ايماقتار • 06 ناۋرىز، 2021

ورالدىق ماگيسترانتتار قازاق ادەبيەتىن وقيدى

61 رەت كورسەتىلدى

ماحامبەت ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ماگيسترانت جاستارى «مەن وقىعان ءبىر كىتاپ» اتتى ادەبي كەش ۇيىمداستىرىپ، قازاق ادەبيەتتانۋىنىڭ جاڭا باعىتتارى، ادەبيەتتانۋدىڭ وزەكتى پروبلەمالارى اياسىندا وي-پىكىر الماستى.

بيىل ء«بىر ەل – ءبىر كىتاپ» رەسپۋبليكالىق اكتسياسى اياسىندا «تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعىنا – وتىز كىتاپ» اتاۋىمەن تانىمال قازاقستاندىق اۆتورلاردىڭ پوەزيا، پروزا، دراماتۋرگيا، بالالار ادەبيەتى جانە اۋدارما سالاسىنداعى 30 ۇزدىك شىعارما جالپىحالىقتىق وقۋعا ىرىكتەلگەن ەدى. ماحامبەت وتەمىس ۇلى اتىنداعى باتىس قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عىلىمي كىتاپحاناسىندا وسى اكتسيانىڭ «پروزا» جانرى بويىنشا تاڭدالعان كىتاپتاردى تالداۋعا ارنالعان ادەبي كەش ءوتتى. وعان «قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى» ماماندىعىندا وقيتىن ماگيسترانت جاستار قاتىسىپ، پروزا جانرى بويىنشا تاڭدالعان كىتاپتارداعى تۋىندىلارعا ادەبي تالداۋ جاسادى.

- جازۋشى توبىق جارماعامبەتوۆتىڭ «قارالا سيىر»، «وتامالى»، «قىزىل اي»، «مايلى اياق»، «ۋاقىت»، «جان»، «قارا جاڭبىر» شىعارمالارىندا قالامگەر ءوزى ءومىر ءسۇرىپ جاتقان زاماننىڭ اقيقات شىندىعىن، زۇلمات سوعىستىڭ زارداپتارىن ەش بۇكپەسىز بايانداعان. قاي شىعارمانىڭ دا وزەگى كۋلتتىق، ءدىني قۇندىلىقتاردان الىستاماعان. قاراپايىم اۋىل تۇرمىسى، قاراپايىم اۋىل تۇرعىندارى باياندالعاندىقتان بۇل كىتاپ ءوز وقىرمانىن سەندىرەدى. تۇسىنىكتى سيۋجەتتەرىمەن، ديالوگ ارقىلى بەرىلگەن حاراكتەرلەر شارپىسۋىمەن بۇل كىتاپ وقىرمانىن وپ-وڭاي اۆتور سۋرەتتەگەن زامانعا الىپ كەتەدى. توبىق جارماعامبەتوۆتىڭ «وتامالى» كىتابىن وقىعان كەزدە بابالارىمىزدىڭ قيىنشىلىققا تولى عۇمىرى كوز الدىمنان وتكىزىپ، وسى كۇنىمىزدىڭ قادىرىنە جەتىپ، ازاتتىعىمىزدىڭ باعا جەتپەس بايلىق ەكەنىنە تاعى ءبىر مارتە كوز جەتكىزگەندەي بولدىم، - دەيدى 1 كۋرس ماگيسترانتى جارقىناي حاريسوۆا.

ونىڭ ارىپتەسى ايگەرىم قايىرعاليەۆا جاقىندا عانا مەملەكەتتىك سىيلىققا يە بولعان كورنەكتى جازۋشى تىنىمباي نۇرماعامبەتوۆتىڭ «پەرىشتەلەردىڭ ءولىمى» جيناعىن وقىپ شىققان ەكەن. «اۆتور وسىعان دەيىن كوبىنەسە اۋىل ءومىرى تاقىرىبىن شىعارمالارىنا ارقاۋ ەتەتىن. بۇل جولى جاڭا زامان ادامدارىنىڭ ومىرىنە قالام تەربەپتى. قازىرگى جاڭا زامان ادامدارىنىڭ جانتۇرشىگەرلىك اۋىر كۇيى، تالپىنىسى، قۇلشىنىسى وسى كىتاپتارداعى شىعارمالارعا سىيىپ تۇر. «جىلاننىڭ ۋى» حيكاياتىنداعى جانسىزداندىرىلعان، قورشاعان ورتاعا رەاكتسياسى جوق ۇرەيلى كەيىپكەر اينالاسىنداعى وقيعالار، ء«سامبىتالدىڭ مۇڭى» حيكاياتىنداعى الديار اقساقالدىڭ ارى مەن ۇياتى باي كوركەم تىلمەن جەتكىزىلگەن. بۇل كىتاپ وزەكتى تاقىرىپتارىمەن وقىرمان كوڭىلىنەن شىقتى دەر ەدىم» دەيدى ايگەرىم.

جوعارىداعى ماگيسترانتتاردىڭ ۇستازى، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسور ريتا سۇلتانعاليەۆا ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا ادەبيەت سالاسىنداعى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى جاقسى جولعا قويىلعانىن ايتادى. سوناۋ 1930 جىلدارى قاجىم جۇماليەۆتىڭ تۇسىندا ىرگەتاسى قالانعان ادەبيەت ۇيىرمەسىنىڭ التىن ءجىبى ءالى كۇنگە ۇزىلگەن ەمەس. بۇگىنگى «مەن وقىعان ءبىر كىتاپ» ادەبي كەشى سىندى شارالار جاس عالىمداردىڭ عىلىمي زەرتتەۋ، ادەبي سىن داعدىلارىن مەڭگەرۋگە ىقپال ەتەدى. بەلگىلى ءبىر اۆتور مەن شىعارمانى نىساناعا الىپ، ونى الەمدىك ادەبيەت ۇردىسىمەن سالىستىرا، بايلانىستىرا زەرتتەۋ، ول ىزدەنىستى ادەبي ورتادا تالقىعا سالۋ – قازىرگى زاماندا اسا قاجەت شارانىڭ ءبىرى. قازاق ادەبيەتىنىڭ ناسيحاتى دەسەك تە بولادى.

- ابىز قالامگەر ءابىش كەكىلباەۆ اعامىزدىڭ «ادامدى ادام ەتكەن – كىتاپ، ادامزات ەتكەن – كىتاپحانا» دەگەن ادەمى ءسوزى بار. سوندىقتان وقىرمان جاس كوپ بولسىن، وقيتىن كىتابى ءبىر ەمەس، مىڭ بولسىن دەيمىز، - دەيدى ريتا بەكجانقىزى.

ماحامبەت ۋنيۆەرسيتەتىندە وتكەن ادەبي كەشتە ماگيسترانتتار ءمادينا جالەددەن تۇرىسبەك ساۋكەتاي ۇلىنىڭ «جەلقايىق» رومانىن، اقمارجان قوبىلانديەۆا ساۋلە دوسجاننىڭ «قاسىرەت پەن تاعدىر» رومانىن، ايىم قايىرجانوۆا داۋرەن قۋاتتىڭ «بورىسوقپاق» كىتابىن تالداپ، ءوز ويىن ورتاعا سالدى. ال ەربول قۋاندىقوۆ يۋري سەرەبريانسكيدىڭ ء«دامدى دە پايدالى: قازاقستاندىق ادەبيەت جايلى» اتتى كىتابىن وقىعاندا تۋعان ويلارىمەن ءبولىستى.

- مەنى سىرت كوز، وزگە ۇلت وكىلىنىڭ قازاق ادەبيەتىن قانداي بەينەدە كورەتىنى قىزىقتىردى. ولارعا ءبىزدىڭ ادەبيەتىمىز جات پا؟ بايقاۋىمشا، يۋري سەرەبريانسكي ادەبيەتتىڭ قازىرگى كەلبەتىن ءوزىنىڭ تاجىريبەسى ارقىلى سومداعان ەكەن. جاڭا زاماندا قازاق ادەبيەتىنىڭ الاتىن ورنى، ونىڭ پروبلەمالارى، الەۋمەتتە ايتۋعا بولمايتىن تاقىرىپتاردا سۇقبات العان ادام تاعدىرلارى ارقىلى وقىرمانعا وزىندىك وي ايتقان، - دەيدى ماگيسترانت.

ادەبي كەشتىڭ ارنايى قوناعى بولعان جاس قالامگەر، دراماتۋرگ راحات الىشەردىڭ دە الدىڭعى بۋىن قالامگەر شىعارمالارى تۋرالى ءوز پىكىرى بار ەكەن.

- داۋرەن قۋاتتىڭ «كۇنىكەي – كىرەكەي» اڭگىمەسىندەگى ۋاقىت پەن كەڭىستىك شەبەر سيپاتتالعان. ايۋدىڭ اڭشىدان كەك الۋ ءموتيۆى دە، ءبىراز ۋاقىتتان سوڭ ايەلدىڭ ايۋ ءتىلىن ۇعۋى دا سەنىمدى. ال «بورىسوقپاق» اڭگىمەسىندە ۇجىمداستىرۋ زامانىنداعى تار جول تايعاق كەشكەن قازاقتى جاقسى سۋرەتتەيدى. ايتسە دە كوسەم قاسقىر جايلى ءبولىم، ونىڭ ارعى قازاقپەن ۇيقاسۋى تابيعي ەمەس، اۆتور كوپ كۇش سالعانداي اسەر قالدىرادى، - دەيدى جاس قالامگەر.

ادەبي كەشكە قاتىسقان جاستار ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عىلىمي كىتاپحاناسى ۇيىمداستىرعان «وتىز جىلدىققا – 30 كىتاپ» اتتى كورمەنى تاماشالاپ، بولاشاقتا دا وسىلاي باس قوسىپ تۇرۋعا ۋاعدالاسىپ تاراستى.

 

باتىس قازاقستان

سوڭعى جاڭالىقتار

ءسوزدىڭ جەتى بوياۋى

تانىم • كەشە

ورازانىڭ ءار ءساتى ساۋاپ

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار