ال قازىرگى حاكەر دەگەن كىم؟ حاكەرلىك دەگەنىمىز نە؟ ينتەرنەت, اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك سالاسىندا ءجيى ايتىلاتىن بۇل اتاۋدىڭ استارىنداعى قاتەردەن قالاي قورعانۋىمىز قاجەت؟
كۇن سايىن حاكەرلىكتىڭ سان ءتۇرى پايدا بولۋدا. قاۋىپسىزدىك ءىس-شارالارى كۇشەيتىلگەن سايىن, حاكەرلەر دە امال-تاسىلدەرىن جەتىلدىرىپ, جاڭارتىپ ۇلگەرەدى. ءتىپتى وزدەرىن ەرەكشە اقىل-وي يەسى سانايتىن ولاردىڭ اراسىندا «ەگەر قاۋىپسىز ويناساڭىز, جۇيەنى بۇزۋ – قىلمىس ەمەس, جاي عانا كاسىپ» دەگەن مەنمەن تۇسىنىك تە قالىپتاسقان.
جاقىندا قازاقستاندىق پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى الماتىداعى ءىرى اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ ەسەپشوتىن 300 ميلليوننان استام تەڭگەگە تىپ-تيپىل ەتىپ كەتكەن حالىقارالىق حاكەرلەر توبىن انىقتادى. بار-جوعى ءۇش ادامنان قۇرالعان قىلمىستىق توپتىڭ ءبىر مۇشەسى رەسەيلىك بولىپ شىققان. قازىر ءۇش كۇدىكتى دە قاماۋعا الىنعان. ىشكى ىستەر مينيسترلىگى تەرگەۋ دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى سانجار ءادىلوۆتىڭ حابارلاۋىنشا, حاكەرلەر ينتەرنەت رەسۋرستاردا 14 جالعان اككاۋنت قۇرىپ, سول ارقىلى اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ اقپاراتتىق تولەم جۇيەسىن بۇزىپ كىرگەن.
ودان كەيىن قوسارلانعان ترانزاكتسيالار جاساپ, قارجىنى قازاقستان مەن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەرىنىڭ تولەم كارتالارىنا, سونداي-اق قازاقستاندىق بايلانىس وپەراتورلارىنىڭ ابونەنتتىك نومىرلەرىنە اقشالاي زاڭسىز اۋدارىپ جىبەرگەن.
«سونداي-اق اككى توپ اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ ەلىمىزدىڭ ءتۇرلى وڭىرلەرىندە ورنالاسقان بولىمشەلەرىنە قوڭىراۋ شالىپ, وزدەرىن باس عيماراتتاعى IT ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرلەرىمىز دەپ تانىستىرىپ, باعدارلامانى جوندەيمىز دەگەن سىلتاۋىمەن كارتوچكالىق شوتتاردى تولىقتىرۋ بويىنشا زاڭسىز وپەراتسيالار جۇرگىزگەن. قازىرگى تاڭدا قاسكۇنەمدەردىڭ وسىنداي جولمەن 12 رەت اقشا اۋدارعانى بەلگىلى بولىپ وتىر», دەيدى س.ءادىلوۆ.
كۇدىكتىلەر حاكەرلىك جولمەن ۇرلانعان قارجىنى قولما-قول اقشاعا اينالدىرىپ, تولەم كارتالارىن ىزدەۋمەن, SIM كارتالارىن ساتىپ الۋمەن, ۇرلانعان اقشانى بيتكويندەرگە ايىرباستاۋمەن جانە ولاردى كريپتوامياندارعا اۋدارۋمەن اينالىسقان. وسىلايشا ولار 300 ميلليوننان استام قارجىنى ەل اۋماعىندا دا, ودان تىس جەرلەردە دە قالتالارىنا باسقان.
قازىرگى ۋاقىتتا بۇل ىسپەن تەرگەۋ دەپارتامەنتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى اينالىسۋدا. قازاقستان ءىىم رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىمەن بىرگە قىلمىستىڭ قالعان مۇشەلەرىن انىقتاۋ جانە ۇستاۋ بويىنشا ءىس-شارالار قابىلداعان.
وسى تۇستا ء«ىرى قارجى ۇرلانعان مۇنداي قىلمىستار نەگە تەز اشىلىپ, كيبەر الاياقتاردىڭ قۇربانى بولىپ جۇرگەن مىڭداعان قاراپايىم تۇرعىنداردىڭ ىستەرى اياقسىز قالىپ جاتادى؟» دەگەن زاڭدى ساۋال تۋىندايدى. الدە, حالىقارالىق حاكەرلەردى انىقتاۋ وڭايىراق پا؟ وسى سۇراقتى تەرگەۋ دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى سانجار ادىلوۆكە دە قويعان ەدىك. ادەتتە ءىرى سوماداعى اقشا ۇرلاناتىن مۇنداي قىلمىستاردىڭ شەتەلدە جاسالاتىنىن العا تارتقان ول: «حالىقارالىق كيبەرقىلمىستا كوبىنە شەت مەملەكەتتەردىڭ رەسۋرستارى پايدالانىلادى. سايكەسىنشە ۇرلانعان اقشا باسقا ەلدەردىڭ اۋماعىندا قولما-قول اقشاعا اينالادى. ال قىلمىستىق توپتىڭ ءبىزدىڭ ەلدەگى مۇشەسى ادەتتە قازاقستان اۋماعىنداعى وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتى, بەلگىلى ءبىر فۋنكتسيانى عانا ورىندايدى. ماسەلەن, ابونەنتتىك نومىرلەردى ساتىپ الادى, ءۇشىنشى تۇلعالاردىڭ كارتوچكالارىن ۇسىنادى. ولار ۇلكەن ءبىر جوبانىڭ قاراپايىم عانا «سەرىكتەستەرى» سياقتى. بايلانىس الەۋمەتتىك جەلىلەر نەمەسە مەسسەندجەرلەر ارقىلى جۇزەگە اسىرىلاتىندىقتان, ولار ءتىپتى ءىرى قىلمىستىڭ جاسالۋ سحەماسىن بىلمەيدى, قىلمىستى ۇيىمداستىرۋشىلاردى ءوز كوزدەرىمەن كورمەيدى دە», دەيدى. مۇنداي قىلمىستى اشۋ ءۇشىن وزگە مەملەكەتتەردىڭ اۋماعىندا تەرگەۋ ارەكەتتەرىنىڭ ۇلكەن كولەمىن جۇرگىزۋ تالاپ ەتىلەتىنىن العا تارتقان ول بانك پەن بايلانىس وپەراتورلارىنان دالەلدەمەلەردى الۋ ءۇشىن دە ۋاقىت كەتەتىنىن ەسكەرتىپ ءوتتى.
ال قازاقستاندا وتكەن جىلى ءىرى كولەمدەگى ينتەرنەت الاياقتىقتىڭ اشىلۋى 80 پايىزدان اسقانمەن, سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە تىركەلەتىن قىلمىستاردىڭ اراسىندا ينتەرنەت الاياقتىقتىڭ ۇلەسى 27 پايىزعا جەتكەن. جالپى, قىلمىس سانى 20 پايىزعا تومەندەگەنىمەن, كيبەر الاياقتىق 33 پايىزعا ارتىپ, بۇل قىلمىستىڭ سان ءتۇرى كۇن ساناپ قۇبىلىپ كەلە جاتقانى الاڭداتادى. ماسەلەن, وتكەن جىلى ينتەرنەت الاياقتىق سانى 2 مىڭعا جەتپەسە, بيىل ەكى ايدا 4 مىڭنان اسىپ جىعىلعان. وسىعان وراي مينيسترلىك بانك قىزمەتىن, ونىڭ ىشىندە كيبەر قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى بويىنشا رەتتەۋشى ورگاندار بولىپ تابىلاتىن ۇلتتىق بانك جانە قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىمەن بىرلەسىپ نەسيەلەۋ, بانك قىزمەتى ءارى موبيلدىك اقشا اۋدارۋ سالاسىنداعى الاياقتىققا توسقاۋىل قويۋ بويىنشا ءتيىستى ءىس-شارالاردى قابىلداۋدا. اسىرەسە ينتەرنەت الاياقتىقپەن كۇرەستىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ىشكى ىستەر ورگاندارى جەدەل-الدىن الۋ ءىس-شارالارىنا ەرەكشە ءمان بەرىپ وتىر. پوليتسيانىڭ وڭىرلىك دەپارتامەنتتەرىندە ينتەرنەت الاياقتىقتى انىقتاۋ بويىنشا مامانداندىرىلعان تەرگەۋ توپتارى قۇرىلىپ, وسى سالاداعى قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا توسقاۋىل قويۋ ماقساتىندا ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ باعدارلاماسى دا بەكىتىلگەن.
«قىلمىستىڭ سالدارىمەن كۇرەسكەننەن, الدىن العان وڭاي ءارى ءتيىمدى. سول سەبەپتى دە پوليتسيا ءوز تاراپىنان تۇراقتى تۇردە ءتۇسىندىرۋ جانە الدىن الۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە ەرەكشە ءمان بەرىپ وتىر. بۇدان بولەك ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ, ۇلتتىق زاڭنامانى جەتىلدىرۋ, اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى پايدالانا وتىرىپ جاسالاتىن قىلمىستاردىڭ الدىن الۋ تەتىكتەرىن ازىرلەۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. قابىلدانىپ جاتقان ءىس-شارالاردىڭ بارلىعى حالىقتى ينتەرنەت الاياقتاردان قورعاۋعا, قىلمىستىڭ بۇل تۇرىنە توسقاۋىل قويۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەيدى س.ءادىلوۆ.
حاكەرلەردىڭ قاراپايىم ازاماتتاردىڭ ءاميانىنا ەمىن-ەركىن قول سالىپ, كەز كەلگەن ۋاقىتتا قالاعان قارجىسىن الىپ كەتە بەرۋلەرىنە ەڭ ءبىرىنشى كىمدى كىنالاۋىمىز كەرەك؟ قىلمىستىڭ بۇل ءتۇرىنىڭ تىم جيىلەپ كەتۋى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ حالىقتى ينتەرنەت الاياقتاردان قورعاۋعا دايىن ەمەستىگىن كورسەتە مە؟ راس, دەربەس دەرەكتەرىن وڭدى-سولدى جاريالاي بەرەتىن جۇرتتىڭ قارجىلىق ساۋاتتىلىعى تومەن. بۇل فاكتور كيبەر قىلمىسكەرلەردىڭ وڭ جامباسىنا كەلىپ تۇرعانى دا بەلگىلى. الايدا سوڭعى دەرەكتەرگە قاراپ وتىرىپ, ينتەرنەت الاياقتارمەن كۇرەسكە پوليتسيا عانا ەمەس, جالپى قوعامنىڭ دايىن بولماعانىن اڭعارۋعا بولادى. سەبەبى سوڭعى 1-2 جىلدا اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ءومىرىمىزدىڭ بارلىق سالالارىنا قارقىندى ەنگىزىلدى. پاندەميا ونلاين ءومىر سۇرۋگە ۇيرەتكەنىمەن, قاراپايىم قاۋىپسىزدىك شارالارىن ەسكەرتكەن جوق. ينتەرنەتتەگى ساۋدا قىزا تۇسكەنىمەن, ساتىپ الۋشىلار ءار ساۋدانىڭ ارتىندا الاياقتىڭ بار-جوعىن اڭعارىپ ۇلگەرمەدى. كۇندەلىكتى تولەمدەر مەن اقشا اۋدارىمدارىن ينتەرنەت ارقىلى جۇزەگە اسىرىپ ۇيرەنگەن, ءتۇرلى سايتتارداعى جالت-جۇلت ەتكەن جارنامالارعا سەنەتىن جۇرت قاۋىپسىزدىككە كوڭىل اۋدارمادى. وكىنىشكە قاراي, ءبىز قازىر وسى بەيقامدىعىمىز بەن بىلىمسىزدىگىمىزدىڭ سالدارىمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىرمىز.
ينتەرنەت الاياققا بانكتە جۇمىس ىستەۋ نەمەسە بانك قۇپياسى بار مالىمەتتەرگە رۇقساتى بار قىزمەتكەرمەن بايلانىستا بولۋ, ساۋدامەن اينالىساتىن سايتتىڭ قىر-سىرىن ءبىلۋ, بۋكمەكەرلىك قىزمەتتىڭ ەرەجەسىمەن تانىس بولۋ مىندەتتى ەمەس. كيبەر قىلمىسكەرلەر ءۇشىن IT سالاسىنداعى ءبىلىمى مەن ينتەرنەتكە قولجەتىمدىلىكتىڭ ءوزى-اق كوپ «جەتىستىككە» جول اشىپ بەرەدى. سەبەبى الاياقتار ءۇشىن اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىنداعى «باستاۋىش سىنىپتىق» بىلىممەن دە وزدەرىنە قاجەت دەربەس دەرەكتەردى الۋ اسا قيىن ەمەس.
ءىت سالاسىندا تالاي جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان بىلىكتى مامان داۋلەت راقىم «حاكەر دەگەن تەرميننىڭ باستاپقى كەزدەگى ماعىناسى مەن قازىرگى باق قولداناتىن ماعىناسى جەر مەن كوكتەي» دەيدى. «العاشقىدا كومپيۋتەرلىك باعدارلاما جاساقتاۋ تىلدەرىن جەتىك مەڭگەرگەن جانە باعدارلاماداعى اقاۋلاردى تەز تاۋىپ جوندەيتىن مامانداردى «حاكەر» دەيتىن. كەيىنىرەك وسى ءبىلىم-بىلىكتىلىگىن قىلمىس جاساۋ ءۇشىن پايدالاناتىن باعدارلاماشىلاردى دا حاكەر دەيتىن بولدىق. ال قازىر بىردە-ءبىر باعدارلاما ءتىلىن بىلمەسە دە, جەكە ادامداردىڭ نەمەسە مەكەمەلەردىڭ قۇپيا اقپاراتىنا قولى جەتەتىن الاياقتار دا حاكەرگە اينالىپ شىعا كەلدى. مۇنداي قىلمىسكەرلەر ادەتتە ۇيىمداسقان توپ بولىپ ارەكەت جاسايدى. ولاردىڭ باستى كوزدەگەنى – تسيفرلى قۇرىلعىلار ارقىلى قۇپيا اقپاراتقا قول جەتكىزۋ جانە ول اقپاراتتان وزدەرىنە پايدا ءوندىرۋ بولىپ تابىلادى», دەگەن ءىت مامانى ينتەرنەتتەگى الاياقتاردىڭ باسىم بولىگى الەۋمەتتىك ينجەنەريا, ياعني ادام پسيحولوگياسىن شەبەر پايدالاناتىنىن ايتادى. «بۇگىندە قۇپيا اقپاراتقا نەمەسە قانداي دا ءبىر قۇقىققا قول جەتكىزۋ ءۇشىن ادامدى الداۋ ءبىرىنشى ورىنعا شىقتى. مۇنداي كەزدە پايدالانىلىپ وتىرعان باعدارلاما ءتىلى نەمەسە سىرتتان بۇزۋ ارەكەتىنە قارسى جاسالعان اقپاراتتىق قورعانىس ماڭىزدى ەمەس بولىپ قالادى. ويتكەنى اقپاراتتىق جۇيە قانشالىقتى مىقتى قورعالعان بولسا دا الاياقتاردىڭ ارباۋىنا ءتۇسىپ قالعان ادام قۇپيا مالىمەتتى ءوزى جاريالاي سالادى», دەيدى ول.
ء«ىرى كومپانيالارعا زيانى تيگەن حاكەرلەردى زەردەلەپ قاراساڭىز, بۇل قىلمىستاردا كوبىنە سول كومپانيانىڭ ىشىندەگى اقپاراتتىق جۇيەنى جاقسى بىلەتىن, قارجىلىق اعىمداردى قاداعالاۋ جۇمىسىنا قاتىستى سىبايلاسى بار ۇيىمداسقان توپ اشكەرەلەنىپ جاتادى. ياعني بۇل جەردە حاكەرلىك تۇگىل, IT ماماندىعىنا قاتىسى جوق ادام دا بولۋى مۇمكىن. قۇپيا اقپاراتقا سەلقوس قاراۋ بىلاي تۇرسىن, اسىرەسە ادامداردىڭ جەڭىل پايدا كورۋ ءۇشىن نەبىر «عاجايىپ» لوتەرەيا مەن قۇمار ويىنداردان ۇتىس الۋعا قۇشتارلىعىن پايدالاناتىن, سونىڭ ارقاسىندا ولاردىڭ جەكە مالىمەتتەرىن, بانك كارتاسىنىڭ ءنومىرىن, قۇپيا سوزدەرىن, تاعى دا باسقا دەربەس دەرەكتەرىن جالعان سايتتارعا وزدەرى ەنگىزىپ بەرە سالاتىندار دا بارشىلىق. سونىڭ سالدارىنان كيبەرقىلمىستىڭ قۇربانى بولىپ جۇرگەن ادامدار دا, ۇلكەندى-كىشىلى كومپانيالار دا, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن قارجىلىق مەكەمەلەر دە زارداپ شەگۋدە», دەگەن «ايتيشىمەن» كەلىسپەۋ مۇمكىن ەمەس.
«قىلمىستىڭ بۇل تۇرىنە توسقاۋىل قويۋ ءۇشىن ناقتى قانداي جۇمىستاردى قولعا الۋىمىز كەرەك؟» دەگەن سۇراعىمىزعا داۋلەت راقىم «ەڭ الدىمەن قوعامنىڭ اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك ساۋاتىن كوتەرۋ قاجەت» دەپ جاۋاپ قاتتى. «جەڭىل پايداعا كەنەلەمىن, جەلىدەگى ويىننان كەرەمەت ۇتىس الدىم دەپ, ءتىپتى بەيتانىس باي ادامنىڭ مۇراگەرى بولدىم دەگەن حات الىپ, ەموتسياعا بەرىلىپ ءوز قولىمەن اقشاسىن, بانك كارتاسىنداعى بۇكىل مالىمەتىن نەمەسە باسقا دا قۇپيا اقپاراتىن بەرە سالىپ, سوڭىنان «الاياقتاردى تاۋىپ بەر» دەپ پوليتسياعا شاعىمدانىپ جۇرگەن ادامدار قانشاما؟! وسىنىڭ بارلىعى قاراپايىم حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەرگە ءار قادامىن جاريالاپ وتىرۋ, جەكە مالىمەتتەر مەن قۇپيا سوزدەردى ساقتاۋ مادەنيەتىنىڭ تىم تومەندىگىنىڭ سالدارى», دەيدى ءىت سالاسىنىڭ مامانى.
ء«ىت سالاسىنىڭ ماماندارى اقپاراتتىق جۇيەلەردى سىرتتان بۇزىپ كىرۋدەن ساقتايتىن تەحنولوگيالار مەن ادىستەردى بارىنشا پايدالانىپ كەلەدى. اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك سالاسى دا ورنىندا تۇرعان جوق, كۇندەلىكتى جەتىلدىرىلىپ, جاڭارۋدا. الايدا ينتەرنەت الاياقتار دا اي قاراپ, جۇلدىز ساناپ وتىرعان جوق. «ساقتىقتا قورلىق جوق». ەڭ باستىسى, جەكە مالىمەتتەرگە اباي بولۋ كەرەك. تاعى قايتالاپ ايتامىن, الەۋمەتتىك جەلىلەرگە ارتىق اقپارات سالۋ ءۇردىسىن توقتاتۋ كەرەك, ياعني ينتەرنەت جۇيەسىن قوعامعا پايدا اكەلەتىن قۇرال رەتىندە قاراستىرىپ, ونى دۇرىس پايدالانۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ قاجەت», دەگەن مامان بۇل تۇستا قوعامنىڭ ازاماتتىق ساناسىنا دا كوپ نارسە بايلانىستى ەكەنىن ەسكەرتىپ ءوتتى.
اقشاعا دەگەن اشكوزدىك – ءبىزدىڭ ەلدەگى عانا ەمەس بۇكىل الەمدى قيتۇرقىلىعىمەن سان سوقتىرىپ جۇرگەن حاكەرلەردىڭ «قوزعاۋشى كۇشى» وسى «قاسيەت». ساراپتاپ كورسەك, 90-جىلداردىڭ اياعى حاكەرلىك قوزعالىستىڭ «داڭعىل جولعا شىققان» كەزى بولىپ سانالادى ەكەن. ويتكەنى ءدال وسى وتپەلى كەزەڭ IT مامانداردىڭ ەليتاسىنداعى حاكەرلەردى قوعامنىڭ كوز الدىندا قاراپايىم قىلمىسكەرلەرگە اينالدىرا باستاعان. ۋاقىت وتە كەلە حاكەرلىك قوزعالىس وزگەردى, دامىدى, جەتىلدى. ال قازىرگى ۋاقىت بۇل قىلمىس ءتۇرىنىڭ ناعىز «داۋىرلەگەن» شاعى دەۋگە دە بولادى. سەبەبى ونىڭ بىرنەشە ءتۇرى پايدا بولدى. ال ەڭ باستىسى – حاكەردىڭ نەگىزگى قۇندىلىعى ەركىندىك قاي جەردە دە بار. ول قوزعالىس بوستاندىعى, اقپارات بوستاندىعى, قوعام شەڭبەرىنەن تىس اقىل-وي بوستاندىعى. ال حاكەرلەردى ءتۇسىنۋ ءۇشىن, ياعني ولاردىڭ ءار قادامىن اشكەرەلەپ, ءبىر قادام الدا بولۋ ءۇشىن حاكەرلىكتىڭ قىر-سىرى مەن قيتۇرقىلىعىن ولاردان كەم بىلمەۋىڭىز قاجەت.
...90-جىلدارى الەمدەگى №1 كيبەر قىلمىسكەر سانالعان كەۆين ميتنيك نەبارى 20 جاسىندا پەنتاگوننىڭ سايتىن بۇزىپ كىرىپ, جۇرتتى دۇرلىكتىرگەن. ستۋدەنت كەزىندە قاراپايىم TRS-80 كومپيۋتەرىمەن عالامدىق ARPANET جەلىسىنە ەنىپ, لوس-اندجەلەس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كومپيۋتەرى ارقىلى اقش قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ سەرۆەرلەرىنە دە جەتكەن ءبىر كەزدەگى حاكەر – بۇگىندە الەم بويىنشا ينتەرنەتتەگى قىلمىستارعا قارسى قىزمەت كورسەتەتىن Mitnick Security Consulting فيرماسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى, ياعني حاكەرلەرمەن كۇرەس جۇرگىزۋشى. سول ميتنيك Forbes جۋرنالىنا بەرگەن سۇحباتىندا «كودتاردىڭ قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى شەشىلمەيىنشە كيبەرقىلمىس سول كۇيىندە قالا بەرەدى» دەگەن پىكىرىن بىلدىرگەن ەكەن. قاراپايىم تىلمەن ايتساق, ءاربىر ادام جەكە مالىمەتتەرىنە ۇقىپتىلىق تانىتپايىنشا, ينتەرنەت الاياقتارمەن الىسقانىمىز الىسقان. ويتكەنى عالامتورداعى ۇساق-تۇيەك الاياقتىقپەن اۋىزدانىپ, قانجىعاسى مايلانىپ قالعان حاكەرلەر اقىرىنداپ ءىرى كومپانيالارعا تۇزاق قۇرۋعا كوشە باستاعان.
