قوعام • 15 ءساۋىر، 2021

ناننىڭ قادىر-قاسيەتىن ۇمىتپايىق

53 رەت كورسەتىلدى

اشارشىلىق جىلدارى ادامدار تاماعىنا تالعاجاۋ تابا الماي قىرىلدى. ال زامانداستارىمىز استا-توككە ماسايراپ، قولدا باردىڭ قادىرىن بىلمەي جاتقاندا، ناننىڭ قاسيەتىنە قالاي جەتپەكپىز؟

بالاۋسا شاقتا «نان بار جەردە ءان بار»، ء«داندى شاشپا، ناندى باسپا»، «ناننىڭ ۇنتاعىن جەسەڭ، باي بولاسىڭ» دەگەن سوز­دەردى ەستىپ وسكەن بۋىن اس قادى­رىن بىلسە كەرەك-ءتى. قازىر قالا­دا قوقىس جاشىگىنىڭ ماڭىنا قال­تا­عا تولى ناندى تاستاپ كەتۋ ادەت­كە اينالعان. دالا اكادەميگى ىبىراي جاقاەۆ «الەمدەگى ەڭ اسىل نە؟» دەگەن سۇراققا ەش بوگەل­مەستەن «نان» دەپ جاۋاپ بە­رىپ­تى. ال اسىل اس قوقىستا ءۇيى­لىپ جاتىر.

نارىقتا ناننىڭ باعاسىن كوتەر­سەك، قادىر-قاسيەتى ارتا تۇ­سەر، بالكىم؟ ۇلتتىق ستاتيس­تيكا بيۋ­رو­­سىنىڭ 2021 جىلعى قاڭتار-اق­پان­داعى ەسەبىنە سايكەس جەكەلەگەن ءونىم تۇرلەرىنىڭ ءون­دى­رىسى جىل سايىن ارتىپ كە­لەدى. قازاقستان بويىنشا نان باعاسى ءبىر جىل ىشىندە 10،5%-عا ءوستى. ءبىرىنشى سۇرىپتى بيداي نانى 9،2%-عا، جو­عارى سۇرىپتى ۇننان پىسىرىلگەن نان – 13،5%-عا، قارا بيداي نانى 12،6%-عا قىمباتتادى.

ايتا كەتەيىك، بىلتىر اس اتاسى 5،7 پايىزعا، ال بيىل 0،3 پا­يىزعا قىمباتتاپ ۇلگەردى. پەترو­پاۆل قالاسىندا نان بىردەن 15 پا­يىزعا شارىقتاپ شىعا كەلدى. حالىق كوپ تۇتىناتىن «ەرەك­شە» سۇرىپتى ناننىڭ ءبىر بولكەسى 91 تەڭگەدەن 105 تەڭگەگە دەيىن قىمباتتاعان. ال كەيبىر دۇكەن­دەر­دە 120 تەڭگەدەن ساتىلادى.

اكىمدىك قىزمەتكەرلەرىنىڭ اي­تۋىن­شا، باعانىڭ وسۋىنە بيداي باعاسى سەبەپ بولعان. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا استىق قىم­بات. بىراق الەۋ­مەتتىك ناننىڭ باعاسى وزگەر­گەن جوق – 61 تەڭگە. الايدا ساتۋ­شى­لار «ونى ەشكىم المايدى» دەگەندى العا تارتادى. وب­لىستا سوڭعى جارتى جىلدا اس اتا­سىنىڭ نارىق­تا­عى باعاسى ءۇش رەت وزگەردى.

ال باس شاھارداعى ناننىڭ باعاسى ءار اۋداندا ارقالاي. ماسە­لەن، ەلوردا ماڭىنداعى كوك­تال اۋىلىندا بولكەنىڭ باعاسى – 105 تەڭگەدەن 110 تەڭگەگە دەيىن قۇ­بىل­سا، قالا ورتالىعىندا – 130، 150 تەڭگەدەن ساتىلادى. ال وڭتۇس­تىك استاناداعى نان باعاسى – 120 مەن 160 تەڭگەنىڭ اراسىندا اۋىتقىپ تۇر.

بۇل ورايدا قالالىق جانە وب­لىس­تىق اتقارۋشى ورگاندار الەۋ­­مەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك ونىم­­دەرىنە شەكتى باعانى بەلگىلەي الادى. الايدا نارىقتاعى باعا بىرىز­دەندىرىلمەگەندىكتەن، تىزىمگە قان­داي ازىق-ت ۇلىك كىرەتىنى جانە سا­تۋ­شىلارعا شەكتى باعانى بۇز­عا­نى ءۇشىن قانداي ايىپپۇل سالى­نا­تى­نى بەلگىسىز. الداعى قارەكەت قا­لاي بولماق؟

دامىعان ەلدەردىڭ وزىق تاجى­ري­­بەسىن نەگىزگە الساق، الما­نيا­دا كۇندەلىكتى 3 مىڭنان استام ءتۇرلى نان مەن توقاش ءپىسىرىلىپ، ساتىلادى. ەلدەگى ورتاشا كورسەتكىش بويىنشا ءبىر نەمىس وتباسى جىلىنا 42،4 كيلو نان تۇتىنادى. ماسەلەن، شتۋتگارت قالاسىندا باگەتتەر تەڭگەگە شاققاندا – 1 500 تەڭگە. گەرمانيالىقتاردا ۇزاق جىلدار بويى ناۋبايشى ماماندىعى كەڭىنەن ءورىس الدى. قازىرگى تاڭدا نەمىس ناۋبايشى­لا­رى ونىمدەرىن الەۋمەتتىك جە­لى­­لەر مەن كورمەلەردە ءجيى جار­نامالاپ جاتادى. ءسويتىپ، كاسى­بي داعدىلارىن جەتىلدىرىپ، كوپ­شىلىكتىڭ قالاۋىنداعى ءونىم­دى ۇسى­نۋعا تىرىسادى. ال­مان­يالىق­تار­دىڭ اس اتاسىنا دەگەن سۇيىس­پەن­شىلىگى جىل سايىن ارتپاسا، كەمىگەن ەمەس. سول سەبەپتى بۇل ەلدە نان-توقاش ونىمدەرىنىڭ 3200 ءتۇرى بار. وسىعان بايلانىستى مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن «نەمىس نان ينستيتۋتى» قۇرىلىپ، توقسان سايىن ارنايى باقىلاۋ جۇرگىزىلىپ تۇرادى.

ال كۇنشىعىس ەلىندە كۇرىش تاعامى نەگىزگى ءونىم بولعانىمەن، كەيىنگى كەزدەرى باتىس يىرىمىنە بەت بۇرعانىن اڭعارۋعا بولادى. ماسەلەن، جەرگىلىكتى تۇرعىندار دۇكەن سورەلەرىندەگى فرانتسۋز با­گەتتەرى مەن امەريكالىق توس­تەر­لەردى ءجيى ساتىپ الادى. وسى ورايدا ءبىر ناننىڭ باعاسى يەنگە شاققاندا – 610 تەڭگە.

ەندىگى ءبىر ماسەلە – جىلتىر مۇقابا بەتتەرى مەن ءتۇرلى الەۋ­مەت­تىك جەلىلەردە ناننىڭ زيانى تۋرالى ءجيى ايتىلىپ ءجۇر. ءساندى ديەتولوگتار ونى قانت ديابەتى، سەمىزدىك جانە باسقا دا اۋرۋلاردىڭ پايدا بولۋىمەن بايلانىستىرادى. سالدارىنان وقىرمان قاۋىم جاڭساق حابار­لار­دىڭ سوڭىنان ەرىپ، ءتىپتى، نان ونىمىنەن باس تارتىپ جاتادى. نان ونىمىندە اعزاعا قاجەتتى بيو­لوگيالىق بەلسەندى قورەكتىك زات­تار­دىڭ ءبارى بار. سونىڭ ىشىندە امين قىشقىلدارى، ۆ1، ۆ2، رر ۆيتاميندەرى، كالي، فوسفور، ماگني، كالتسي، تەمىر مينەرالدارى يممۋنيتەتتى كوتەرۋگە وڭ اسەرىن بەرەدى. سونىمەن قا­تار قامىرعا ورگانيكالىق قىش­قىلدار، دارۋمەندەر، حوش ءيىستى جانە باكتەريتسيدتى زاتتار جينالىپ، ىشەك ميكروفلوراسىن جاقسارتادى. پاتوگەن مەن جۇق­پا­لى اسقازان-ىشەك اۋرۋلارىنا، ديسباكتەريوز جانە قانت ديا­بە­تى­نىڭ الدىن الۋعا ىقپال ەتەدى.

كوپتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن ۋايىمدى سەيىلتۋ ءۇشىن ناننىڭ قادىر-قاسيەتىن ارتتىرعان ابزال. توق­شىلىقتىڭ ماۋەسىن تارىلتىپ المايىق.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

اقىرەتكە دەيىنگى ادالدىق

ونەر • بۇگىن، 10:23

ۇقساس جاڭالىقتار