرى بو­يىنشا اسا جوعارى تولەمدەر­گە تاپ بولدى. ءبىزدىڭ كومپانيا رەسەيدەن نەسيە الىپ، بىراق تا­ۋارىن رەسەي نارىعىنا ەكسپورتتايتىن بولسا، ءسويتىپ تابىستى رۋبلمەن السا، وندا ءدال بۇلاي ۆاليۋتا تاۋەكەلىنە ۇرىنا قوي­مايدى. ەگەر كومپانيا رەسەيدەگى تومەن ستاۆكاعا قىزىعىپ نەسيە السا، بىراق قازاقستاندا ساۋدا جاساپ، تابىسىن تەڭ­گەمەن السا، وندا ۆاليۋتا تاۋەكەلىنە تاپ بولادى. مىسالى، بىلتىر شىلدە، تا­مىز ايلارىندا تەڭگەگە قاتىستى رۋبل كۋر­سى 5،5-تەن 6،2-گە دەيىن كوتەرىلدى. مۇن­داي كەزدە رۋبلمەن العان نەسيەنى قاي­تارۋ قيىنداپ كەتەدى، – دەيدى ساراپشى.

قازىر قازاقستاندا «سبەربانك»، «ۆتب بانك» جانە «الفا بانك» سەكىلدى رەسەيلىك ەنشىلەس بانكتەر بەلسەندى جۇمىس ىستەۋدە. «ۆتب بانك» باس­­قارما توراعاسى سوڭعى بەس جىل­­دا بانكتەگى نەسيەلەۋ كولەمى 2 ەسە (82 پايىز) ءوستى، سوڭعى ەكى جى­ل­دا دەپوزيت پورتفەلى 2 ەسە ارتتى. بۇل كورسەتكىشتەر بانكتىڭ وتان­دىق  نارىقتا سۇرانىسقا يە ەكەنىن اڭعارتادى دەيدى.

 

قازاقستانعا كەلگەن كاپيتال اعىنى قانشا؟

تاقىرىپتى اشا ءتۇسۋ ءۇشىن ما­قا­لا­نىڭ گەوگرافيالىق اۋقى­مىن دا كە­ڭەيتۋگە تۋرا كەلدى. رەسەيلىك ەكونوميس­تەر مستيسلاۆ افاناسەۆ پەن ناتاليا شاشتىڭ «روسسيسكيە ينۆەس­تيتسي ۆ ستراناح ەۆروپى: تەكۋ­ششەە سوستويانيە ي پەرسپەكتيۆى» اتتى ماقالاسىندا 2018 جىل­دىڭ قورىتىندىسى بويىنشا نە­سيە ۇيىمدارىنىڭ تابىسى 20 ملرد دوللاردان اسىپ كەتكەنى ايتىلادى.

«2019 جىلدىڭ قاڭتار ايىن­داعى دەرەك بويىنشا 359 رەسەي­لىك بانكتىڭ جالپى تابىسى 286 ملرد ءرۋبلدى قۇ­رادى. كوپتەگەن بانكتىك ۇيىمنىڭ كىرىس­­تەرىنىڭ ءوسۋ قارقىنى كاپيتال مەن اك­تيۆتەردىڭ ءوسۋ ديناميكاسىنان وزىپ كەتتى، بۇل تۇتاس­تاي العاندا رەسەيلىك بانك سەكتورىنىڭ كىرىستىلىك كورسەتكىشتەرىنىڭ ايتارلىقتاي ءوسۋىن بىلدىرەدى. نەسيە تسيكلى رەسەيلىك بانك بيزنەسىنىڭ دامۋىندا باستى فاكتور بولدى. ال قارجى اعىنىن قالىپ­تاستىرۋداعى باستى قوزعاۋشى كۇش – نەسيەلەۋ. ونىڭ ۇلەسىنە ەلدىڭ بانك جۇيەسىندەگى جيىنتىق اكتيۆتەردىڭ 69 پايىزى تيەسىلى» دەلىنگەن ماقالادا.

رەسەي بانكتەرىنىڭ شەت مەملەكەتتەرگە بەلسەندى تۇردە قارجى تاراتۋىنان فەدەراتسيانىڭ قار­جى سەكتورىنىڭ ءوسىپ-وركەن­دەۋىنە جول اشىپ وتىر­عانىن بايقايمىز. كورشى ەل قازاقستان ءۇشىن دە بەل­سەندى قارجى كوزىنە اينالا باس­تاعانداي. رەسەي ورتالىق بانكىنىڭ جاۋابى دا بۇل ويىمىزدى راستاي تۇسەدى. 

«2020 جىلدىڭ قاڭتار-قازان ايلارى ارالىعىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءۇشىن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ بانك سەكتورىندا شەتەلدىك اكتيۆتەردىڭ كوبەي­گەنى بايقالادى. رەسەي فەدەراتسيا­سىنىڭ قولدانىستاعى نورماسى رەسەي­لىك بانكتەردىڭ قازاقستان رەسپۋبليكا­سىنىڭ رەزيدەنتتەرىنە نەسيە بەرۋىن ۇيىمداستىرۋعا مۇمكىندىك بەرە­دى. سونىمەن قاتار مۇنداي نە­سيەلەۋ تۋرالى شەشىم قا­بىل­داۋ نەسيەلىك ۇيىمنىڭ وپەرا­­تسيالىق قىزمەتىنە جاتادى. رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ №86-فز رف ورتالىق بانكى تۋرالى فەدەرالدىق زاڭىنىڭ 56-بابىنا سايكەس «روسسيا بانكى» فە­دە­رالدىق زاڭدارمەن قاراستىرىلعان جاع­دايلاردى ەسەپكە الماعاندا، نەسيە ۇيىم­دارى­نىڭ وپەراتسيالىق قىزمە­تىنە ارالاسپايدى» دەلىنگەن جاۋاپتا.

بۇدان كەيىن رەسەيدىڭ بانك سەكتو­رىن­داعى مىندەتتەمەلەر مەن شەتەلدىك اكتيۆ­تەردىڭ گەو­گرافيالىق ءبولىنىسى تۋرالى ستا­تيستيكاعا زەر سالدىق. قازاق­­ستانعا بەرىلگەن قىسقا مەرزىم­دى اكتيۆتەر كولەمى 190 ملن دول­لاردى قۇراسا، ۇزاق مەرزىم­دى اكتيۆتەرى 4 ملرد 396 ملن دول­لارعا تەڭ. بۇل رەتتە قازاق­ستاننىڭ قىسقا مەرزىمدى شەتەلدىك مىندەتتەمەسى 706 ملن دوللار بولسا، ۇزاق مەرزىمدى مىندەت­تەمەسى 451 ملن دوللار كولەمىندە. قازاقستانعا رەسەي­­­دەن كەلگەن ۇزاق مەرزىمدى اكتيۆ­­تەر كولەمى ەو-داعى گەر­مانيا، بەلگيا، دا­نيا، گرەكيا ەل­دەرىنەن دە جوعارى، ال تمد ەل­دەرىنىڭ ىشىندە ەكىنشى كورسەتكىشكە يە (ارمەنيادا 7 ملرد 281 ملن دوللار).

سوڭعى جاڭالىقتار

بالۋان شولاقتىڭ دومبىراسى

ونەر • بۇگىن، 09:00

جازعا سالەم جولدايىق

ونەر • بۇگىن، 08:55

جىلقىشى اۋىلدىڭ جاقسىلىعى

ايماقتار • بۇگىن، 08:54

قانمەن جازىلعان كارتينالار

تاريح • بۇگىن، 08:45

ستۋدەنتتەردىڭ ءسوز سايىسى

ونەر • بۇگىن، 08:41

وڭتايلى ونلاين اۋكتسيون

تەحنولوگيا • بۇگىن، 08:35

قولدى بولىپ جاتقان قاراۋسىز مال

ايماقتار • بۇگىن، 08:30

براكونەرگە بۇعاۋ بولماي ما؟

ايماقتار • بۇگىن، 08:28

2021 جىل – قالپىنا كەلۋ كەزەڭى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:25

كيىك كۇيىك پە؟

ەكولوگيا • بۇگىن، 08:18

قاۋىپتىڭ بەتىن ۆاكتسينا قايتارادى

مەديتسينا • بۇگىن، 08:15

«وسىعان دەيىن نەگە بىرىكپەدى؟»

مەديتسينا • بۇگىن، 08:13

قورقىنىشتى سەيىلتۋ قۇرالى

مەديتسينا • بۇگىن، 08:11

ءۇي سالعانعا – ۇلكەن كومەك

قوعام • بۇگىن، 08:05

بارتيمەن شەبەرلىك بايقاستى

تەننيس • بۇگىن، 08:05

«جىگىتتەر بار نارقاسقا...»

سپورت • بۇگىن، 07:59

ەكونوميكا دامۋ جولاعىنا شىقتى

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:58

تۇركىستاننىڭ جاڭا ءداۋىرى

قوعام • بۇگىن، 07:55

ۇقساس جاڭالىقتار