تاۋارلارعا ارنالعان ىلەسپە جۇكقۇجاتى الداعى ۋاقىتتا بىرقاتار قۇجاتتىڭ اينالىمنان الىنىپ تاستالۋىنا جول اشادى. اتاپ ايتقاندا, بۇل اكتسيزدەلەتىن تاۋارلارعا ارنالعان ىلەسپە جۇكقۇجاتتارىن الماستىرادى. بۇعان الكوگول, مۇناي جانە تەمەكى ونىمدەرىنە ارنالعان ىلەسپە جۇكقۇجاتتارى جاتادى. بۇدان بولەك بۋحگالتەرلىك ەسەپ جانە ەسەپتىلىك تۋرالى زاڭنامادا ايقىندالعان تاۋاردى باسقا جاققا جىبەرۋگە ارنالعان جۇكقۇجاتتاردى, تاۋار-كولىك جۇكقۇجاتىن الماستىرادى. سونداي-اق تاۋارلاردى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ اۋماعىنان اكەلۋ كەزىندە رەسىمدەلەتىن تاۋارلاردى اكەلۋ جانە جاناما سالىقتاردى تولەۋ تۋرالى ءوتىنىشتىڭ «كوزىن جويماق».
مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جايدار ىڭكارباەۆتىڭ ايتۋىنشا, تاۋارلارعا ارنالعان ىلەسپە جۇكقۇجاتى تولىقتاي ەلەكتروندى فورماتتا راسىمدەلەدى. سوندىقتان قاعاز تۇرىندەگى قۇجات اينالىمى بولمايدى. تيىسىنشە, قاعاز, پرينتەر, پوشتا جانە مۇراعات شىعىندارى ازايادى. سونىمەن قاتار قۇجاتتامانى الۋ جەدەلدەتىلەدى. سەبەبى جەتكىزۋشى رەسىمدەگەننەن كەيىن ىلەسپە جۇكقۇجاتى بىردەن ساتىپ الۋشىعا تۇسەدى.
– تاۋارلارعا ارنالعان ىلەسپە جۇكقۇجاتتىڭ ەنگىزىلۋى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق شەڭبەرىندەگى جۇك اينالىمىن جەدەلدەتەدى. كولىك قۇرالدارى شەكارا ارقىلى جەدەلدەتىلگەن تارتىپپەن وتەتىن بولادى. سەبەبى بۇرىنعىداي قۇجاتتاردىڭ قاعاز تۇرىندەگى كوشىرمەسىن سكانەرلەۋدىڭ قاجەتى بولمايدى. جالپى, بۇل جاڭاشىلدىق كولەڭكەلى تاۋار اينالىمىنىڭ جولىن كەسۋ ءۇشىن قابىلدانعان پارمەندى شارا. ويتكەنى ەندىگى جەردە جالعان, بانكروت بولعان جانە الدەقاشان تاراتىلعان تۇلعالارعا قۇجات رەسىمدەۋ مۇمكىن ەمەس, – دەدى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندەگى بريفينگكە قاتىسقان ج.ىڭكارباەۆ.
بۇدان بولەك ىلەسپە جۇكقۇجاتى جالعان ترانزيت فاكتىلەرىنىڭ الدىن الۋعا ىقپال ەتەدى. ماسەلەن, 2019 جىلى كەدەننەن وتەتىن جالپى اۆتوكولىك قۇرالدارىنىڭ 16 پايىزى قوسىمشا قۇن سالىعىن تولەۋدەن جالتارۋ ماقساتىندا تاۋار يمپورتىن جالعان جۇك الۋشىلارعا رەسىمدەگەن. بۇل ءاربىر التىنشى كولىكتىڭ قوسىمشا قۇن سالىعىن تولەمەگەندىگىن بىلدىرەدى. سونداي-اق 2020 جىلى ءترانزيتى تىركەلگەن 81,7 مىڭ اۆتوكولىك قۇرالىنىڭ 9,3 مىڭى نەمەسە 11 پايىزى قازاقستان اۋماعىندا جاناما سالىقتاردى تولەمەگەن. بۇدان كەلگەن زالالدىڭ جالپى قۇنى 4,6 ملرد تەڭگەنى قۇرادى.
– مىسالى, 2020 جىلعى 4 قىركۇيەكتە تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جۇيەسىن قولدانۋ ناتيجەسىندە اكتوكولىكتەردى وتكىزۋ پۋنكتىندە ءۇش مارتە جالعان ترانزيت جاساعان تاسىمالداۋشى انىقتالدى. ول رەسەي فەدەراتسياسىنان قىرعىز رەسپۋبليكاسىنا وتپەك بولعان. سالىقتىق تەكسەرۋ بارىسىندا تاۋاردى ناقتى الۋشىنىڭ قازاقستاندا ەكەنى بەلگىلى بولدى. وسىلايشا, 774 مىڭ تەڭگە كولەمىندە قوسىمشا قۇن سالىعى قامتاماسىز ەتىلدى, – دەدى كوميتەت توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.
قوسىمشا قۇن سالىعىن تولەۋدەن جالتارۋ سحەمالارىنىڭ ءبىرى – تاۋارعا ارنالعان ىلەسپە قۇجاتتاردى جالعان الۋشىلارعا رەسىمدەۋ. ماسەلەن, 2020 جىلى تاۋارلاردى جالعان الۋشىلاردىڭ اتىنا تىركەپ اكەلۋدىڭ 664 فاكتىسى انىقتالعان. بۇل بويىنشا ورىن العان زالال 332 ملن تەڭگەنى قۇرادى. مىسالى, بىلتىر «بانانا حيت» جشس جالپى قۇنى 483 ملن تەڭگەگە 235 اۆتوكولىك قۇرالىمەن تاۋار يمپورتتاعان. الايدا اتالعان كاسىپورىننىڭ باسشىسى تاۋارلار يمپورتىنا قاتىسى جوقتىعى تۋرالى تۇسىنىكتەمە بەردى. شىعىن كولەمى 58 ملن تەڭگەنى قۇراعان.
– شاعىن كاسىپكەرلىك سالىقتان تولىق بوساتىلسا دا, كولەڭكەلى اينالىمنىڭ ۇلەسى ءالى دە جوعارى ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. وعان ونلاين باقىلاۋ-كاسسالىق ماشيناسىن قولدانباۋ جانە ساتىپ الۋشىلارعا چەك ۇسىنباۋ جاعدايلارى دالەل, – دەدى ول.
ج.ىڭكارباەۆتىڭ ايتۋىنشا, كولەڭكەلى اينالىمدى قىسقارتۋ ماقساتىندا تاۋارلارعا ارنالعان ىلەسپە جۇكقۇجاتى تاۋارلار اينالىمىنىڭ شەكارادان بولشەك ساۋداعا دەيىنگى باقىلانۋىن جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
– «استانا-1» كەدەندىك رەسىمدەۋ جانە ەلەكتروندى شوت-فاكتۋرالار اقپاراتتىق جۇيەلەرى ساتۋدىڭ بارلىق تىزبەگىن باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتەتىن بولادى. قازىرگى ۋاقىتتا وسى جۇيەنىڭ قاناتقاقتى جوباسى جۇرگىزىلۋدە. بۇل پروتسەستە قولدانىلاتىن جۇيەلەردىڭ بارلىعىن قالىپقا كەلتىرۋ ءۇشىن ايىپپۇلدار مەن باسقا سانكتسيالار قولدانىلمايدى. سالىق تولەۋشىلەردىڭ ءوتىنىشى بويىنشا قاناتقاقتى جوبانىڭ مەرزىمى وزگەردى. اتاپ ايتقاندا, اكتسيزدەلەتىن تاۋارلار ءۇشىن 2021 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنە دەيىن, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتان اكەلىنەتىن نەمەسە وداققا مۇشە ەلدەرگە جونەلتىلەتىن تاۋارلار ءۇشىن 2021 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنە دەيىن, ۆيرتۋالدى قويمانىڭ تاۋارلارى ءۇشىن ءتيىستى مەرزىم 2021 جىلدىڭ 1 قاراشاسىنا دەيىن شەگەرىلدى. سونداي-اق دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنىڭ الىپ قويۋ تىزبەسىندەگى جانە تسيفرلىق تاڭبالاۋ قولداناتىن تاۋارلار بويىنشا قاناتقاقتى جوبانىڭ باستالۋ مەرزىمى 2021 جىلعى 1 اقپاننان 2021 جىلعى 1 شىلدەگە, اياقتالۋ مەرزىمى 2021 جىلعى 1 شىلدەدەن 2022 جىلعى 1 اقپانعا اۋىستىرىلدى, – دەدى ج.ىڭكارباەۆ.
بولشەك ساۋدامەن اينالىساتىن سالىق تولەۋشىلەر ءۇشىن, ماسەلەن, ءۇي جانىنداعى دۇكەندەر ءۇشىن تاۋارلارعا ارنالعان ىلەسپە جۇكقۇجاتى كەرەك پە؟ كوميتەت توراعاسى ورىنباسارىنىڭ ايتۋىنشا, بۇعان قاتىستى زاڭنامادا ەرەكشە ەرەجەلەر بەلگىلەنگەن.
– مۇنداي سالىق تولەۋشىلەر ەشقانداي ۆيرتۋالدىق قويما جاساماۋى كەرەك. ولار تەك ساتىپ الىنعان الكوگول ونىمدەرىنە نەمەسە تەمەكىگە ارنالعان تاۋارلارعا ارنالعان ىلەسپە جۇكقۇجاتىن راستايدى. مۇنداي ءراسىمدى Play market پلاتفورماسىندا قولجەتىمدى «ەلەكتروندى شوت-فاكتۋرالار اقپاراتتىق جۇيەسى» تەگىن ءموبيلدى قوسىمشاسىنىڭ كومەگىمەن جۇزەگە اسىرۋعا بولادى. وعان قالاي تىركەلۋگە بولاتىنى جانە جەتكىزۋشىدەن الىنعان قۇجاتتى قالاي راستاۋ كەرەكتىگى تۋرالى بەينەساباقتار كوميتەتتىڭ سايتىنا جانە YouTube ارناسىنا ورنالاستىرىلعان. قالعان تاۋارلار بويىنشا الىنعان ءونىمدى راستاۋ تالاپ ەتىلمەيدى. تاۋارلاردى وتكىزۋ بويىنشا ونلاين باقىلاۋ-كاسسالىق ماشيناسى ارقىلى چەكتى باسىپ شىعارۋ قاجەت. مۇنداي وتكىزۋلەر ءۇشىن تاۋارلارعا ارنالعان ىلەسپە جۇكقۇجاتىن رەسىمدەۋدىڭ قاجەتى جوق. سالىق تولەۋشىلەردىڭ ۆيرتۋالدى قويماسىندا ونلاين باقىلاۋ-كاسسالىق ماشينا چەكتەرى بويىنشا وتكىزىلگەن تاۋارلاردى ەسەپتەن شىعارماۋ زاڭنامانى بۇزۋ بولىپ ەسەپتەلمەيدى, – دەپ ناقتىلادى ول.
