مەديتسينا • 13 ءساۋىر، 2021

75،7 ملن ادام ايتۆ جۇقتىردى

77 رەت كورسەتىلدى

حالىق دەنساۋلىعى تۋرالى كودەكستە حالىقتىڭ نەگىزگى توپ­تارىمەن جۇرگىزىلەتىن پرو­فيلاكتيكالىق جۇمىستاردىڭ باعىت­­تارى كەڭەيتىلدى. بۇل – ەلىمىزدەگى ايتۆ-ينفەكتسياسىن اۋىزدىقتاۋ جولىنداعى وتە ماڭىزدى قادامنىڭ ءبىرى. پروفيلاكتيكالىق قادامداردىڭ وزەكتىلىگى تۋرالى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ قازاق دەرماتو­لوگيا جانە ينفەكتسيالىق اۋرۋ­لار عىلىمي ورتالىعى ديرەك­تورىنىڭ ورىنباسارى يرينا پەترەنكومەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك.

– ايتۆ-ينفەكتسياسى – قوعام­دىق دەنساۋلىق ساقتاۋدا نەگىزگى جا­ھاندىق ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. مۇنى جيتس جونىندەگى جاھاندىق ستاتيستيكا دا ايعاق­تايدى. ايتۆ ەپيدەمياسى باستالعالى بەرى بۇل كەسەلدى 75،7 ملن ادام جۇقتىردى. قا­زىرگى ۋاقىتتا ايتۆ-مەن ءومىر سۇرەتىن ادامداردىڭ سانى 38 ملن-عا جەتتى. ونىڭ ىشىندە 14 جاس­قا دەيىنگى بالالار – 1،8 ملن. 2019 جىلى ايتۆ-نىڭ جاڭا جاع­دايلارىنىڭ سانى 1،7 ملن بولدى. قازاقستان ۇكىمەتى دەنساۋلىق ساقتاۋ ماسەلەلەرىنە، ونىڭ ىشىندە ايتۆ ينفەكتسياسىن قوسا العاندا، الەۋمەتتىك ءمانى بار اۋرۋلارعا ەرەكشە نازار اۋدارىپ وتىر. مۇنى «قازاقستان ازاماتتارىنىڭ دەن­ساۋلىعى، ءبىلىمى مەن ءال-اۋقاتى» اتتى 2030 ستراتەگياسىنىڭ ۇزاق مەرزىمدى باسىمدىعىنان كورەمىز. بۇل ماسەلەدە قازاقستاننىڭ الەۋەتى جەتكىلىكتى جانە ايتۆ-ينفەك­تسياسىمەن كۇرەستە الەمدىك قا­ۋىم­­داستىق قابىل­داعان ماق­سات­تى جوسپارلى تۇردە ىس­كە اسىرىپ كەلەدى. قازاقستان – ايتۆ ينفەكتسياسىن ەمدەۋ تولىعىمەن مەملەكەت قاراجاتى ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلاتىن ورتالىق ازياداعى ەلدەردىڭ ءبىرى.

– يرينا يۆانوۆنا، قازىرگى كەزدە ايتۆ-عا قاتىستى قان­داي باع­دار­لامالار قارجىلان­دىرىلىپ وتىر؟

– مەملەكەت «زياندى ازايتۋ جو­نىندەگى باعدارلامالاردى» قوسا ال­عاندا، حالىقتىڭ نەگىزگى توپتارى اراسىندا ايتۆ-ينفەكتسياسىنا تەس­تىلەۋ، پروفيلاكتيكا بويىنشا باعدار­لامالاردى قارجى­لاندىرادى. ايتۆ-احۋالدى ادامداردى ارت-ەمدەۋدى جانە ديسپانسەرلەۋدى قام­تاماسىز ەتەدى. ايتۆ بويىنشا باعدار­لاما­لاردى قار­جىلاندىرۋ سوڭعى ەكى جىلدا عانا 2 ەسەگە ارتتى (2018 جىلى – 8 ملرد 963 ملن 595 تەڭگە، 2020 جىلى – 16 ملرد 995 ملن 012 تەڭگە).

ەپيدەمياعا قارسى بىرلەسكەن ءىس-شارالاردى جۇرگىزۋدە حا­لىقارا­لىق جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردى مەم­لەكەتتىك قول­داۋ، كومەك كورسەتۋ، حا­لىقارا­لىق ۇسىنىمداردى ەنگىزۋ ايتۆ-ينفەكتسياسىنىڭ تارالۋىن شوعىرلانۋ ساتىسىندا ۇستاپ تۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى (0،27). پروفيلاكتيكانىڭ، دياگ­نوس­تيكانىڭ، ەمدەۋدىڭ جانە كۇ­تىم­­نىڭ ءتيىمدى قۇرالدارىنا قول­جەتىم­دىلىكتى كەڭەيتۋدىڭ ناتي­جەسىندە ايتۆ-ينفەكتسياسى سوزىلمالى اۋرۋلاردىڭ باسىم تەراپيا سانا­تىنا ءوتتى. بۇل ايتۆ-مەن ءومىر سۇرە­تىن ادامدارعا ۇزاق جانە سالاماتتى ءومىر سۇرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ددۇ/يۋنەيدس–90-90-90 سترا­تەگياسىن ىسكە اسىرۋ شەڭبە­رىن­دە قازاقستاندا ايتۆ-ينفەك­تسيا­­سىنا تەستىلەۋ جۇرگىزۋگە جانە ونى ءتيىمدى ەمدەۋگە جاپپاي قول­جە­تىم­دىلىك قامتاماسىز ەتىلدى. 2020 جىل­­دىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قا­زاق­ستاندا ايتۆ-مەن ءومىر سۇرەتىن ادام­داردىڭ 83%-ى ءوز مارتەبەسىن بىلەدى، 73%-ى انتيرەتروۆيرۋستىق تەراپيامەن قامتىلعان، 84%-ىندا ۆيرۋستىق جۇك­تەمەنىڭ انىقتالماعان دەڭ­گەيى بار.

– دەنساۋلىق تۋرالى جاڭا كو­دەكستە ايتۆ-ينفەك­تسيا­سى­نىڭ ال­دىن­ الۋداعى قانداي ين­­نوۆا­تسيا­لار­دى اتاپ وتەر ەدىڭىز؟

– ارينە، جۇرگىزىلەتىن پرو­فيلاك­تيكالىق ءىس-شارالاردىڭ مارتەبەسى مەن ماڭىزدىلىعىن كور­سەتەتىن زاڭنا­مالىق نور­ما­لار­دىڭ ماڭىزى زور. 2020 جىلى «حالىق دەنساۋلىعى جانە دەن­ساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» جاڭا كودەكس قابىلداندى. كودەكستە ايتۆ-ينفەكتسياسى ماسەلەلەرىنە قا­تىستى ءتۇرلى نور­مالار كورسەتىلگەن. مى­­سالى، كودەكستە بۇرىن بولماعان جاڭا انىقتامالار پايدا بولدى: «سەنىم پۋنكتى»، «دوستىق كابينەتى»، «حالىقتىڭ نەگىزگى توپتارى»، «قاتىناسۋعا دەيىنگى پروفيلاكتيكا»، «قاتىناسۋدان كەيىنگى پرو­فيلاكتيكا»، «انتيرەتروۆيرۋستىق تەرا­پيا». حالىق ءۇشىن دە، نەگىزگى توپتار ءۇشىن دە پروفيلاكتيكالىق ء ىس-شارا­لاردى جۇرگىزۋ ءتارتىبى قۇرىلىم­دىق تۇردە ايقىندالعان. بۇرىن ۆي­رۋس­قا قارسى تەراپيانى ۇسىنۋ پرو­فيلاكتيكالىق ءىس-شارا بولىپ تابى­لاتىندىعى تۋرالى حالىقارالىق تاسىل­دەردى ەسكەرە وتىرىپ، ەمدەۋ پرو­فيلاكتيكالىق ءىس-شارالاردىڭ تىزى­مىنە ەندى. پروفيلاكتيكا بويىن­شا ءىس-شارالار حالىقتىڭ، ونىڭ ىشىن­دە نەگىزگى توپتاردىڭ اراسىندا ايتۆ-ينفەكتسياسىنىڭ تارالۋىنا ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋ جۇرگىزۋ، قاتىناسۋعا  دەيىنگى پروفي­لاك­تيكانى ۇسىنۋ تۋرالى بولىم­دەرىمەن تولىقتىرىلدى. ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ، سونداي-اق وبلىستاردىڭ، رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالار­دىڭ جانە استانانىڭ جەرگىلىكتى وكىل­دى جانە اتقارۋشى ورگاندارىنىڭ قۇ­زىرەتى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار، ونىڭ ىشىندە حالىقتىڭ نەگىزگى توپتارى ءۇشىن ازاماتتاردىڭ دەن­ساۋلىعىن ساقتاۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىستى قالىپتاستىرۋ، ىسكە اسىرۋ، ىسكە اسىرۋدى مونيتورينگىلەۋ جانە باعالاۋ جونىندەگى قىز­مەتپەن تولىقتىرىلدى، بۇل ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ نەگىزگى توپتارمەن جۇمىس ىستەۋ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتەدى.

– پروفيلاكتيكانى دامىتاتىن تاعى قانداي ماڭىزدى قۇ­جاتتاردى اتار ەدىڭىز؟

– پروفيلاكتيكالىق ءىس-شارا­لاردى جۇرگىزۋ ءتارتىبى زاڭعا تاۋەلدى اكتىدە ازىرلەندى: دەن­ساۋلىق ساق­تاۋ ءمينيسترىنىڭ 2020 جىلعى 19 قا­زان­داعى № دسم-137/2020 «ايتۆ ينفەكتسياسىنىڭ پروفيلاكتيكاسى جونىندەگى ءىس-شارالاردى جۇرگىزۋ قاعي­دالارىن بەكىتۋ تۋرالى» بۇيرىعى. بۇل تۇبەگەيلى جاڭا قۇجات، وندا پرو­فيلاكتيكالىق جۇمىستىڭ بارلىق بو­لىمدەرى بويىنشا نەگىزگى توپتارمەن جۇمىس جۇرگىزۋ ءادىسناماسى، قاعيدالارى جانە يندي­كاتورلارى كورسەتىلگەن. سەنىم پۋنكتتەرى مەن دوستىق كا­بينەتتەرىن جاراقتاندىرۋ نورمالارىنىڭ بولۋى ولاردى جاراقتاندىرۋ ماسەلەسىن شە­شۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇي­رىقتا بايان­دالعان نورمالاردى قولدانۋدىڭ اعىم­داعى تاجىريبەسى پروفيلاكتيكالىق قىزمەتتەردى تاريفتەۋ، مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىس تەتىگى ماسەلەلەرى بويىنشا ونى ودان ءارى جەتىلدىرۋ قاجەتتىگىن كورسەتەدى. بۇل ماسە­لەلەردى باسقالارمەن قاتار ىسكە اسىرۋ 2021-2023 جىلدارعا ار­نالعان ايتۆ سالاسىنداعى قىز­مەتتەردىڭ تۇراقتىلىعىن قام­تاماسىز ەتۋ جونىندەگى جول كارتاسى شەڭبەرىندە كوزدەلگەن. ايتۆ-ين­فەكتسياسىنىڭ پروفي­لاكتيكاسى بويىنشا الەمدىك تاجىريبە حالىقتىڭ كوپتەگەن توپتارى اراسىندا جانە ءبىرىنشى كەزەكتە نەگىزگى توپتار اراسىندا ايتۆ-ينفەكتسياسىنىڭ تارالۋ قارقىنىن ازايتۋعا، ال مەم­لەكەتتىك قۇرىلىمداردىڭ، ازا­ماتتىق سەكتور مەن قوعامداس­تىقتاردىڭ بىرلەسكەن كۇش-جىگەرى ولاردىڭ تيىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

– بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدە ايتۆ-ينفەكتسياسىنىڭ ەپي­دەميا­لىق احۋا­لى قانداي؟

– بيىلعى، ياعني 2021 جىلعى 1 قاڭ­تارداعى مالىمەتتەرگە سايكەس، قازاق­ستاندا ايتۆ-احۋالدى 27 498 ادام بار. دەنساۋلىق ساق­تاۋدى دامىتۋدىڭ 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ شەڭ­بەرىن­دە انتيرەتروۆيرۋستىق تە­راپيامەن قامتۋ بويىنشا ين­ديكاتوردىڭ ورىندالۋى 2020 جىل­دىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 73%-دى، نىسانالى ينديكاتوردا 71%-دى قۇرادى. تەستىلەۋ كولەمى 3 ملن-نان استام تەستتى قۇرادى، تەستىلەۋمەن قامتۋ 13،7%-دى قۇرادى. پروفيلاكتيكالىق ءىس-شارالارمەن بارلىق نەگىزگى توپتار قامتىلعان (ينەكتسيالىق ەسىرتكىنى پايدالاناتىن ادامدار، سەكس قىزمەتكەرلەر، ەركەكتەرمەن جىنىستىق قاتىناسقا تۇسەتىن ەرلەر). دوستىق كابينەتتەرىندە – 39 جانە سەنىم پۋنكتتەرىندە – 139، سونداي-اق اۋتيچ-قىزمەتكەرلەر ۇكىمەت­تىك ەمەس قوعامدىق ۇيىمدار ارقىلى پروفيلاكتيكالىق قىز­مەت­تەر كورسەتەدى.

 

اڭگىمەلەسكەن

ايناش ەسالى،

«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار

اراق ساتىلمايتىن اۋدان

ايماقتار • 14 مامىر، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار