ايماقتار • 06 ءساۋىر، 2021

كلۋبى جوق اۋىل كوپ

78 رەت كورسەتىلدى

اۋىلدا ارينە كلۋبتىڭ بولعانى جاقسى. رۋحانيات ورتالىعى، ەلدى مەكەندەردەگى بىردەن-ءبىر مادەنيەت وشاعى سانالاتىن كلۋبتىڭ قادىرىن، پايداسىن اعا بۋىن مەن ورتا بۋىن جاقسى بىلەر. الدىمەن ەكونوميكاعا باسىم كوڭىل بولىنگەن، كلۋبتىڭ تىرشىلىگىن كىتاپحاناسى ساقتاپ قالعان كەزەڭدەگى جاستار شە؟ كوركەمونەرپازدار ۇيىرمەسى جوق، ارتىستەرىڭىز اۋىلدى اينالىپ وتەتىن، كينو كورسەتپەيتىن كلۋب قىزمەتىنىڭ ءمان-ماڭىزى مەن قوعام ومىرىندەگى ءرولىن جاستار قالاي باعالايدى؟!

ۇمىتپاساق، وسىدان بەس-التى جىل بۇرىن ەسىمى ەلگە ءمالىم ءانشى جۇبانىش جەكسەن تولەبي اۋدانىنداعى كلۋبى بار بارلىق اۋىلدا تەگىن كونتسەرت بەرىپ، جۇرتتىڭ العىسىن العان-دى. ودان كەيىن اۋىلعا كەلگەن ءانشى كورمەدىك، ەستىمەدىك تە. جاسىراتىنى جوق، كەي اۋىلداردا كلۋبتىڭ ەسىگى سايلاۋ ناۋقانى كەزىندە عانا ايقارا اشىلادى. بىلتىردان بەرگى پاندەميا دا مادەنيەت وشاعىنىڭ جۇمىسىنا كەرى اسەرىن تيگىزدى.

تۇركىستان وبلىسىنداعى اۋىلدىق كلۋب مەكەمەلەرىندە ءالى دە بولسا شەشىمىن كۇتكەن بىرقاتار وزەكتى ماسەلە بار. مىسالى، وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باسشىسى ءازىمحان قويلىباەۆ 16 كلۋب كۇردەلى جوندەۋدى قاجەت ەتەتىنىن ايتادى. اپاتتى جاعدايداعى 5 كلۋبتىڭ ءتيىستى اكتىلەرىن دايىنداپ، ەسەپتەن شىعارۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ قاجەت. بۇگىنگى تاڭدا 1000-نان اسا حالقى بار 150 ەلدى مەكەندە كلۋب جوق. سونداي-اق قازىرگى زامان تالابىنا ساي اۋىلدىق كىتاپحانالاردى كومپيۋتەرلىك تەحنيكالارمەن قامتاماسىز ەتىپ، ينتەرنەت جەلىسىنە قوسۋ قاجەت. بۇگىندە وبلىستاعى 390 كىتاپحانانىڭ 252-ءسى كومپيۋتەرلىك تەحنيكامەن قامتاماسىز ەتىلىپ، 140-ى ينتەرنەت جەلىسىنە قوسىلعان. ياعني 138-ىندە كومپيۋتەر، تيىسىنشە عالامتور دا جوق.

دەگەنمەن جۇرت رۋحاني ازىقتان قول ۇزبەدى، وڭىردەگى مادەنيەت سالاسى جاڭا فورماتتا جۇمىس ىستەۋدە. مىسالى، وبلىستاعى 251 كلۋبتا ۇيىمداستىرىلعان 9546 ءىس-شارا 1 475 213 مىڭ ادامدى قامتىپتى. بيىل 8 كلۋبتى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. «قازىرگى تاڭدا اۋىلدىق مادەنيەت ۇيلەرى مەن كلۋبتاردا 889 ۇيىرمە مەن كوركەمونەرپازدار ۇجىمى جۇمىس ىستەۋدە. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ الەۋمەتتىك جەلىدە ەلىمىزدەگى كىتاپحانالاردىڭ ءرولى تۋرالى قوعام نازارىن اۋدارتقان پىكىرتالاسقا قاتىستى ايتقان سوزىندە بۇگىنگى زاماندا كىتاپسىز، سونداي-اق كىتاپحاناسىز ادامنىڭ ويداعىداي دامۋى مۇمكىن ەمەستىگىن اتاپ كورسەتتى.

«بۇكىل الەمدەگى كىتاپحانالار – ءبىلىم مەن مادەنيەتتىڭ وشاعى، جاڭا ويلار مەن تىڭ پىكىرلەردىڭ مەكەنى. ەلەكتروندى فورماتتىڭ قارقىندى دامىپ جاتقانىنا قاراماستان، ءداستۇرلى كىتاپحانانىڭ اعارتۋشىلىق ءرولى ەشقاشان ءمانىن جوعالتپايدى. سوندىقتان ءبىز جالپى كىتاپحانالاردىڭ جۇيەسى مەن جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋعا جاڭاشا كوز­قاراسپەن قاراۋى­مىز قاجەت. بۇل رەتتە وسى سالاداعى زاماناۋي ۇردىستەردى ەسكەرگەنىمىز ءجون»، دەدى مەم­لەكەت باسشىسى. ءيا، بۇگىندە كىتاپحانالار جۇ­مىسىندا جاڭاشىلدىق مول جانە بۇل باعىتتاعى ىزدەنىستەر جالعاسۋدا. وبلىستاعى 390 كىتاپحانادا بىلتىر 3858 كوپشىلىك ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلىپ، وقىرماندار سانى 230 382 بولدى، 121 686 دانا جاڭا كىتاپتارمەن تولىقتىرىلدى. «ەڭ كوپ وقىلاتىن 100 كىتاپ»، «التىن قورعا ۇلەس قوس»، «كىتاپحاناعا سىي» اكتسيالارى ۇيىمداستىرىلىپ، 18090 دانا كىتاپ كىتاپحانالاردىڭ قورىنا سىيعا بەرىلدى. حالىققا قازىرگى زامان تالابىنا ساي قىزمەت كورسەتۋ ماقساتىندا Nur Otan پارتياسىنىڭ جوباسىنا سايكەس بىرقاتار اۋداندار مەن ارىس، كەنتاۋ، تۇركىستان قالالارىنداعى ورتالىق­تاندىرىلعان كىتاپحانالار جۇيەسىنەن كوۆوركينگ ورتالىقتارى اشىلدى. پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىنا وراي اۋىل جاستارىن كىتاپ وقۋعا تارتۋ باعىتىنداعى جۇمىستار قولعا الىنعان. سونىمەن قاتار اۋداندار مەن اۋىلداردا ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعىنا وراي «كىتاپحانالىق كەرۋەن – 30 اۋىلعا» ءىس-شاراسىن جانە « ۇلى دالا رۋحانياتى» وبلىستىق كىتاپ فەستيۆالىن وتكىزۋ جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرگە تاپسىرىلدى»، دەيدى باسقارما باسشىسى.

قازىرگى تاڭدا وبلىستا 679 مادەنيەت جانە ونەر مەكەمەسى حالىققا قىزمەت كورسەتەدى. بىلتىر كلۋب مەكەمەلەرىندە – 9546، كىتاپ­حانالاردا – 3858، مۋزەيلەردە – 213، تىلدەردى دامىتۋ مەن ونوماستيكا سالاسى بويىنشا– 4، بارلىعى – 13 645 ءىس-شارا وتكىزىلىپتى. وبلىستىق كاسىبي 2 تەاتردا 8 جاڭا قويىلىم ساحنالانعان. تەاترلاردا 148 ونلاين ءىس-شارا ۇسىنىلىپ، 77 859 قارالىم جينالىپتى. ءىس-شارالاردىڭ باسىم كوپشىلىگى ونلاين فورماتتا ۇيىمداستىرىلعان.

وڭىردە تاريح جانە مادەنيەت ءۇشىن اي­رىق­شا ماڭىزى زور ارحەولوگيا جانە ساۋ­لەت ەسكەرتكىشتەرىنىڭ سانى – 1700 بولسا، 702 مونۋمەنتتى ونەر تۋىندىلارى مەن مەموريالدىق تاقتالار بار. بىلتىر جەر­گىلىكتى ماڭىزى بار تاريح جانە مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىزىمى وبلىس اكىمدىگىنىڭ قاۋلىسىمەن بەكىتىلدى. تىزىمگە 423 تاريحي جانە مادەني ەسكەرتكىش ەنگىزىلگەن. تۇركىستان قالاسىندا ءال-فارابي، اباي، ءشامشى قالداياقوۆتىڭ، تولەبي اۋدانىندا ابايدىڭ، بەكاسىل اۋليەنىڭ، كەنتاۋ قالاسىندا ابايدىڭ، قازىعۇرت اۋدانىندا «اناعا تاعزىم» ەسكەرتكىشتەرى بوي كوتەردى. وبلىستاعى 24 مۋزەيدە 2370 ەكسكۋرسيا، 375 كورمە، 213 كوپشىلىك ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلعان. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعىنا وراي اۋداندار مەن قالالاردا «تاۋەلسىزدىك تولعاۋى»، «تۇركىستان تاريحى» كوشپەلى كورمەلەر ۇيىمداستىرىلماق. دەگەنمەن باسقارما باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا، تاريحي-مادەني مۇرا وبەكتىلەرىن ساقتاۋ، زەرتتەۋ جانە ناسيحاتتاۋدا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ دەڭگەيى تومەن. وتكەن جىلى تاريحي-مادەني مۇرا وبەكتىلەرىن قورعاۋدا قازىعۇرت، ورداباسى اۋداندارىندا زاڭ بۇزۋشىلىقتار انىقتالىپتى. ال كەنتاۋ قالاسىندا ابايدىڭ ەسكەرتكىشىن ورناتۋدا زاڭ تالاپتارى بۇزىلعان.

– ەلباسى «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىندا مادەني قازىنالارىمىزدى الەم جۇرتشى­لىعىنا تانىستىرۋدىڭ مۇلدەم جاڭا تاسىل­دەرىن ويلاستىرۋ كەرەكتىگىن، مادەني ونىمدەرىمىز تەك كىتاپ تۇرىندە ەمەس، ءارتۇرلى مۋلتيمەديالىق تاسىلدەرمەن دە شىققانى ابزال ەكەنىن ايتتى. وسى ورايدا، الدىمەن «وڭتۇستىكفيلم» مەكەمەسىندە دەرەكتى فيلم مەن بەينەروليكتەر تۇسىرەتىن كامەرالار، مونتاجداۋ جۇمىستارىنا قاجەتتى تەحنيكالىق قۇرال-جابدىقتاردىڭ ەسكىرگەنىن ايتا كەتەيىن. الداعى ۋاقىتتا ساپاسى جوعارى تۇسىرىلىمدەر جاساۋعا قاجەت زاماناۋي كامەرالار مەن قۇرال-جابدىقتار الۋ ءۇشىن ءتيىستى قۇجاتتاردى 2022 جىلدىڭ بيۋدجەتىنە ۇسىنۋ كوزدەلۋدە. دەگەنمەن «وڭتۇستىكفيلم» مەكەمەسى 187 دەرەكتى فيلم مەن بەينەماتەريال دايىندادى، 129 كينوكورسەتىلىم ۇيىمداستىرىپ، 25 826 قارالىم جينادى. «تۇركىستان قۇپيالارى» دەرەكتى ءفيلمىن كورەرمەنگە ۇسىندى. ءال-ءفارابيدىڭ 1150 جىلدىعىنا وراي، ء«ال-فارابي كىم؟» تانىمدىق بەينەروليگى مەن ء«ال-ءفارابيدىڭ ءان الەمى» دەرەكتى ءفيلمى، التىن وردانىڭ 750 جىلدىعىنا « ۇلى كوش» انىنە بەينەروليك، ش.قالداياقوۆتىڭ 90 جىلدىعىنا ارنالعان «انمەن ورنەكتەلگەن ءومىر»، «شامشىمەن سىرلاسۋ» بەينەفيلمدەرى دايىندالىپ، ا.قۇنانباەۆتىڭ 175 جىلدىعىنا «مەن جازبايمىن ولەڭدى ەرمەك ءۇشىن» ولەڭىنە جانە اباي شىعارمالارىنا چەللەندج جاسالدى. سونداي-اق تۇركىستان وبلىسىنىڭ قۇرىلعانىنا 2 جىل تولۋىنا وراي «تۇرلەنگەن تۇركىستان» بەينەفيلمى، «ادامدىقتى ىزدەگەن ادامسىماقتار» جانە «تۇركىستان ەكى دۇنيە ەسىگى عوي...» قىسقامەتراجدى فيلمدەرى دا­يىندالدى. وبلىسىمىزداعى ۇلتتىق مۇرانى دامىتۋشىلار تۋرالى «تۋعان جەر»، «كيەلى مەنىڭ مەكەنىم»، «ۇلتتىق مۇرا جارشىسى» جوبالارىنىڭ اياسىندا قىسقامەتراجدى تانىمدىق فيلمدەر ءتۇسىرىلىپ، وتاندىق باق-تاردا كورسەتىلدى. ءوڭىردىڭ كيەلى جەرلەرىن ناسيحاتتايتىن وبلىستىق «تۇران دالاسى» بەينەروليكتەر بايقاۋى ۇيىمداستىرىلدى. سونىمەن قاتار قوجا احمەت ياساۋي حيكمەتتەرى مەن ەڭبەكتەرىن ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا جەرگىلىكتى عالىمداردى تارتا وتىرىپ، «حيكمەت ءداستۇرى» اتتى ءۇش تىلدە، ياعني قازاق، تۇرىك، اعىلشىن تىلدەرىندە تسيكلدىك تانىمدىق فيلمدەر جارىققا شىقتى، – دەيدى باسقارما باسشىسى ءازىمحان قويلىباەۆ.

بيىل اۋىل ونەرپازدارىنا قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىندا، ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىل­دىعىنا وراي اي سايىن اۋدان، قالالاردا ءتۇر­لى جانرداعى 16 وبلىستىق ونەر بايقاۋى مەن فەستيۆالىن وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. ياعني مادەنيەت سالاسى، ونىڭ ىشىندە اۋىل كلۋبتارىنىڭ جۇمىسى جاندانا تۇسپەك.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ەسىل وزەنىنە جاڭا كوپىر سالىنادى

ايماقتار • بۇگىن، 15:16

ۇقساس جاڭالىقتار