بالاۋسا شاقتا «نان بار جەردە ءان بار», ء«داندى شاشپا, ناندى باسپا», «ناننىڭ ۇنتاعىن جەسەڭ, باي بولاسىڭ» دەگەن سوزدەردى ەستىپ وسكەن بۋىن اس قادىرىن بىلسە كەرەك-ءتى. قازىر قالادا قوقىس جاشىگىنىڭ ماڭىنا قالتاعا تولى ناندى تاستاپ كەتۋ ادەتكە اينالعان. دالا اكادەميگى ىبىراي جاقاەۆ «الەمدەگى ەڭ اسىل نە؟» دەگەن سۇراققا ەش بوگەلمەستەن «نان» دەپ جاۋاپ بەرىپتى. ال اسىل اس قوقىستا ءۇيىلىپ جاتىر.
نارىقتا ناننىڭ باعاسىن كوتەرسەك, قادىر-قاسيەتى ارتا تۇسەر, بالكىم؟ ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ 2021 جىلعى قاڭتار-اقپانداعى ەسەبىنە سايكەس جەكەلەگەن ءونىم تۇرلەرىنىڭ ءوندىرىسى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. قازاقستان بويىنشا نان باعاسى ءبىر جىل ىشىندە 10,5%-عا ءوستى. ءبىرىنشى سۇرىپتى بيداي نانى 9,2%-عا, جوعارى سۇرىپتى ۇننان پىسىرىلگەن نان – 13,5%-عا, قارا بيداي نانى 12,6%-عا قىمباتتادى.
ايتا كەتەيىك, بىلتىر اس اتاسى 5,7 پايىزعا, ال بيىل 0,3 پايىزعا قىمباتتاپ ۇلگەردى. پەتروپاۆل قالاسىندا نان بىردەن 15 پايىزعا شارىقتاپ شىعا كەلدى. حالىق كوپ تۇتىناتىن «ەرەكشە» سۇرىپتى ناننىڭ ءبىر بولكەسى 91 تەڭگەدەن 105 تەڭگەگە دەيىن قىمباتتاعان. ال كەيبىر دۇكەندەردە 120 تەڭگەدەن ساتىلادى.
اكىمدىك قىزمەتكەرلەرىنىڭ ايتۋىنشا, باعانىڭ وسۋىنە بيداي باعاسى سەبەپ بولعان. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا استىق قىمبات. بىراق الەۋمەتتىك ناننىڭ باعاسى وزگەرگەن جوق – 61 تەڭگە. الايدا ساتۋشىلار «ونى ەشكىم المايدى» دەگەندى العا تارتادى. وبلىستا سوڭعى جارتى جىلدا اس اتاسىنىڭ نارىقتاعى باعاسى ءۇش رەت وزگەردى.
ال باس شاھارداعى ناننىڭ باعاسى ءار اۋداندا ارقالاي. ماسەلەن, ەلوردا ماڭىنداعى كوكتال اۋىلىندا بولكەنىڭ باعاسى – 105 تەڭگەدەن 110 تەڭگەگە دەيىن قۇبىلسا, قالا ورتالىعىندا – 130, 150 تەڭگەدەن ساتىلادى. ال وڭتۇستىك استاناداعى نان باعاسى – 120 مەن 160 تەڭگەنىڭ اراسىندا اۋىتقىپ تۇر.
بۇل ورايدا قالالىق جانە وبلىستىق اتقارۋشى ورگاندار الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنە شەكتى باعانى بەلگىلەي الادى. الايدا نارىقتاعى باعا بىرىزدەندىرىلمەگەندىكتەن, تىزىمگە قانداي ازىق-ت ۇلىك كىرەتىنى جانە ساتۋشىلارعا شەكتى باعانى بۇزعانى ءۇشىن قانداي ايىپپۇل سالىناتىنى بەلگىسىز. الداعى قارەكەت قالاي بولماق؟
دامىعان ەلدەردىڭ وزىق تاجىريبەسىن نەگىزگە الساق, المانيادا كۇندەلىكتى 3 مىڭنان استام ءتۇرلى نان مەن توقاش ءپىسىرىلىپ, ساتىلادى. ەلدەگى ورتاشا كورسەتكىش بويىنشا ءبىر نەمىس وتباسى جىلىنا 42,4 كيلو نان تۇتىنادى. ماسەلەن, شتۋتگارت قالاسىندا باگەتتەر تەڭگەگە شاققاندا – 1 500 تەڭگە. گەرمانيالىقتاردا ۇزاق جىلدار بويى ناۋبايشى ماماندىعى كەڭىنەن ءورىس الدى. قازىرگى تاڭدا نەمىس ناۋبايشىلارى ونىمدەرىن الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن كورمەلەردە ءجيى جارنامالاپ جاتادى. ءسويتىپ, كاسىبي داعدىلارىن جەتىلدىرىپ, كوپشىلىكتىڭ قالاۋىنداعى ءونىمدى ۇسىنۋعا تىرىسادى. المانيالىقتاردىڭ اس اتاسىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى جىل سايىن ارتپاسا, كەمىگەن ەمەس. سول سەبەپتى بۇل ەلدە نان-توقاش ونىمدەرىنىڭ 3200 ءتۇرى بار. وسىعان بايلانىستى مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن «نەمىس نان ينستيتۋتى» قۇرىلىپ, توقسان سايىن ارنايى باقىلاۋ جۇرگىزىلىپ تۇرادى.
ال كۇنشىعىس ەلىندە كۇرىش تاعامى نەگىزگى ءونىم بولعانىمەن, كەيىنگى كەزدەرى باتىس يىرىمىنە بەت بۇرعانىن اڭعارۋعا بولادى. ماسەلەن, جەرگىلىكتى تۇرعىندار دۇكەن سورەلەرىندەگى فرانتسۋز باگەتتەرى مەن امەريكالىق توستەرلەردى ءجيى ساتىپ الادى. وسى ورايدا ءبىر ناننىڭ باعاسى يەنگە شاققاندا – 610 تەڭگە.
ەندىگى ءبىر ماسەلە – جىلتىر مۇقابا بەتتەرى مەن ءتۇرلى الەۋمەتتىك جەلىلەردە ناننىڭ زيانى تۋرالى ءجيى ايتىلىپ ءجۇر. ءساندى ديەتولوگتار ونى قانت ديابەتى, سەمىزدىك جانە باسقا دا اۋرۋلاردىڭ پايدا بولۋىمەن بايلانىستىرادى. سالدارىنان وقىرمان قاۋىم جاڭساق حابارلاردىڭ سوڭىنان ەرىپ, ءتىپتى, نان ونىمىنەن باس تارتىپ جاتادى. نان ونىمىندە اعزاعا قاجەتتى بيولوگيالىق بەلسەندى قورەكتىك زاتتاردىڭ ءبارى بار. سونىڭ ىشىندە امين قىشقىلدارى, ۆ1, ۆ2, رر ۆيتاميندەرى, كالي, فوسفور, ماگني, كالتسي, تەمىر مينەرالدارى يممۋنيتەتتى كوتەرۋگە وڭ اسەرىن بەرەدى. سونىمەن قاتار قامىرعا ورگانيكالىق قىشقىلدار, دارۋمەندەر, حوش ءيىستى جانە باكتەريتسيدتى زاتتار جينالىپ, ىشەك ميكروفلوراسىن جاقسارتادى. پاتوگەن مەن جۇقپالى اسقازان-ىشەك اۋرۋلارىنا, ديسباكتەريوز جانە قانت ديابەتىنىڭ الدىن الۋعا ىقپال ەتەدى.
كوپتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن ۋايىمدى سەيىلتۋ ءۇشىن ناننىڭ قادىر-قاسيەتىن ارتتىرعان ابزال. توقشىلىقتىڭ ماۋەسىن تارىلتىپ المايىق.
