الەمدىك ەكونوميكا ءوسىم كورسەتە مە؟
ساراپشىلاردىڭ بولجاۋىنشا, 2021 جىلى الەمدىك ەكونوميكا ءوسىمى ارتادى. بىلتىرعىداي اۋىر داعدارىستان سوڭ قايتادان شارىقتاۋ بولادى. بۇعان تاريح دالەل.
– الداعى 12 ايدا الەمدىك ەكونوميكا ءوسۋ قارقىنى ازداپ باياۋلايدى. بۇل پاندەميادان جيناقتالعان ەففەكت ناتيجەسى. جالپى العاندا ءبىزدىڭ بيزنەس 2020 جىلى جاقسى ءوسىم كورسەتتى. IT سالاسىن وندىرىستە پايدالانۋ – پروتسەستەردى جەڭىلدەتىپ, پاندەميا كەزىندە بيزنەس پروتسەدۋرالارىن وڭايلاتتى. ءبىزدىڭ كومپانيادا شاعىن جانە ورتا بيزنەسپەن جۇمىس ىستەيتىن ءبولىم بار. سوندىقتان پاندەميانىڭ بۇل سەكتورعا قالاي اسەر ەتكەنىن بىلەمىز. مەنىڭشە, لوكداۋن شاعىن كاسىپورىندارعا كەرى اسەر ەتتى. قارجىلىق الەۋەتى بار ورتا جانە ءىرى كاسىپورىندار اعىسقا قارسى ءجۇزىپ كەلەدى. بىراق شاعىن كاسىپورىندار شىعىنعا باتتى, – دەيدى Softline باسشىسى اننا ديۋ.
Fashion Retail Kazakhstan باسشىسى زارادەشت حاموۋدىڭ ايتۋىنشا, قىتاي ەكونوميكاسى ءوسۋ قارقىنىنىڭ جىلدام قالپىنا كەلۋى عانا الەمدىك ءوسىمدى تەزدەتۋى مۇمكىن. ەگەر قىتايدا ءبارى ويداعىداي بولسا, وندا بيىل الەم 2019 جىلعى دەڭگەيىنە ورالادى دەپ بولجايدى ول.
جەكە كومپانيالار ءوز تابىسىنا سەنە مە؟
بىلتىرعى اۋىر نوكداۋننان سوڭ تابىس تۋرالى ايتۋدىڭ ءوزى ۇلكەن تاۋەكەلدى قاجەت ەتەتىن سەكىلدى. دەسە دە ءبىزدىڭ كاسىپكەرلەر بيىل تابىسقا شىعارىنا سەنىمدى. قاتاڭ شەكتەۋ, لوكداۋن, ۇزاققا سوزىلعان كارانتين بيزنەستى جاڭا جاعدايعا بەيىمدەۋگە, كليەنتپەن جۇمىس ىستەۋدىڭ تىڭ ادىستەرىن تابۋعا, IT جاڭاشىلدىقتى بيزنەسكە ءساتتى ەنگىزۋگە بەيىمدەپ, كاسىپكەرلەردى قايراپ جىبەرگەندەي.
– وسى جىلى جانە الداعى ءۇش جىلدا تابىس تاباتىنىمىزعا سەنەمىز. ءبىز تاۋ-كەن ونەركاسىبى سالاسىندا جۇمىس ىستەيمىز جانە بۇل سالادا ءوسىم جالعاسادى. تاپسىرىس بەرۋشىلەر ينۆەستيتسيالاۋدى توقتاتپايدى. دەگەنمەن ءار شەشىمگە بۇرىنعىدان دا بايىپتىراق قارايتىنى تۇسىنىكتى, – دەيدى ەپيروك كومپانياسىنىڭ باسشىسى ميحايل بالىچەۆ.
Aitas Group, UKPF باسشىسى سەرىك تولىقپاەۆتىڭ ايتۋىنشا, كەزەكتى ەكىنشى ماكينسك قۇس فابريكاسىنىڭ ىسكە قوسىلۋى ناتيجەسىندە 50 پايىزدىق ءوسىم جوسپارلانعان. 2017 جىلدان بەرى كومپانيا تابىسى 2,5 ەسە ارتقان. Satu.kz قۇرۋشىسى ماكسيم مەلنيكتىڭ سوزىنشە, پاندەميا سالدارىنان كوپتەگەن قىزمەت ونلاينعا اۋىستى. ال بۇل پروتسەسس ءوز كەزەگىندە Satu.kz سياقتى ينتەرنەت-الاڭداردىڭ وتىمدىلىگىن ارتتىرا ءتۇستى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستانداعى e-commerce ۇلەسى 5-7 پايىز ارالىعىندا. ماسەلەن, ۇلىبريتانيا, وزگە دە ەۋروپالىق ەلدەردە بۇل كورسەتكىش 20-30 پايىزعا جەتەدى. «تاياقتىڭ ەكى ۇشى بار» دەگەن. قازاقستاندىقتاردىڭ ونلاين ساۋدا-ساتتىققا بەيىم بولا ءتۇسۋى ەلدەگى e-commerce دەڭگەيىن ارتتىرماسا كەمىتپەسى بەلگىلى. قاتىسۋشى-ساراپشىلاردىڭ بارلىعى دەرلىك ءوز تابىسىنىڭ بيىل جانە الداعى ءۇش جىلدا ءوسىم كورسەتەرىنە كۇماندانبايدى.
بيزنەسكە قاۋىپ توندىرەتىن قانداي فاكتور؟
قازاقستان كاسىپكەرلەرى بيزنەسكە كەدەرگى كەلتىرەتىن باستى فاكتور رەتىندە ۆاليۋتا كۋرسىنىڭ قۇبىلۋىن كەلتىرەدى. ودان كەيىنگى ورىنداردا – پاندەميا جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى وزگە دە داعدارىس; ەكونوميكالىق وسىمگە قاتىستى ناقتىلىقتىڭ بولماۋى; بىلىكتى كادرلار تاپشىلىعى; الەۋمەتتىك تۇراقسىزدىق; جالعان اقپارات; سالىق جۇكتەمەسىنىڭ كوبەيۋى. سونىمەن قاتار سالىق تۇراقسىزدىعى, كيبەر شابۋىلدار, ساۋدا بارىسىنداعى كەلىسپەۋشىلىك تە قاتەرلى فاكتورلار قاتارىندا.
بيزنەس تاراپىندا ءبىز ءۇشىن ماڭىزدى ەلدەر
قازاقستاندىق ساراپشىلاردىڭ كوزقاراسى بويىنشا, بيزنەستى دامىتۋعا سەپتەسەتىن توپ-ەلدەر قاتارىنا – رەسەي (63 پايىز), وزبەكستان (42), قىتاي (38), اقش (32), ۋكراينا (13), قىرعىزستان (13) ەلدەرى كىرگەن.
– قىتاي نارىعىندا ءبىز بۇرىننان جۇمىس ىستەيمىز. ءبىزدىڭ شىرىن زاۋىتىمىز بولدى جانە ونىڭ ارتىقشىلىعى مەن كەمشىلىگىن جاقسى بىلەمىز. قازىر سول جاققا بىرتىندەپ جىلجىپ جاتىرمىز. ويتكەنى تاعى دا لوگيستيكاعا بايلانىستى پروبلەمالار تۋىندادى. ونىڭ نارىققا كىرۋ مۇمكىندىگى تومەندەپ كەتتى. وزبەكستان نارىعىندا ءسۇت ونىمدەرى بويىنشا جۇمىس ىستەيمىز. وندا دا پروبلەما جەتكىلىكتى. ءبىرىنشى كەزەكتە مەملەكەتتىك قاداعالاۋعا بايلانىستى, – دەيدى Raimbek Group باسشىسى رايمبەك باتالوۆ.
ينۆەستيتسيالىق كليمات قالاي وزگەردى؟
قاتىسۋشى ساراپشىلاردىڭ 46 پايىزى 2020 جىلى ينۆەستيتسيالىق كليمات وزگەرگەن جوق دەسە, 43 پايىزى ناشارلادى دەپ ەسەپتەيدى. تەك 11 پايىزى عانا ينۆەستيتسيالىق كليمات جاقساردى دەگەن پىكىردە.
الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا ينۆەستيتسيالىق كليمات احۋالى ءبىراز تومەندەدى. شەكارالار جابىلدى, ال بىرقاتار باعدارلاماعا قاجەتتىلىك بولماي قالدى. ارينە, تۇركىستان اۋەجايىنىڭ قۇرىلىسى, ADPi فرانتسۋز كومپانياسىنىڭ ءبىر ءبولىمى سانالاتىن تۇركيالىق TAV holding-ءتىڭ الماتى اۋەجايىن ساتىپ الۋى تۇرعىسىنان جىل جەمىستى بولدى. اۋە جولى شاھار مەن ەل ءۇشىن ماڭىزدى بولعاندىقتان بۇل شارالاردى مەيلىنشە وڭ قۇبىلىس دەپ باعالاۋعا بولادى. ويتكەنى, الماتى – كوممەرتسيالىق, ال تۇركىستان – تۋريستىك ورتالىق. كەلەسى جىلى قالاي بولارىن ۋاقىت كورسەتەدى, – دەيدى Skymax Technologies باسشىسى ەرىك شورتانباەۆ.
Kolesa Group باسشىسى نيكولاي بابەشكيننىڭ ايتۋىنشا, 2020 جىلى ينۆەستيتسيالىق كليمات جاقسارا ءتۇستى. «تابىستى IPO سونىڭ دالەلى. ەگەر ول باسقا كومپانيالاردى دا قامتىسا, وندا ينۆەستورلار قازاقستاندا جۇمىس ىستەيتىن ۇيىمدارعا قارجى سالا باستايدى. كەيبىر ينۆەستيتسيالار بويىنشا ارتقا كەتۋ بار شىعار, الايدا Kaspi.kz كەيسى كەرەمەت ۇلگى كورسەتىپ بەردى. ينۆەستيتسيالىق كليمات ناشارلاعان جوق. بۇل جولدا مەملەكەتكە قاراعاندا بيزنەستىڭ ۇلەسى مول بولدى» دەيدى ن.بابەشكين.
بيزنەستە تابىستى بولۋ ءۇشىن كومپانيا باسشىسىنا قانداي قاسيەتتەر كەرەك؟ بۇعان قاتىستى ءبىرىنشى باسشىلار سان ءتۇرلى كوزقاراس بىلدىرگەن. سولاردىڭ اراسىنان بىرنەشە قاسيەت ەكشەلىپ شىققان. اتاپ ايتار بولساق, ساراپشىلاردىڭ 30 پايىزى – بەيىمدىلىك, 19 پايىزى – ستراتەگيالىق كورە ءبىلۋ, 14 پايىزى – كوشباسشىلىق, 9 پايىزى – كوماندانى دامىتا ءبىلۋ, 7 پايىزى – جاڭاشىلدىققا ۇمتىلۋ, 4 پايىزى – شەشىمتالدىق, 3 پايىزى – ەتيكا, تاعى 3 پايىزى – ەموتسيونالدى ينتەللەكت قاسيەتتەرى كەرەك ەكەنىن ايتادى.
