سىيلىق العان دا, بەرگەن دە جاۋاپقا تارتىلادى

ءبىر ايتا كەتەرلىك جايت – سىبايلاس جەمقورلىق جاساعان ادامداردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋعا تىيىم سالاتىن بۇل تالاپ بۇعان دەيىن تەك مەملەكەتتىك قىزمەت پەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ باسشى لاۋازىمدارىنا عانا قاتىستى ەدى. جىل باسىندا ەڭبەك كودەكسىنە ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەرگە سايكەس ەندى سىبايلاس جەمقورلىق ءۇشىن سوتتالعان ادامداردى كەز كەلگەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور لاۋازىمىنا قابىلداۋعا تولىق تىيىم سالىندى.

«باسقاشا ايتقاندا, بۇرىن-سوڭدى سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىستى قىلمىس جاساعان ادام ەندى مەملەكەتتىك قىزمەتتە دە, كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردا دا, ءتىپتى قاتار­داعى لاۋازىمدا دا جۇمىس ىستەي ال­مايدى. ال مۇنداي ادامداردى جۇمىسقا قا­بىلداعان باسشىلار اكىمشىلىك جاۋاپكەر­شىلىككە تارتىلادى», دەپ اتاپ ءوتتى و.بەكتەنوۆ.

بيىل 20 ناۋرىزدا مەملەكەت باسشىسى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى كودەكسىنە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا قول قويدى. كۇنى كەشە, ناقتىراق ايتساق, 5 ساۋىر­دە كۇشىنە ەنگەن وسى زاڭعا سايكەس سىباي­لاس جەمقورلىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى اكىمشىلىك حاتتامالار جاساۋ قۇزىرەتى سى­بايلاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەتكە بەكىتىلدى.

بريفينگ بارىسىندا باق وكىلدەرىنە زاڭداعى وسى وزگەرىستەر تۋرالى جان-جاقتى مالىمەت بەرگەن ولجاس بەكتەنوۆ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەتكە 15-باپ بو­يىنشا اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى حاتتامالار تولتىرۋ قۇقىعى بەرىلگەنىن اتاپ ءوتتى.

ناقتى ايتقاندا, كودەكستىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىستى التى بابى (اقبتك-ءنىڭ 676-681-باپتارى), كاسىپكەرلىك قىزمەت سالاسىنداعى ەكى قۇرام (اقبتك-ءنىڭ 154, 173-باپتارى), مەملەكەتتىك بيلىك ينستيتۋتتارىنا قول سۇعاتىن جانە اكىمشىلىك نەمەسە قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ كەزىندەگى بۇزۋشىلىقتارعا بايلانىستى جەتى قۇقىق بۇزۋشىلىق (اقبتك-ءنىڭ 658-662, 665, 667-باپتارى) بار.

«اكىمشىلىك تاجىريبە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ورگاندار ءۇشىن جاڭا ۇعىم ەمەس. الايدا كودەكسكە وزگەرىستەر ەنگىزۋگە قاتىستى ءبىراز راسىمدەرگە بايلانىستى اگەنتتىك بۇل قۇزىرەتكە ەندى عانا يە بولىپ وتىر. بۇل بۇدان بىلاي اگەنتتىكتە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قاجەتتى بارلىق قۇرال بار دەگەندى بىلدىرەدى», دەدى بۇل جونىندە سپيكەر.

ءسوز بارىسىندا ۇساق قۇقىق بۇزۋشىلىق­تاردىڭ ۋاقتىلى جولىن كەسۋ ارقىلى ۇلكەن قىلمىستارعا توسقاۋىل قويۋعا بولاتىنىنا ەرەكشە ەكپىن قويعان اگەنتتىك وكىلى «تارازى باسىنا جەمقورلىق ءۇشىن سوتتالعان ادامنىڭ مانسابى مەن الداعى تاعدىرى عانا ەمەس, ونىڭ تۋعان-تۋىستارىنىڭ تاع­دىرى دا تۇسەتىنىن» ەسكەرتىپ ءوتتى. سونداي-اق سوتتالعان جەمقوردىڭ تىكەلەي باسشىسى دا لاۋازىمىنان بوساتۋعا دەيىنگى تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلاتىنىن ايتقان و.بەكتەنوۆ جۋرناليستەرگە بريفينگتىڭ باستى تاقىرىبى – سىبايلاس جەمقورلىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ ناقتى قۇرامى تۋرالى تولىعىراق باياندادى.

مەملەكەتتىك فۋنكتسيالاردى ورىن­داۋعا ۋاكىلەتتىك بەرىلگەن نەمەسە وعان تەڭەستىرىلگەن تۇلعالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى تۋرالى ايتا كەلىپ و.بەكتەنوۆ ەندى شەنەۋنىكتەر قۇنى 2 اەك-گە دەيىن سىيلىق العانى ءۇشىن 1,8 ميلليون تەڭگە ايىپپۇل تولەۋى مۇمكىن ەكەنىن حابارلادى.

«ەگەر الىنعان زاڭسىز سىياقى نەمەسە سىيلىق سوماسى 2 ايلىق ەسەپتىك كور­سەتكىشتەن اسپاسا, ول بۇگىنگى كۇنى 5 834 تەڭگەنى قۇرايدى, الدىن الا ۋاعدالاستىق بولماسا نەمەسە سىياقىنى قورقىتىپ الماسا, وندا مۇنداي قۇقىق بۇزۋشىلىق قىلمىستىق جاۋاپتىلىققا اكەپ سوقپايدى, تەك اكىمشىلىك تارتىپپەن جازالانادى», دەپ اتاپ ءوتتى ول.

سونىمەن قاتار ەندى زاڭسىز ماتە­ريالدىق سىياقى بەرگەن قازاقستاندىقتار دا اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلۋى مۇمكىن. قۇنى 2 اەك-كە دەيىنگى سىيلىق بەرگەن ادام 4,5 ميلليون تەڭگەدەن استام ايىپپۇل تولەۋى ابدەن مۇمكىن.

«سىياقىلار, سىيلىقتار نەمەسە جەڭىلدىكتەر بەرگەنى ءۇشىن جەكە تۇلعالار كودەكستىڭ 676-بابى بويىنشا 200 اەك كولەمىندە ايىپپۇل تولەيدى, بۇل شامامەن 600 مىڭ تەڭگە», دەدى و.بەكتەنوۆ.

بۇل رەتتە, ەگەر مۇنداي سىياقى نەمەسە سىيلىق زاڭدى تۇلعا تاراپىنان بەرىلەتىن بولسا, وندا مۇنداي ارەكەت كودەكستىڭ 678-بابى بويىنشا سارالانادى جانە مۇندا ايىپپۇل 700 اەك-كە دەيىن وسەدى, ياعني
2 ملن تەڭگەدەن اسادى. ال ءدال وسى قۇقىق بۇزۋشىلىق ءبىر جىل ىشىندە قايتالانسا, زاڭدى تۇلعا ەكى ەسە – 1500 اەك نەمەسە
4,5 ملن تەڭگە تولەيدى.

«زاڭنامادا سىيلىق بەرۋگە جانە الۋعا تولىق تىيىم سالىنعانىن تاعى ءبىر مارتە ەسكە سالعىم كەلەدى. مۇنداي نورما وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا قولدانىسقا ەنگىزىلدى», دەگەن اگەنتتىك وكىلى بريفينگتە بارشا جۇرتتى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە جانە ولارعا تەڭەستىرىلگەن تۇلعالارعا مەملەكەتتىك جانە باسقا دا قىزمەت كورسەتكەنى ءۇشىن سىيلىق بەرۋ ادەتىنەن باس تارتۋعا شاقىردى. «ويتكەنى مۇنداي ارەكەتتەر بەرۋشىلەر ءۇشىن دە, شەنەۋنىكتەر ءۇشىن دە تەرىس سالدارعا اكەلۋى مۇمكىن», دەپ اتاپ ءوتتى ول.

سونداي-اق سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ناقتى شارالار قابىلداماعان لاۋازىمدى تۇلعالار دا جازاسىز قالمايدى. بۇل جونىندە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى: «سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋ تۇرعىسىنان ماڭىزدى سانالاتىن, مەملەكەتتىك ورگان باسشىلارىنىڭ جانە وزگە دە لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل بويىنشا شارالار قابىلداماعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىگىن كوزدەيتىن كودەكستىڭ 680-بابى – اتالعان لاۋازىمدى تۇلعالارعا 100 اەك كولەمىندە, بۇل شامامەن 300 مىڭ تەڭگە ايىپپۇل سالۋعا اكەپ سوعادى», دەدى.

مەملەكەتتىك, جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باس­قارۋ ورگاندارىنىڭ باسشىلارى وزدەرىنە جۇكتەلگەن فۋنكتسيالاردان تىس كاسىپكەرلىكپەن اينالىسسا, نە بەلگىلەن­گەن قارجىلاندىرۋ كوزدەرىنەن باسقا ماتە­ريالدىق يگىلىكتەر مەن ارتىقشىلىق­تار قابىلداسا, ولارعا 600 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش نەمەسە 1,8 ملن تەڭگە كولە­مىندە ايىپپۇل سالىناتىنىن حابارلاعان و.بەكتەنوۆ لاۋازىمدى تۇلعالارعا ماتە­ريالدىق سىياقى بەرگەن زاڭدى تۇلعا­لاردىڭ دا جەمقورلىق بويىنشا جازالاناتىنىن ايتتى. بۇل رەتتە ايىپپۇل سوماسى 700-دەن 1500 اەك-كە دەيىن وسەدى.

سىبايلاس جەمقورلىق ءۇشىن زاڭدى تۇلعالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى بازالىق حالىقارالىق ستاندارت بولىپ تابىلاتىنىن, سول سەبەپتى قازاقستانداعى بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى ەىدۇ جانە گرەكو ساراپشىلارىنىڭ باعالايتىنىن جەتكىزگەن سپيكەر ءسوزىنىڭ سوڭىندا اگەنتتىكتىڭ بيزنەستى قورعاۋدا دا الەۋەتىنىڭ ارتقانىن مالىمدەدى.

قازىرگى تاڭدا اگەنتتىكتىڭ جالپى سوماسى 16 ترلن بولاتىن 650-دەن استام جوباعا قولداۋ ءبىلدىرىپ وتىرعانىن ايتا كەتكەن ءجون. سوڭعى ءۇش جىلدا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەت تەك قىلمىستىق-قۇقىقتىق شارالار اياسىندا مىڭنان استام بيزنەستىڭ قۇقىعىن قورعاعان.

«اكىمشىلىك زاڭناماداعى جاڭا قۇزىرەت كاسىپكەرلىكتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ زاڭسىز ارالاسۋىنان قورعاۋدا اگەنتتىكتىڭ جۇمىس تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەپ اتاپ ءوتتى و.بەكتەنوۆ.