قازاقستان • 29 ناۋرىز، 2021

ميفولوگيا مۇزجارعىشى

500 رەت كورسەتىلدى

2000 جىلداردىڭ باس كەزىندە قازاق ادەبيەتى مەن مادەنيەتىنە، تاريحىنا، گەوگرافيا عىلىمى مەن ۇلت ەتنوگرافياسىنا، فيلوسوفيا­سىنا، حالقىمىزدىڭ جالپى رۋحانياتىنا سەرىكبول قوندىباي ەسىمى مەن ەڭبەگى وزگەشە قۇبىلىس بولىپ ەندى. فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور ە.قاجىبەكشە ايتساق، «ميفتىك رەكونسترۋكتسيا سالا­سىنداعى مۇزجارعىش قاسيەتكە يە» سەرىكبولدىڭ عىلىمي شىعار­ماشىلىعى ۇلتتىڭ جوعالعانىن سونى پايىمدارمەن تۇگەندەپ قانا قويماي، بۇعان دەيىن بەلگىسىز بولىپ كەلگەن ۇلتتىق بول­مىسىمىزدىڭ ءتۇپ-تۇقيانىنا قاتىستى كەيبىر ماسەلەلەرگە، تۇر­كى دۇنيەسى قۇندىلىقتارىنىڭ شىعۋ توركىنىنە، ەستە جوق ەسكى زامان­داعى اتا-بابالارىمىزدىڭ دۇنيەتانىم كوكجيەگىنە تىڭ ىزدەنىستەرمەن تالداۋ جاسايدى. فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ا.سەيدىمبەكتىڭ «سەرىكبول قوندىباي قازاق تاريحىن ءيىسى تۇركى تاريحىنىڭ، تۇركى تاريحىن جالپىادامزاتتىق تاريحتىڭ قۇرامداس بولىگى رەتىندە زەردەلەدى. ناتيجەسىندە، قازاق تاريحىنىڭ فيلوسوفياسى دەپ اتالاتىن عىلىم سالاسىنىڭ باعىت-باعدارى اناعۇرلىم ايقىندالا ءتۇستى»، دەۋى وسىدان ەدى.

سەرىكبول ادىلبەك ۇلى 1968 جىلى 14 ناۋرىزدا ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ قازىرگى قۇرىق كەنتىندە جۇمىسشى وتباسىندا دۇنيەگە كەلدى. اكەسى ومىردەن وتكەن سوڭ 5 ايدان سوڭ دۇنيە ەسىگىن ايانمەن اشقان «جيرەن شاشتى» بالا ونجىلدىقتى بىتىرگەن سوڭ 1986 جىلى الماتى قالاسىنداعى ءال-فارابي اتىن­داعى قازاق ۇلتتىق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتتىڭ گەوگرافيا فا­كۋلتەتىنە وقۋعا تۇسەدى. ءوزى كو­زىنىڭ تىرىسىندە ءتىس جارىپ اڭگىمە ەتپەگەنمەن، قايرات، رىس­كۇل، روزا سىندى كۋرستاستارىنىڭ ايتۋىنشا، ستۋدەنت كەزىندە جەلتوقسان كوتەرىلىسىنە قاتىسىپ، اباقتىدا 10 كۇن جاتىپ شى­عادى. ول كەزدە كوز اۋرۋلارى ينستيتۋتىندا جۇمىس ىستەيتىن مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى عالىم اتتى دارىگەر ازاماتتىڭ ارالاسۋىمەن سەرىكبول اباقتىدان شىعىپ، وقۋىن جالعاستىرۋعا مۇمكىندىك الادى. ۋنيۆەرسيتەتتى «گەومورفولوگ» ماماندىعى بو­يىنشا ءبىتىرىپ شىققان سەرىك­­بولعا ۇستازدارى عىلىم اكا­دەمياسىنىڭ گەوگرافيا ينس­تيتۋتىنا جولداما بەرىپ، عى­لىم جولىندا قالۋعا ۇسىنىس بىل­دىرگەنىمەن، اۋىلعا ورالعان ول ماڭعىستاۋ-ءۇستىرت مۇراجاي-قورىعىندا، وبلىستىق ەكولوگيا باسقارماسىندا مامان، ودان كەيىن ءوزى وقىعان №3 ورتا مەكتەپتە مۇعالىم بولىپ ەڭبەك ەتەدى.

ومىردە ءبىر نارسە ءبىر نارسەگە سەبەپ­شى بولىپ جاتادى. 1995 جىلى اپات­قا ۇشىراپ، ج ۇلىن جۇيەسىنىڭ زاقىم­دانۋىنا بايلانىستى قولارباعا تاڭىلىپ،
ءى توپتاعى مۇگەدەك بولىپ قالۋى سەرىك­بولدىڭ عىلىمعا ءبىرجولاتا بەت بۇرىپ، ىزدەنىسپەن تۇبەگەيلى اينالىسۋىنا سەبەپ بولعانداي.

قولاربادا وتىرىپ كومپيۋتەرگە ءۇڭىلىپ، كوپشىلىكتىڭ كومەگىمەن جەرگە تۇسىرىلسە، كور­پە ۇستىندە ەتپەتتەپ جاتىپ ميفولوگيا باعىتىندا كە­شەن­دى تاقىرىپتىق زەرتتەۋلەر، تەو­ريالىق ماسەلەلەرمەن قار­قىندى تۇردە اينالىستى. كوزى تى­رىسىندە «ماڭعىستاۋ گەوگرافياسى»، «قا­زاق ميفولوگياسىنا كىرىسپە»، «قازاق دالاسى جانە گەرمان تاڭىرلەرى»، «ماڭ­عىستاۋ مەن ءۇستىرتتىڭ كيەلى ورىندارى»، «ەسەن-قازاق»، «گيپەربورەيا: ءتۇس كور­گەن زامان شەجىرەسى» جانە تورتتومدىق «ارعىقازاق مي­­فولوگياسى» اتتى ەڭ­بەكتەرى سىندى 10 كىتابى جارىق كوردى.
4 تومدىق «ارعىقازاق ميفولوگياسى» جيناعىنىڭ شىعۋى دا ءبىر تاريح. 2003 جىلدىڭ جەل­توقسان ايىندا «التىن وردا» گازەتىنە م.اۋەزوۆ باستاعان ءبىر توپ عالىمنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى ي.تاسماعامبەتوۆكە جازعان «دارىندىنى قولدايىق!» اتتى اشىق حاتى جاريالانادى. وسىعان وراي، قاڭتار ايىندا ي.تاسماعامبەتوۆ سەرىكبولعا تىكەلەي تەلەفون ارقىلى باي­لانىسقا شىعادى. ناتيجەسىندە، س.قوندىبايدىڭ ءساۋىر ايىندا 105 باسپا تاباقتان تۇ­راتىن «ارعىقازاق ميفولوگياسى» اتتى 4 تومدىق ىرگەلى ەڭبەگى جارىق كوردى. مامىر ايىندا وسى كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرىن وتكىزۋگە ەلوردادان كور­نەكتى عالىمدار اقسەلەۋ سەيدىمبەك پەن قويشىعارا سالعارا ۇلى كەلدى. جال­پى، س.قون­دىباي شىعارماشىلىعى قا­زاقتىڭ كورنەكتى عالىمدارى مەن قوعام قايراتكەرلەرى تاراپىنان جوعارى باعالاندى. ق.سالعارا ۇلى، م.اۋەزوۆ، م.اقداۋلەت، ز.ناۋ­رىزباەۆا، ع.انەس، ق.كوشەرباەۆ، ت.اسەمقۇلوۆ، ە.تۇرسىنوۆ، ق.جا­ڭاباەۆ، وزگە دە ەلىمىزگە تا­نىمال ازاماتتارى سەرىكبول ىزدە­نىسىنە قامقورلىق-قولداۋ كور­سەتىپ، كونفەرەنتسيا­لارىن ۇيىم­داستىرۋعا، عالىم شىعار­ماشىلىعىن نا­سيحاتتاۋعا زور ۇلەس قوستى، تەرەڭ پا­يىم­­عا نە­گىز­دەلگەن تۇ­ششىم­دى پىكىر­لەرىن ايتتى. ومىردەن وز­عاننان كەيىن ءوزى دايىنداپ كەتكەن «جاۋىن­گەرلىك رۋح كىتابى»، «كازاحسكايا ميفولوگيا: كراتكي سلوۆار»، «ماڭعىستاۋ-ناما»، «ەستەتيكا لاندشافتوۆ مان­گيستاۋ»، «ماڭ­عىستاۋدىڭ جەر-سۋ اتاۋ­لارى»، «الپامىس عالامى» سىن­دى 6 كىتابى دەمەۋشىلەر قار­جىسىمەن باسىلىپ شىقسا، ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ 2004-2006 جىل­دارعا ارنالعان «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى بويىنشا «ەسەن-قازاق»، «ماڭعىستاۋ-نا­ما»، «ەستەتيكا لاندشافتوۆ مان­گيستاۋ»، «كازاحسكايا ميفولو­گيا»، ورىس تىلىنە اۋدارىلعان «قازاق دالاسى جانە گەرمان تاڭىرلەرى» جانە «جاۋىنگەرلىك رۋح كىتابى» اتتى ەڭبەكتەرى جارىق كوردى. ماڭىزدى ەڭبەكتەردىڭ تۇساۋكەسەرى الماتى، اقتاۋ، اق­توبە قالالارىندا ع.انەس، م.اق­داۋلەت، ا.يسماقوۆا، ج.شو­يىن­بەت، ءا.بوپەجانوۆا، ج.دۇيسەن­باەۆا، ب.اقبەرديەۆا، وزگە دە عالىمداردىڭ قاتىسۋىمەن وت­كىزىلدى. ەل تانىعان عالىم­دار­دىڭ، ازاماتتاردىڭ جۇ­مىلا قولداۋ كورسەتىپ، عالىم ەڭ­بەك­تەرىنە تىڭ دۇنيە دەپ قاراپ، عى­لىمي تۇرعىدا تەرەڭ باعا بەرۋى – سەرىكبول ەڭبەگىنىڭ عىلىمي ورتادا مويىندالۋى ەدى، ونىڭ وتكەندى قاۋزاعان ەرتەگى ەمەس، شىنايى عىلىمي تۋىندى ەكەندىگىن دالەلدەي تۇسەتىن جايت.

– دەنساۋلىعىنىڭ وتە اۋىر جاع­دايىنا، عىلىمي اق­پارات پەن عىلىمي ورتانىڭ مۇل­دە جوقتىعىنا قاراماستان، اينال­دىرعان ون جىل ىشىندە باۋىرىم سەرىكبول قوندىباي تەرەڭ زەرت­تەۋلەر جۇرگىزىپ، ميفولوگيا، ەتنوگەنەز، تاريحي گەوگرا­فيا، لينگۆيستيكا سالالارىندا وزىق دۇنيەلەر بولىپ ەسەپ­تەلەتىن ەڭبەكتەرىن باستىرىپ شىعار­دى. ونىڭ «گيپەربورەيا: ءتۇس كورگەن زامان شەجىرەسى» اتتى ەڭبەگى – تاريحي، گەوگرافيالىق، لينگۆيستيكالىق، ارحەولوگيالىق، ميفولوگيالىق ماتەريالداردى قامتۋ جونىنەن، تالداۋدىڭ تەرەڭدىگى مەن جۇيەلىلىگى جونىنەن، ۇسىنىپ وتىرعان بولجامدارىنىڭ تىڭدىعى، جاڭاشىلدىعى جونىنەن تەك ولجاس سۇلەيمەنوۆتىڭ كۇللى عۇمىرلىق ەڭبەگى «يازىك پيسما» كىتابىمەن عانا سالىستىرۋعا تۇرارلىق ەڭبەك دەپ باعالانادى. س.قوندىباي ب.د.د. 5-4 مىڭ­جىل­دىقتارعا مەڭزەيتىن ادامزات تا­ريحىنىڭ سەنۋگە بولارلىق رەكونسترۋكتسياسىن جاساۋعا ۇمتىلعان. ول باسپاعا ارقايسىسىنىڭ كو­لەمى 30 باس­پا تاباق بولاتىن تورتتومدىق سۇبەلى ەڭبەگى – «ار­­عىقازاق ميفولوگياسى» كىتا­بىن دايىندادى. بۇل عىلىمي ەڭ­بەك مۇرات اۋەزوۆ باستاعان عالىمداردىڭ «التىن وردا» گازەتىنە شىققان اشىق حاتىنان سوڭ، ي.تاسماعامبەتوۆتىڭ تىكە­لەي باسشىلىعىمەن جا­رىق كور­دى. وسىدان باستاپ سە­رىك­بولدىڭ سا­راپ­تاۋدىڭ ەڭ جو­عارى دەڭگەيىن، جۇيە­لىلىكتى، ەۆ­ريس­­تيكالىقتى، عىلىمي اس­قاق مۇراتتى، ەڭبەكسۇيگىشتىكتى، كىسى تاڭدانارلىق دارەجەدە مەڭ­گەرگەن عالىم ەكەندىگىن حالىق تاني باستادى. تاريح بەتتەرىندە شاڭ باسىپ جاتقان مۇراعاتتاردى اقتارىپ، ارتىنا وشپەس ءىز قال­دىرىپ كەتكەن سەرىك­بولدىڭ ءوزى ومىردەن وتكەنىمەن، ونىڭ شىعارماشىلىعىنا قىزى­عۋ­شى­لىق كۇننەن-كۇنگە ارتا ءتۇس­تى. باۋىرىمنىڭ قايتقا­نى­نا جىل تولماي جاتىپ، 2005 جى­لى 14 ناۋرىزدا، ياعني سەرىك­بولدىڭ تۋعان كۇنىنە وراي الماتى قالاسىنداعى ۇلتتىق كىتاپحانادا «سەرىكبول قوندىباي شىعار­ماشىلىعى جانە ءححى عاسىر­داعى گۋمانيتارلىق عى­لىمداردىڭ جاڭا پاراديگمالارى» اتتى ءى رەسپۋبليكالىق عى­لىمي-تەوريالىق كونفەرەنتسيا وتسە، ال ماڭعىستاۋ وب­لى­سىنىڭ سول كەزدەگى اكىمى ق.كو­شەر­­باەۆتىڭ باسشىلىعىمەن قازاق ميفولوگياسىن زەرتتەۋدىڭ العاشقى ىرگەتاسىن قالاعان عالىم سەرىكبول قون­دىباي شى­عار­ماشىلىعىنا ارنالعان II كونفەرەنتسيا 2006 جىلى ماۋسىمدا اقتاۋ قالاسىندا ءوتتى. كونفەرەنتسياعا ق.سالعارا ۇلى، م.اۋەزوۆ، م.اقداۋلەت، ز.ناۋ­رىزباەۆا، ع.انەس، ت.اسەم­قۇلوۆ، ە.تۇرسىنوۆ، ق.جا­ڭاباەۆ جانە ت.ب. ەلىمىزدىڭ تا­نى­مال عالىمدارى مەن قوعام قاي­رات­كەرلەرى قاتىستى، ءىنىم­نىڭ شىعار­مالارىن زەرتتەپ-زەردەلەۋ­گە، ناسيحات­تاۋعا، كىتاپتارىنىڭ جارىق كورۋىنە دەمەۋشى بولعان ازا­ماتتارعا ريزامىز، – دەيدى سەرىك­بولدىڭ اپاسى بالسۇلۋ قوندىباي.

«ارعىقازاق ميفولوگياسى» ەپوپەيا­سىنىڭ تۇساۋكەسەرى سەرىك­بولدىڭ وقىر­مانىمەن العاشقى جانە سوڭعى كەزدەسۋى بولدى دەۋگە بولادى. كەزدەسۋدەن كەل­گەن سوڭ اناسى تاربياعا ءوزىنىڭ زات­تارىن جيناۋدى تاپسىرعان سەرىك­بول عىلىمي جازبالارىنىڭ سوڭ­عى نۇكتەسىن قويعانىن سەزگەندەي، «ەندى مەن دەمالامىن» دەپ كوم­پيۋتەرىن دە جيناتىپ تاستايدى.

– سەرىكبول ىشتە جاتقاندا اناسى ءتۇس كورىپ، ءوزى جورۋعا قورقىپ، سول ەسكى ەرالىدا (قازىرگى قۇرىق كەنتى) تۇراتىن كوزى سۋ قاراڭعى ايۋپ دەگەن تاۋىپكە بارادى. ول كىسى سۇيەكتەن جاسالعان 41 قۇ­مالاقتى وزگەلەرگە ۇقساپ ءبولىپ اشپاي، تەك بىرەۋىن عانا قولىنا الىپ: «قاراعىم، قورىقپا. تۇسىڭنەن شوشىپ كەلىپ وتىر ەكەنسىڭ. جاقسى ءتۇس. قۇرساعىڭدا جيرەن شاشتى ۇل جاتىر. ول ءوزىنىڭ ماڭگىلىك اتاق-داڭقىن الا كەلەتىن بالا بولادى»، دەپتى. ءتاربيا انام ەسىكتەن شىعا بەرىپ، ەسىنە تاعى ءبىر سۇراعى كومەيىنە كەلىپ سۇراعىسى كەلىپ ارتىنا بۇرىلعاندا، ايۋپ اقساقال: «36، 37» دەپ كۇبىرلەپ وتىر ەكەن. ويىن بولمەيىن دەپ ءتاربيا شىعىپ كەتەدى. سول كىسى ايتقانداي، قازىرگى كۇنتىزبەمەن ەسەپتەگەندە 36 جاس، ال قۇرساق جاسىمەن 37 جاس دەگەندە ايانمەن كەلگەن سەرىكبول دۇنيەدەن ءوتتى. الىپتار قۇدايدىڭ ەسەبىمەن دۇنيەگە كەلەدى دەگەن وسى شىعار. 2004 جىلدىڭ 24 تامىزىندا 36 جاسىندا امانات-جانىن ال­لاسىنا تاپسىردى، – دەيدى ب.قوندىباي.

سەرىكبول ەڭبەكتەرى – وقىعان سا­يىن تىلسىمىنا بويلاتىپ، تەرەڭىنە تارتا تۇسەتىن، بويلاعان سايىن تىڭ قۇبى­لىستاردىڭ قاق­پاسى الدىنا الىپ باراتىن الەم. سوندىقتان ونى وقۋ دا، تەرەڭدەپ زەرت­تەۋ دە كۇن تارتىبىنەن تۇس­پەيدى. ول تۋرالى پايىمدى پىكىر، سۇبەلى عى­لىمي ەڭبەكتەر تۋىندايتىن كۇندەر الدا. سەرىكبول ارامىزدان كەتكەنمەن، ارتىندا قالعان ەڭبەكتەرى ءوز ماڭىزىن جويمايدى. ءبىز بۇگىنگى ماقالادا سەرىكبول ەڭبەكتەرىن عىلىمي تالداپ-تارازىلاۋ ەمەس، سەرىكبولتانۋ عىلىمىنىڭ قادامى، عالىم شىعارمالارىنىڭ ناسيحاتتالۋى، سونداي-اق «كوزدەن كەتسە، كوڭىل­دەن كەتەدى» دەگەندەي، عالىم جۇمىستارى تاسادا قالعان جوق پا، نە ىستەلدى جانە نە ىستەلىپ جاتىر دەگەن باعىتتا اڭگىمە ءوربىتۋدى كوزدەگەن ەدىك.

س.قوندىباي شىعارمالارىن ناسيحاتتاۋ باعىتىنداعى جۇمىس­تاردىڭ ءبىرى – سەرىكبول وقۋلارى. ءوزى ومىردەن وتكەن سوڭ 6 ايدان كەيىن 2005 جىلى 14 ناۋرىزدا س.قوندىبايدىڭ تۋعان كۇنىنە وراي الماتى قالاسىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلت­­تىق كىتاپ­حاناسىندا م.اۋە­­­زوۆ پەن «رۋح-ميراس» ما­دە­­­نيەت­­تانۋشىلىق الما­نا­عى­نىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «س.قون­­دى­باي شىعارماشىلىعى جانە XXI عاسىر­داعى گۋماني­تار­لىق عىلىمدار­دىڭ جا­ڭا پا­­را­­ديگمالارى» اتتى
I رەس­­­­­پۋب­­ليكالىق عىلىمي-تەو­ريا­­­­­­لىق كونفەرەنتسيا، 2006 جى­لى اقتاۋدا «س.قوندىباي شى­عارماشىلىعى جانە XXI عا­سىر­داعى گۋمانيتارلىق عى­لىم­داردىڭ جاڭا پاراديگمالارى» اتتى II رەسپۋبليكالىق عىلىمي-تەوريالىق كونفەرەنتسيا، 2007 جىلى ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ سول كەزدەگى اكىمى ق.كوشەرباەۆتىڭ باس­شىلىعىمەن «سەرىكبول قوندىباي: ميفولوگيا جانە ۇلتتانۋ» تاقى­رى­بىنداعى III رەسپۋبليكالىق عىلىمي-تەوريالىق كونفە­رەنتسيا ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋني­ۆەرسيتەتىندە، 2013 جىلى اقتاۋ قالاسىندا «سەرىكبول قوندىباي شىعارما­شىلىعى: جاراتىلىس­تانۋ جانە گۋمانيتارلىق عى­لىمداردىڭ جاڭا پاراديگمالارى» اتتى IV رەسپۋبليكالىق عىلىمي-تەوريا­لىق كونفەرەنتسيا وتسە، V رەس­پۋبليكالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسياسى 2015 جىلى قىزىلوردا قالاسىندا «س.قوندىباي زەرت­تەۋلەرىندەگى ۇلتتىق رۋحاني مۇ­رالاردى جاڭاشا پايىمداۋ ماسەلەلەرى» تاقىرىبىمەن ۇيىم­داستىرىلدى. عالىم ز.ناۋ­­رىزباەۆا س.قوندىبايدىڭ «ارعىقازاق ميفولوگيا­سى» جانە «گيپەربورەيا» كىتابىن ورىس تىلىنە اۋدارىپ، ورىس ءتىلدى وقىر­مان نازارىنا ۇسىندى. 2012 جىلى سەرىكبولدىڭ ءورىستىلدى كىتاپ­تارىنىڭ تۇساۋكەسەرى باش­قۇرت­ستاننىڭ ۋفا قالاسىندا، 2013 جىلى ەلوردامىزدا ءوتتى.

سەرىكبول شىعارمالارىن جاس­ ۇر­پاق ساناسىنا ءسىڭىرۋ مەكتەپ قابىر­عا­سىنان باستاۋ الۋدا. 2013 جىلى ماڭ­عىستاۋ وبلىستىق ءبىلىم باسقارما­سىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وبلىستىق «ۇزدىك ساباق»، «ۇزدىك سىنىپ ساعاتى» بايقاۋلارى وتكىزىلدى. عالىم ەسىمىن ەستە قالدىرۋ ماق­ساتىندا 2006 جىل­عى عىلىمي-تەوريالىق كونفەرەنتسيا قارا­رىنا ساي، اقتاۋداعى №22 شاعىن اۋداندا اشىلعان جاڭا مەكتەپكە س.قوندىباي ەسىمى بەرىلدى. مەكتەپتىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا ءا.كەكىلباەۆ، و.ابدىكارىموۆ، ت.ب قۇر­مەتتى قوناقتار قاتىسىپ، عا­لىمنىڭ ەسكەرتكىشى مەن مۇ­راجايىنىڭ تۇساۋكەسەرى جاسال­دى. 2010 جىلى ماڭعىستاۋ اۋدا­­نىنىڭ شەتپە كەنتىندەگى س.قون­دىباي وقىعان №3 ورتا مەكتەپكە ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىلىپ، مۇراجاي-سىنىبى اشىل­دى جانە ارادا بەس جىل وتكەن سوڭ تۋىپ-وسكەن كەنتىندە س.قوندىبايدىڭ شىعارماشىلىعىنا ارنالعان مۋزەيى ىسكە قوسىلدى.

س.قوندىباي شىعارماشى­لىعىن وزەك ەتكەن ونەر جانر­لارىنىڭ تۋىندى­لارى ومىرگە كەلە باستادى – قىل­قالام شەبەرى ج.ابلانوۆا «ميفتىك عۇمىر»، «جىلاندار قورشاعان اباق تاڭبا»، «نۇر­بۇلاق – تىرشىلىك باستاۋى»، «كورى­نىستەر»، «اق­بوزات، كوكبوزات»، «ميفتىك اعاش» ­سۋرەت­تەرىن ومىرگە اكەلسە، س.قوندى­­بايدىڭ ءومىرى مەن شىعار­مالارى نەگىزىندە جازىلعان و.تۇرجاننىڭ ء«ميفتىڭ ءتۇبى – اقيقات» پەساسى ساحنا تورىنە كوتەرىلدى، جاڭالىققا جانى قۇش­تار ءسان الەمىنىڭ جۇيرىكتەرىنىڭ ءبىرى «ماريا-حانۋم» سالونى ۇلپىلدەك، ۇماي-انا، جىلان انا، ۇركەر، جەتى قاراقشى سىندى ميفتىك وبرازدارعا كيىم ۇلگىسىن جاساپ، وبلىستىق بايقاۋدا جۇلدەگەر اتاندى، اقىندار ولەڭدەرىن ارنادى.

I جانە II حالىقارالىق كون­فەرەنتسياعا قاتىسۋشىلاردىڭ پىكىرىن ساراپتاي كەلە، «ارىس» قورىنىڭ پرەزيدەنتى، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ع.انەس «بىزدىڭشە، س.قوندىباي مۇراسىنىڭ اتاپ ايتار ايتۋلى تۇستارى مىنالار – ۇلتتىق مۇددە، قازاقىلىق، ۇلتتىق قۇندىلىقتار، تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ باس­تى مۇرات-ماقساتتارى الدىڭ­عى ورىنعا شىعارىلىپ، باتىل قور­عالادى، كوبىمىزدىڭ ويلاۋ جۇيە­مىزگە ابدەن ءسىڭىستى بولعان، بۇل­تارتپاس قاعيداعا اينالعان عىلىم-تانىمداعى استامشىل ەۋروتسەنتريزم اشىق سىنالادى، قورشاعان ورتانى تانىپ-ءبىلۋ مەن دۇنيەتانىمىمىزداعى تامىر-تامىرىمىزعا جايىلعان وتار­شىلدىق ساياساتتىڭ زارداپتارى ايىپ­تالادى، ۇلتتىڭ جانىنا جاقىن ماسە­لەلەردى ايتۋ مەن شەشۋدە تاپتاۋرىن جولداردان باس تارتىپ، مۇلدە جاڭا شەشىم­دەر باسشىلىققا الىنادى، باستى ىرگەلى ەڭبەگى «ارعىقازاق ميفولوگياسىندا» قازاق عىلىمىندا ارناۋلى زەرتتەۋ وبەكتىسى بولماعان، كەشەندى زەرتتەلمەگەن ميفولوگيا تاقىرىبىنا تۇڭعىش رەت قالام تارتىلدى، وتكەن ءومىردى بويامالامادى، تاڭىرشىلدىكتى دارىپتەمەدى، ءدىن مۇسىلمانشىلىقتى ەرەكشە قۇرمەتتەدى، گۋمانيتارلىق سالاداعى ءتۇرلى باعىت-باعدار، ءادىس-تاسىلدەردىڭ اراسىنان ەڭ ءتيىمدىسىن تاڭداپ الدى، اسىرەسە شەتەل عالىمدارىنىڭ ومىرشەڭ يدەيالارىن ءدوپ باسىپ قولدادى، ولاردى تارماقتاتا تاراتىپ، ىزدەنىسىن جالعاستىردى، الىس اۋداندا جات­قاندىقتان، عىلىم-ءبىلىمنىڭ تەرەڭىنە ەركىن بويلاي الماعانىنا وكىنىش بىلدىرە وتىرىپ، يدەيا-بولجامدارىن دالەلدەۋ بارىسىندا كەمشىن تۇستارىن اشىق مويىندادى، قاجەت تۇستاردا قايتا قاراپ، وز­­گەرتىپ، جەتىلدىرىپ وتىردى» دەپ تۇيىندەيدى. راس-اق. «سەرىكبول كىم؟ ونىڭ ەل ءۇشىن ەتكەن ەڭبەگى قانداي؟» دەگەن ساۋالعا قىتاي ورتالىق ۇلتتار ۋنيۆەرسيتەتى، قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى فاكۋلتەتىنىڭ دوكتورانتى اشىمقان تالداۋبەكتىڭ «قازاق ادەبيەتىندە وسىعان دەيىن فولكلوردىڭ ءبىر تارماعى رە­تىندە قارالىپ كەلگەن قازاق مي­فولوگياسىن ەۋروپالىق عى­لىم­­نىڭ باعىتتارى بويىنشا زەرتتەۋدىڭ جاڭا ارنالارىنا بۇرعان عالىم س.قوندىباي بولدى. ول قازاقتىڭ ىلكى تانىم دۇنيەسىندەگى مۇلدە وشۋگە اي­نالعان ميفتىك ۇعىمداردى كونە تۇركى، ءۇندى، گرەك، ورىس، قىتاي دە­رەكتەرىمەن سالىستىرا وتىرىپ، قايتا جاڭعىرتتى، جەتىلدىردى. عاسىرلار شايىپ كەتكەن ەسكى ىز­دەردى قايتا سۋىرتپاقتاي وتىرىپ، ادام ويىنا ورالمايتىن تاڭ­عاجايىپ ميفتىك دۇنيەلەردى ۇسىندى. حالىقتىڭ ەسكى ءداستۇرى مەن تىلىندە ساقتالعان تانىمدىق دۇنيە­لەردى ءدوپ باسىپ تانىپ، ارشىپ، زەرلەپ، باعالى دۇنيەگە اينال­دىرۋدا ءار حالىقتىڭ ميفتىك ۇعىم­دارىن سالىستىرا تالدادى، قازاق تانىمىنا جاقىن كەلەر تۇستارىن كورسەتتى، تىڭ پىكىرلەر ايتتى. ءسويتىپ، سالىستىرمالى ميفولوگيا زاڭدىلىقتارىن قازاق ميفولوگياسىندا قولدانۋدىڭ ۇلگىسىن جاسادى»، دەگەن پىكىرى جاۋاپ بەرە الادى.

ءبىزدىڭ ايتپاعىمىز – وتكەندى زەرتتەپ ءجۇرىپ ءوزى زەرتتەۋ نىسانىنا اينالىپ كەتكەن، ەستەلىكتەردى ەسكە الا ءجۇرىپ ءوزى ەستەلىككە اي­­­نالعان سەرىكبول قوندىباي شى­عار­مالارى ومىرشەڭ. ونى زەرتتەپ-زەردەلەۋ، ناسيحاتتاۋ جۇمىستارىن سايابىرسىتپاي الىپ ءجۇرۋ قاجەت. الايدا كۇنى بۇگىنگە دەيىن تولىق شىعارمالارىنىڭ ورىس تىلىندەگى اۋدارماسىنىڭ بولماۋى دا كەم­شىلىك، ال وزگە تىلدەرگە اۋدارۋدى قاراستىرۋ – مىندەت.     

                                              

ماڭعىستاۋ وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ارداگەرلەر ازايىپ بارا جاتىر...

قازاقستان • بۇگىن، 19:00

مەرەكە كۇندەر جاڭبىرلى بولادى

اۋا رايى • بۇگىن، 16:00

فۋتبول: «چەلسي» فينالعا شىقتى

فۋتبول • بۇگىن، 15:01

اممانعا اتتاندى

سپورت • بۇگىن، 14:10

قازاندا كۇش سىناسۋدا

سپورت • بۇگىن، 13:40

شەت ەلدەگى قازاق گەنەرالدارى

قازاقستان • بۇگىن، 11:54

قادىر ءتۇنىنىڭ قاسيەتى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:10

ەرلىك پەن پاتريوتيزم مەكتەبى

قازاقستان • بۇگىن، 08:06

قارۋلى كۇشتەرىمىز وسىلاي قۇرىلعان

قازاقستان • بۇگىن، 08:05

ۇقساس جاڭالىقتار