ەلىمىزدەگى بەنزين ءوندىرۋشى ءۇش ءىرى كومپانيا – «پەتروقازاقستانويلپروداكتس» جشس, پاۆلودار مۇناي-حيميا جانە اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى. 2020 جىلدىڭ قاڭتار-جەلتوقسان ارالىعىندا وسى كومپانيالاردا 4,5 ملن توننا بەنزين ءوندىرىلىپتى. وسىنشاما بەنزين ىشكى نارىق سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرىپ قانا قويماي, سىرتقا ەكسپورتتالعان. يمپورت 11,4 ەسە نەمەسە 1,7 مىڭ تونناعا دەيىن قىسقارىپ, ونىڭ ۇلەسى يمپورتتالعان بۇكىل رەسۋرستىڭ 0,04 پايىزىن قۇراعان. ال سىرتقا ساتىلعان بەنزين كولەمى – 516,3 مىڭ توننا. بۇل 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا 9,6 ەسە كوپ. ءوز ىشىمىزدە 4 ملن توننا بەنزين ساتىلىپتى.
كوپتەگەن كومپانيالار ەكسپورتپەن سالىستىرعاندا ىشكى نارىققا بەنزين تاسىمالداۋ كەزىندە تونناسىنا 100 دوللاردان اقشا جوعالتادى ەكەن. ساراپشىلاردىڭ سوزىنشە, قازاقستانداعى بەنزين باعاسى الەمنىڭ ءبىراز ەلىنەن تومەن. مۇنداي تومەن باعانى ساقتاپ تۇرۋ ەلدەگى جانار-جاعارمايدىڭ شەكارالاس ەلدەرگە بەلسەندى تاسىمالدانىپ, ناتيجەسىندە ەلدە بەنزين تاپشىلىعىن تۋدىرۋى مۇمكىن. قازىر وتاندىق جانارماي بەكەتتەرىندە باعا وتىننىڭ ماركاسىنا بايلانىستى ليترىنە 2-10 تەڭگە ارالىعىندا قىمباتتاعان جانە باعا ءوسىمى الدە دە جالعاسادى دەگەن بولجام بار. بىلتىر اكتسيزدەردىڭ قىمباتتاۋى بيىل باعانىڭ وسۋىنە سەبەپ بولىپ وتىر دەيدى ماماندار.
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ اقپاراتى بويىنشا, اقپان ايىندا بەنزين باعاسى 0,5 پايىزعا قىمباتتاعان. اي-92 بەنزينىنىڭ ورتاشا باعاسى – 151,3 تەڭگە, اي-95 – 172,3, اي-98 بەنزينى 191,4 تەڭگەگە جەتكەن. وسى ورايدا Energyprom مونيتورينگ اگەنتتىگى ءارتۇرلى ەلدەردىڭ بەنزينگە قولجەتىمدىلىگىن باعالاۋ بويىنشا رەيتينگ قۇراستىرعان. وندا ورتاشا ايلىق جالاقىعا (سالىق تولەمىنەن ارتىلعان جالاقى كولەمى) قانشا بەنزين ساتىپ الاتىنى ەسكەرىلگەن. قازاقستان رەيتينگتەگى 106 ەلدىڭ ىشىندە 35-ورىندا. بىزدە ورتاشا ايلىق جالاقىعا مىڭ ليتر بەنزين ساتىپ الۋعا بولادى. ءبىرىنشى ورىندا قاتار (7,3 مىڭ ليتر), ەكىنشى ورىندا كۋۆەيت (5,8 مىڭ ليتر), ءۇشىنشى ورىندا اقش (5,2 مىڭ ليتر) ورنالاسقان.
مۇناي جانە گاز نارىعىنىڭ ساراپشىسى ەرلان جاۋكين بەنزين باعاسىنىڭ وسۋىنە سەبەپ بولعان فاكتورلاردى بىلاي تارقاتادى.
– بىرىنشىدەن, قازاقستاندىق مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنا قايتا وڭدەۋگە اكەلىنىپ جاتقان مۇناي باعاسىنىڭ وسۋىمەن بايلانىستى. بۇدان سوڭ جىل باسىنان بەرى مۇناي ونىمدەرىنىڭ زاۋىتتاردان وڭىرلەرگە جەتكىزىلۋ قۇنىنىڭ جانە 2020 جىلدىڭ قاڭتارىندا اكتسيز مولشەرلەمەسىندە وزگەرىستەر پايدا بولۋىن دا اتاپ وتكىم كەلەدى. مەنىڭشە, مۇنىڭ ءبارى جانار-جاعارماي باعاسىنىڭ قالىپتاسۋ مەحانيزمىنە اسەر ەتەتىن وبەكتيۆتى ەكونوميكالىق فاكتورلار, – دەيدى ساراپشى.
ونىڭ ايتۋىنشا, بىزدەگى بەنزين باعاسىنىڭ قۇبىلۋىنا كورشىلەس ەلدەردەگى باعا مەن ءبىزدىڭ بەنزيننىڭ سىرتقا اعىلۋى اسەر ەتەدى دەيدى.
– نەلىكتەن باعانى ءماجبۇرلى تۇردە ءوسىرىپ وتىر؟ جانار-جاعارماي تومەن باعاسىنىڭ ءدالىزى اركەز جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ وڭدەلەتىن شيكىزاتقا جەڭىلدىك بەرۋ جولىمەن سۋبسيديالانىپ كەلدى. بۇل جەڭىلدىكتىڭ مولشەرى تونناسىنا 50 دوللارعا جۋىقتايدى. قازىر ونىڭ مولشەرى مۇنايدى جەتكىزۋ باعىتىنا بايلانىستى 80-130 دوللار ارالىعىندا بولىپ تۇر, – دەيدى.
سونىمەن قاتار سالىق ەنگىزىلۋى دە باعانىڭ وسۋىنە ىقپال ەتتى دەپ سانايدى. بۇل رەتتە ساراپشى 2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ بەنزينگە اكتسيز مولشەرلەمەسىنىڭ تونناسىنا 10 500 تەڭگەدەن 24 535 تەڭگەگە دەيىن ءوسىپ, 11 ءليتردى قۇراعانىن ايتادى. سونىڭ ەسەبىنەن بەنزين باعاسى 2020 جىلدىڭ I توقسانىندا ليترىنە 148 تەڭگەدەن 155 تەڭگەگە وسكەن.
وسىدان بىرەر اپتا بۇرىن ەلدەگى بەنزين جانە ديزەل قورى جەتكىلىكتى دەڭگەيدە دەپ مالىمدەگەن ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى اسەت ماعاۋوۆ بەنزين باعاسى الەمدىك مۇناي باعاسىنا تاۋەلدى ەمەس دەدى.
– باعا مەحانيزمىنە اسەر ەتەتىن نەگىزگى فاكتورلار – قازاقستانداعى مۇناي قۇنى, پروتسەسسينگ (مۇنايدى وڭدەۋ بويىنشا قىزمەت), سالىق جانە اكتسيزدەر, لابوراتوريالىق سىناق جانە قوسپا بويىنشا شىعىندار, بانك قارىزدارىنا قىزمەت كورسەتۋ, تسيستەرنالاردى جەتكىزۋ مەن تازارتۋ, تاۋاردى جەتكىزۋ جانە باسقا دا شىعىندار. ىشكى نارىقتاعى مۇناي ونىمدەرىنىڭ باعاسى قاداعالانبايدى. 2015 جىلدان بەرى بەنزين, 2016 جىلدان بەرى ديزەل باعاسىن قاداعالاۋ جويىلدى, ولاردىڭ باعاسى سۇرانىس پەن ۇسىنىس نەگىزىندە قالىپتاسادى, – دەيدى ءا.ماعاۋوۆ.
