قوعام • 08 ءساۋىر، 2021

ىمىراعا كەلۋشىلىك – قۇقىقتىق مادەنيەتتىڭ جوعارىلاعاندىعى

82 رەت كورسەتىلدى

قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ شيرەك عاسىردان اسا ۋاقىت ىشىندە قوعامدىق كەلىسىم، ەتنوسارالىق تاتۋلىق سياقتى كەز كەلگەن مەملەكەتتە ءبىرىنشى كەزەكتە شەشىلۋى ءتيىس سانالاتىن شەتىن ماسەلەنى رەتتەۋ بارىسىندا اتقارعان شارۋاسى از ەمەس. بۇگىندە بۇل قۇرىلىمنىڭ قىزمەت اياسى اناعۇرلىم كەڭەيىپ، قازاقستاندىق بىرەگەيلىكتى قالىپتاستىرۋ، ەتنوسارالىق قاتىناستاردى ودان ءارى دامىتۋ سياقتى باسىمدىق باعىتتاردا مەملەكەتتىك قۇندىلىقتاردى ورنىقتىرۋ بويىنشا ءارتۇرلى جاڭا فورماتتاردا جۇمىس ىستەۋدە.

سۋرەت «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» ارحيۆىنەن الىندى

كوپ ەتنوستىلىق جانە كوپ كونفەسسيالىق – ءبىزدىڭ ەلى­­مىزدەگى تاريحي تۇرعى­دان قا­لىپ­تاسقان ءومىر شىن­دىعى. وسىن­داي جاعدايدا قوعام­دىق كەلى­سىم مەن ۇلت­تىق بىرلىكتى نى­عايتۋدا، قازاق­ستاننىڭ ەتنوس­تىق الۋان تۇر­لىلىگىن ساقتاۋ مەن دامىتۋ­دا قازاقستان حال­قى اسسام­بلەيا­سىنىڭ رەس­پۋب­ليكالىق جانە وڭىرلىك قوعام­دىق قۇ­رىلىمدارىنا جۇك­تەلگەن جاۋاپ­كەرشىلىك جوعارى.

«تاتۋلىق، تۇراقتىلىق پەن ەتنوسارالىق كەلىسىم –مەم­­لەكەتىمىزدىڭ ۇيلەسىمدى دا­مۋى­­نىڭ ىرگەتاسى ءارى زور جەڭىس­­تەرىنىڭ كەپىلى» ەكەنىن ەل­باسى، قازاقستان حالقى اسسام­ب­لەياسىنىڭ توراعاسى نۇر­سۇلتان نازارباەۆ جۋىردا قازاق­ستاندىقتاردى ناۋرىز مە­رە­كەسىمەن قۇتتىقتاۋىندا ەرەك­شە اتاپ ءوتتى. وسى اي­دىڭ 28-ىنە بەلگىلەنىپ وتىر­عان قازاق­ستان حالقى اس­سام­ب­لەياسى­نىڭ جيىرما توعى­زىن­شى سەس­سيا­سىنىڭ كۇن ءتار­تىبى «بىرلىك، تاتۋلىق پەن كەلىسىم­نىڭ 30 جىلى» دەپ اتالۋى دا بە­كەر­دەن-بەكەر ەمەس.

بۇگىندە الەۋمەتتىك جەلى­لەردە كوشەلەردەگى، قوعامدىق ورىندار مەن بازارلارداعى كەز كەلگەن كيكىلجىڭنىڭ بوياۋىن قالىڭداتىپ، ۇلتارالىق سيپات بەرۋ كەڭ ەتەك الىپ با­را­دى. وسىنداي كەلەڭسىز وقي­­­عا­لاردى سىرتتاي باقى­لاۋ­­­شىلار جانجالعا قا­تى­­سۋ­شىلار ءارتۇرلى ەتنوس وكىل­­دەرىنەن بول­عان جاعدايدا ورىن­­سىز شۋ كوتەرىپ، ماسە­لەنى ۋشىق­­تى­رۋعا دايىن تۇ­را­دى. جا­قىن­دا «التىن وردا» بازارىن­دا ورىن العان جۇرگىزۋشى مەن كۇزەت­شى اراسىندا بولعان قاق­تى­عىس – وسىنىڭ ءبىر دالەلى. جۇر­گىزۋشى الەۋمەتتىك جەلى پاراق­شا­لارىنا سالىنعان سۇح­بات­تارىندا: «بۇل ەشقان­داي دا ۇلت­ارالىق قاقتىعىس ەمەس، تەك ارامىزداعى تۇسىنىسپەۋ­شىلىك­تەن تۋىنداعان ەكەۋارا سوق­تىعىس قانا» دەپ قانشا ۇعىن­دىرسا دا كەيبىر كەراۋىز جەلى پاي­دالانۋشىلار وقيعانى اسى­رەلەپ كورسەتىپ، جالاۋلاتا جو­نەلدى. ۇشقىننان وت تۇ­تا­نا­تىنىن ەسكەرسەك، مۇن­داي تۇيمەدەيدى تۇيەدەي ەتىپ كور­سەتۋدىڭ زاردابى بولماي قوي­مايتىنىن دا باسا ايت­قانىمىز ءجون. ونىڭ ۇستى­نە، وتە نازىك سانالاتىن ەتنوس­ارالىق ماسەلەلەردى شەشۋدە بەلدەن باسۋعا بولمايتىنىن وتكەن تاريحىمىز سان مار­تە دالەلدەدى ەمەس پە؟! بۇل جولى ابىروي بولعاندا، جان­جال­عا سەبەپكەر ەكى جىگىت تە ازا­ماتتىق تانىتىپ، ءبىر-بىرى­نەن كەشىرىم سۇراپ، ىمى­راعا كەلدى. قازاقستان حالقى اسسام­بلەياسىنىڭ ەتنوستار اراسىن­دا­عى ىنتىماقتى دامىتۋدا باس­تى نازاردا ۇستاپ كەلە جات­قان مەدياتسيا ينستيتۋتىن دا­مىتۋ دا جوعارىداعىداي شيە­­­لەنىستەردى شەشۋدە اسا ما­ڭىز­دى تەتىك ەكەنى دالەل­دەۋدى قاج­ەت ەتپەيتىن اقيقات.

بۇگىندە ازاماتتاردىڭ كەز كەل­گەن جانجالدى شەشۋ با­رى­سىندا ىمىراعا كەلۋگە دا­يىن بولۋى ازاماتتىق جە­تىلۋ مەن جاۋاپكەرشىلىك كور­سەت­كىشىنە اينالىپ كەلەدى. مۇ­نىڭ ءوزى جالپى قوعامنىڭ قۇ­­قىق­تىق مادەنيەتىنىڭ دەڭ­گە­يى جوعارىلاعانىنىڭ باستى اي­عا­عى. تەك وسىنداي جاعدايدا قازاق­ستاندا قوعام تۇراق­تىلى­عى مەن كۇللى الەۋ­مەتتىك قۇرى­­لىم­نىڭ ورنىقتىلىعى قام­­تا­ماسىز ەتىلمەك. بۇل با­عىت­تا قازاقستان حال­قى اس­سام­ب­لەياسىنىڭ رەسپۋبلي­كا­لىق جانە وڭىرلىك قوعامدىق قۇ­رى­لىم­دارى جۇمىسىنىڭ بىرىڭ­عاي تۇ­جىر­ىمداما­سىن­دا كاسىبي مە­ديا­تورلار مەن كەلىسسوز جۇر­گىزۋ­شىلەردى دايارلاۋ، مە­ديا­تسيا ينستيتۋتىن جوسپارلى نىع­ايتۋعا ىقپال ەتەتىن ءبىلىمدى ارتتىرۋ شارالارى ناقتى بەلگىلەنگەن.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى­نىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ «تاۋەل­سىز­دىك بارىنەن قىمبات» باع­دار­­لامالىق ماقالاسىندا ەتنوس­­ارالىق تاتۋلىق تۋرالى: ء«بىز كوپەتنوستىق سيپاتى­مىز­دى ارتىقشىلىعى­مىز­عا اينالدىرا العانى­مىز انىق. كوپتەگەن شەتەل­دىك ساراپشىنىڭ ەلىمىز­گە قاتىستى «ەۋرازيا­داعى شىرپى تيسە لاپ ەتە تۇس­كە­لى تۇرعان قۋراي»، Failed state سياقتى بولجام­دارىن جوققا شىعاردىق. بۇل جولدا تىنىشتىق پەن تۇراق­تىلىقتىڭ باستاۋى بولعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ءتيىمدى جۇمىس اتقاردى. ەش­كىمدى ۇلتىنا قاراپ، بولە-جار­عان جوقپىز. ءبارىنىڭ ءوسىپ-ونۋىنە تولىق جاعداي جاسا­دىق، بىردەي مۇمكىندىك بەر­دىك. ءبىزدىڭ ۇلتارالىق كەلى­سىم ساياساتىمىز الەمدى مويىن­داتتى. حالقىمىزدىڭ وسىنداي ىرىس-ىنتىماققا نە­گىزدەلگەن جاراسىمىن باعالاي ءبىلۋىمىز كەرەك. بۇل – كەمەل كەلەشەككە باستايتىن جول. سوندىقتان ۇلتارالىق تاتۋلىق پەن كەلىسىمدى ساقتاۋ – مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ عانا ەمەس، بۇكىل قوعامنىڭ جانە ءاربىر ازاماتتىڭ مىندەتى. تۇپتەپ كەلگەندە، ەلىمىزدەگى تۇراقتىلىق پەن بەرەكە-بىرلىك ءۇشىن بارلىعىمىز جاۋاپتىمىز»، دەپ اتاپ ايتتى.

ء يا، قوعامدىق كەلىسىم مەن ۇلتتىق بىرلىكتى نىعايتۋدا جانە ساقتاۋدا بارشا قازاق­ستان­دىقتار ورتاق ماقساتقا جۇمىلا جۇمىس ىستەۋى قاجەت. ال قازاقستان حالقى اسسام­بلەيا­سى وسى اسا جاۋاپتى مىن­دەتتى جۇزەگە اسىرۋدا نەگىزگى جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىنا الىپ وتىر.

 

زاكيرجان كۋزيەۆ،

قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى  

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار