ەكونوميكا • 15 ءساۋىر، 2021

باي مەن كەدەيدىڭ اراسى الشاقتاپ بارادى

112 رەت كورسەتىلدى

ەرتەگىلەر مەن مىسالداردا كەزدەسەتىن ەسكى ءبىر ءتامسىل بار عوي، جاقسى ءھام جامان جاڭالىعىم بار، قايسىنان باستايىن دەيتىن. بىزدىكى دە تۋرا سول كەپ. ءسۇيىنىش جانە كۇيىنىش. سۇيىنەتىنىمىز – ەلىمىز باي ادامداردىڭ سانى بويىنشا توپ-10 ەل قاتارىنا كىرىپتى. ارينە، ولار كىمدەر، قايتىپ بايىدى، بۇل ەندى باسقا ساۋال.

كوللاجدى جاساعان امانگەلدى قياس، «ەQ»

كۇيىنەتىنىمىز – ەلدە كەدەيلەر سانى دا ارتقان. تا­بىسى ەڭ تومەنگى كۇنكورىستەن دە (34 مىڭ تەڭگە شاماسى) تو­مەن ازاماتتار سانى 20 پا­يىزعا ءوسىپتى. ءدال وسى تۇر­عىدا قازاقستاندى «الەۋ­مەتتىك الشاقتىق» بو­يىنشا دا توپ-10-عا كىر­گىزىپ جىبەرسە ابدەن
لايىق.

ءسوزىمىز دايەكتى بولۋ ءۇشىن ازداپ سانداردى سويلەتەلىك. 2020 جىلدىڭ ءتورتىنشى توق­سان­ىندا تابىسى ەڭ تومەنگى كۇن­­كورىس دەڭگەيىنەن دە از ءۇي شارۋا­شى­لىقتارىنىڭ سانى 140،6 مىڭعا جەتكەن. ونداي ءۇي شارۋا­شى­لىقتارىندا 5 جا­نە ودان دا كوپ ادام بار. دۇ­نيە­جۇزىلىك بانك بىلتىر جىل سوڭىن­دا قا­زاق­ستانداعى كەدەيلەر سانى 1،5 ملن ادامعا جەتۋى مۇمكىن دەپ بولجام جاسادى.

«2015 جىلعى ەكونوميكالىق قۇلدىراۋ كەدەيلىك دەڭگەيىن ءوسىرىپ جىبەردى. COVID-19 داع­دارىسى مۇنداي الەۋمەتتىك تەڭ­سىزدىكتى ودان ءارى اسقىندىرا ءتۇستى. 2020 جىلى اسىرەسە نۇر-سۇل­تان، الماتى قالالارىنىڭ تۇر­عىندارى قاتتى زارداپ شەك­تى. ويت­كەنى قوناقۇي، مەيرام­حا­نا، ساۋ­­د­ا، كولىك سەكىلدى قىز­مەت كورسەتۋ سەكتورلارى وسى قالا­­لاردا قاتتى دامىعان» دەلىنە­دى دۇ­نيە­جۇزىلىك بانك بايان­داماسىندا.

17 جىل بويى مونيتورينگ جۇر­گىزىپ كەلە جاتقان «سترا­تەگيا» الەۋمەتتىك جانە ساياسي زەرت­­تەۋلەر ورتالىعى قازاق­ستان­دىقتاردىڭ ۇشتەن ءبىرى ءوز ومىر­لەرىنە ريزا ەمەس­تىگىن انىقتاعان. اتالعان ورتالىق باسشىسى گۇل­ميرا ىلەۋوۆانىڭ ايتۋىنشا، رەسپون­دەنتتەردىڭ كوبى مەملەكەت ساياساتتى جەكەلەگەن توپتاردىڭ مۇددەسى ءۇشىن جۇرگىزەدى دەپ سانايدى ەكەن. ساۋالداماعا قاتىسۋشىلاردىڭ 44 پايىزى ەلدەگى ەكونوميكالىق احۋالدى ناشار جانە وتە ناشار دەپ باعالاعان.

– رەسپوندەنتتەردىڭ 26 پا­يىزى وتباسىنداعى ماتەريال­دىق جاعدايدى ناشار دەيدى. 2008-2009 جىلعى الەمدىك ەكونوميكا­لىق داع­دارىس كەزىندە بۇل كورسەتكىش 14 پايىز دەڭگەيىندە ەدى. 13 پايىزى اقشامىز ازىق-ت ۇلىككە جەتپەيدى دەيدى. كيىمگە دە، تاماققا دا قينال­ماي اقشا تاباتىن، بىراق قارجى­سى ءىرى تۇرمىستىق تاۋار ساتىپ الۋ­عا جەتپەيتىندەر ۇلەسى – 31 پا­يىز. مۇنى ءبىز ۇرەيلى قوڭىراۋ دەپ قابىل­دادىق. ويتكەنى سالىنىپ جات­قان ۇيلەر مەن شىعىپ جاتقان قىم­بات تەحنيكالاردى ساتىپ الۋشىلار كۇرت ازايادى، – دەيدى ورتالىق باسشىسى.

ءماجىلىس دەپۋتاتى ەرلان سما­يىلوۆ حالىقتىڭ ادەمى تسيفر مەن سوزدەرگە الدانبايتىنىن، سوندىقتان كونستيتۋتسيادا جازىل­عان «الەۋمەتتىك مەملەكەت» مار­تە­بەسى نەگىزىندە جۇمىس ىستەۋ كەرەك­تىگىن ايتادى.

– ءبىز ءۇش ايدان بەرى پارلامەنتتە بالالارعا جاردەماقىنى، مۇگەدەك­تەرگە تولەمدەردى، زەينەتكەرلەرگە زەينەتاقىنى كوتەرۋدى ۇدايى ۇسىنىپ كەلەمىز. بىرەسە اقشا جوق، بىرەسە مينيمالدى دەڭگەيدە كوتەرىپ جاتىرمىز دەگەن جاۋاپ كەلەدى. وسى كەزدە ەسەپ كوميتەتى تريلليونداعان تەڭگەنىڭ ءتيىمدى جۇمسالماعانى تۋرالى حابارلايدى، – دەيدى دەپۋتات.

قازىر كوپشىلىك تۇرعىن ءۇي مەن قىمبات كولىكتى ءبىرجولا نەسيەگە راسىمدەۋگە كوشتى. قولما-قول تولەپ ساتىپ الاتىندار سيرەك. ءدال قازىر قاراپايىم حالىققا كەرەگى – ينفلياتسيانىڭ تومەندەپ، ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ ارزانداعانى. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەگىنشە، اقپاندا 7،4 پايىزعا كوتەرىلگەن ينفلياتسيا ناۋرىزدا قايتادان 7،0 پايىزعا تومەندەگەن. بۇل 2020 جىلدىڭ قىركۇيەگىنەن بەرى تىركە­لىپ تۇرعان تومەن كورسەتكىش. 2020 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ينفلياتسيا – 7،5 پايىز بولىپ، ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى باعاسى – 11،3، ازىق-ت ۇلىكتىك ەمەس تاۋارلار – 5،5، اقىلى قىزمەتتەر 4،2 پايىزعا وسكەن. ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى باعاسىنىڭ ءوسۋىنىڭ جالپى ينفلياتسياعا قوسقان ۇلەسى 60 پايىزدان اسقان.

«بانك تسەنتركرەديت» باسقارما توراعاسى عالىم قۇسايىنوۆتىڭ ايتۋىنشا، ۇسىنىس اياسى كەڭەيگەندە عانا ينفلياتسيا تومەندەيدى.

– باسەكەلەستىك ارتقان سايىن، ينفلياتسيا ازايا تۇسەدى. ال باسەكەگە قابىلەتتىلىك وندىرىلگەن تاۋاردىڭ، جۇمىستىڭ نەمەسە قىزمەتتىڭ وزىندىك قۇنىنا نەمەسە تاۋار، جۇمىس، قىزمەتتىڭ بىرەگەيلىگىنە تاۋەلدى. وزىندىك قۇن ەڭبەك ونىمدىلىگىنە، بىرە­گەيلىك ازاماتتىق قوعام مەن ءبىلىم­نىڭ دامۋىنا تاۋەلدى. ەڭ­بەك ونىمدىلىگى ترانزاكتسيالىق شى­­­عى­ن­­­دار مەن بىلىمگە تاۋەلدى. تران­­­زاك­­­­تسيالىق شىعىندار ينفرا­قۇ­رى­­لىم مەن ينۆەستيتسيالىق كلي­ماتقا تاۋەلدى. سوندىقتان ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن جاقسى ينفراقۇرىلىم، جاقسى ءبىلىم جانە قولايلى ينۆەستيتسيالىق كليمات كەرەك. ينۆەستيتسيالىق كليماتتىڭ جاقسى بولماعى جاقسى جۇمىس ىستەيتىن زاڭعا، ءادىل سوت جۇيەسىنە، جەتىلگەن سالىق جۇيەسىنە، ساپالى قاداعالاۋعا جانە دۇرىس اقشا-نەسيە ساياساتىنا تىكەلەي بايلانىستى. ءبىز ەگەر ىڭعايلى ينۆەستيتسيالىق كليمات قالىپتاستىرىپ، بىلىمگە جول اشىپ، ازاماتتىق قوعامدى دامىتا الساق، وندا بۇل ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ ارتىپ، بىرەگەي ونىمدەردىڭ جاسالۋىنا نەگىز بولادى، – دەيدى بانك باسشىسى.

«تالاپ» قولدانبالى زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ باسشىسى، ەكونو­ميست راحىم وشاقباەۆ «مەملەكەتتىك ورگاندار پايدالانىپ وتىرعان ينفلياتسيانى ەسەپتەۋ مەحانيزمى دۇكەندەر مەن ساۋدا ۇيلەرىندەگى باعادان الدەقايدا الشاق ءتۇسىپ جاتقان بولۋى ىقتيمال» دەدى. ونىڭ سوزىنشە، ازىق-ت ۇلىك باعاسى­نىڭ قىمباتتاۋى تەڭگە باعامىنىڭ السى­رەپ، سونىڭ سالدارىنان ازىق-ت ۇلىك يمپورتىنىڭ قىمباتتاپ كەتۋى تۋىنداپ وتىر.

Statista.com اقپارى بويىنشا، UHNWI (بۇكىل الەمدە بايلىعى 30 ملن دوللاردان اساتىن ادامدار) سانى ءوسىپ جاتىر. سوڭعى 12 ايدا 2،4 پايىزعا ءوسىپ، 520 مىڭ ادامدى قۇراعان. 2025 جىلعا تامان UHNWI سانى 27 پايىزعا دەيىن ارتپاق. ال قازاقستاندا باي ادامدار سانى 33 پايىزعا جەتەدى دەگەن بولجام جاسالعان.

ستاتيستيكاسى مەن شىنايى ءومىرى قابىسا بەرمەيتىن، كەز كەلگەن سالا­دا قىزمەت كورسەتۋ اقىسى تەك قىم­باتتاي بەرەتىن، پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا قاراماستان، بيۋروكراتيا مەن جەمقورلىق داۋى باسىلماي تۇرعان ەلدە باي ادامداردىڭ كوبەيۋى پارادوكس سياقتى. ءبىر ويلانىپ قاراساڭ، زاڭدى قۇبىلىستا سەكىلدى...

 

سوڭعى جاڭالىقتار

اقىرەتكە دەيىنگى ادالدىق

ونەر • بۇگىن، 10:23

ۇقساس جاڭالىقتار