قوعام • 04 ناۋرىز، 2021

قوعام قايراتكەرى بولاتحان تايجاندى ەسكە الۋ ءىس-شاراسى ءوتتى

14 رەت كورسەتىلدى

ەلشى، قوعام قايراتكەرى بولاتحان تايجان  تۋرالى  ءسوز بولعاندا 1963 جىلى ماسكەۋدە قۇرىلعان جاس تۇلپارلىقتاردى ەسكە الماي كەتپەۋ مۇمكىن ەمەس.

 جازۋشى باقىتجان الپەيىسوۆ  «جاس تۇلپار ءدۇبىرى» اتتى دەرەكتى پوۆە­سىندە «الاش يدەياسى جاستۇل­پار­لىقتاردى دۇنيەگە اكەلىپ، قازاق جاستارىن وياتتى» دەيدى. ال زامانداستارى بولسا بولاتحان قۇلجان ۇلى مەملەكەتكە، ۇلتقا، حالىققا قىزمەت ەتۋدە ەڭبەگى جاعىنان حح عاسىردىڭ باسىنداعى الاشوردا ارىستارىنىڭ قاتارىندا تۇرعانىن، قاسىندا جۇرگەن كەزدە بۇل كىسىنى ونشا باعالاپ ۇلگەرمەگەنىن ايتىپ وتىر. بۇگىن قايراتكەردىڭ 80 جىلدىعىنا ورايلاستىرىلعان كونفەرەنتسيادا باس قوسقان دوستارى،  ارىپتەستەرى   ونىڭ ءومىر-دەرەگىندە ايتىلماي كەلگەن جانە مىندەتتى تۇردە نازارعا الىنۋى ءتيىس دەرەكتەردىڭ كوپ ەكەنىن ءسوز ەتتى. 

بالا بولاتحان التىنشى سىنىپتا جۇرگەندە كسرو تاريحى جايلى «بۇل رەسەي يمپەرياسىنىڭ تاريحى. وقۋلىقتاعى قازاقتاردىڭ، باسقا ۇلتتاردىڭ تاريحى جارتى بەتتەن اسپايدى. ال مەن ءوز ەلىمنىڭ، قازاق حالقىنىڭ تاريحىن وقىعىم كەلەدى، ورىستاردىڭ تاريحىن وقىمايمىن!» دەگەن ءسوزى ءۇشىن مەكتەپتەن قۋىلعانىن بىرەۋ بىلسە، بىرەۋ بىلمەيدى. ۇلتجاندىلىق، ەلىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك بولاتحان تايجانمەن بىرگە ءوستى، جۇرەگىندە جەتىلدى. ماسكەۋ مەملەكەتتىك حالىقارالىق قارىم-قاتىناستار ينستيتۋتىنا (ەل ىشىندە «مگيمو» اتالعان) وقۋعا تۇسكەن سوڭ، كەڭەستەر وداعى قۇرامىنداعى قازاقتىڭ بودان تىرلىگىن بۇرىنعىدان بەتەر ءتۇيسىندى. ولاي دەيتىنىمىز، ءبىر ەستەلىگىندە جازعانداي، ورىس مەكتەبىن بىتىرگەن بوزبالا ء«وزىن جەلكەلەپ ءجۇرىپ»، ءوزىنىڭ انا ءتىلىن از ۋاقىتتا تولىق مەڭگەرىپ الدى. تازا ورىس ورتاسىندا جۇرسە دە  قازاقشانى قاجەتسىنۋ ارقىلى ۇلتتىق ەرەكشەلىگىن تۇگەندەپ العان-دى.

 بولاتحان تايجان 1963 جىلدارى اراب ەلدەرىنە ءىس-ساپارعا بارعان كسرو باسشىسى ن. حرۋششەۆقا اۋدارماشى بولعانىن ەسكە العان دوسى  تاۋجان ايمۇحانوۆ     قايراتكەر ءومىرىنىڭ بىزگە بەلگىسىز قىرىن جايىپ سالدى. سولاردىڭ ءبىرى 1963 جىلى الماتىداعى باسپالاردىڭ بىرىنەن شىققان  ءال-فارابي تراكتاتتارىنىڭ اراب تىلىنەن قازاقشاعا اۋدارىلعان كىتابى. 

ت. ايمۇحانوۆتىڭ سوزىنە سەنسەك، بۇل ەڭبەك سول كەزدەگى ءال-فارابيگە قاتىستى عىلىمي اينالىمدا جۇرگەن قۇندى دەرەكتەردى جاڭا بەلەسكە كوتەرىپتى. «ب. تايجانوۆتىڭ ءومىر جولى    تاۋەلسىز قازاق  ديپلوماتياسىنىڭ تاريحى     1991 جىلدان باستالادى دەگەن دەرەكتى جوققا شىعارادى. 1960 جىلداردىڭ باسىندا ماسكەۋ مەملەكەتتىك حالىقارالىق قاتىناستار ينستيتۋتىنىڭ شىعىس تانۋ فاكۋلتەتىن بىتىرگەن ب. تايجانوۆ اراب ەلدەرى، يەمەنگە ديپلوماتيالىق قىزمەتكە جىبەرىلدى. اسا تىنىش ەمەس ايماقتاردا قىلىشتىڭ جۇزىندە ءجۇردى. 1960 جىلدارى ماسكەۋ ورتالىق ازيا رەسپۋبليكالارىنان شىققان ستۋدەنتتەرگە جوو-نان كۆوتا ءبولدى. اۋىلدا ءتىرى ورىستى كورمەگەن قازاق بالالارىنىڭ ورىس ءتىلدى ورتاعا ءسىڭىپ كەتۋى قيىن ەكەنى بەلگىلى. ب. تايجانوۆ، م. اۋەزوۆ باستاعان قازاق جاستارى كسرو ءبىلىم مينيسترلىگى ەسىگىن قاعىپ ءجۇرىپ، العاشقى بىرەر جىلدا ەمتيحان تاپسىرا الماي كالعان بالالاردىڭ وقۋدان شىعىپ كەتپەۋىنە بارىن سالىپ باقتى. كەيىن، 1990 جىلدارى «نارحوزدان» حالىقارالىق ەكونوميكا فاكۋلەتىن اشىپ، وعان ماسكەۋ جوعارى وقۋ ورىندارى ۇستازدارىن شاقىردى»، دەيدى   تاۋجان ايمۇحانوۆ.

وسى كونفەرەنتسيانى ۇيىمداستىرعان قايراتكەردىڭ ۇلى مۇحتار تايجانوۆ   قايراتكەردىڭ الدىمەن اكە رەتىندە جاقىن ەكەنىن، اكەسىنىڭ ءيسىن ءالى كۇنگە دەيىن ساعىناتىنىن جاسىرا المادى. دۇيسەنبى، 8 ناۋرىز كۇنى اكەسى تۇرعان ۇيگە ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىلاتىنىن، سول كۇنى ب. تايجانوۆ اتىنداعى شاحماتتان جارىس وتەتىنىن حابارلادى.

الماتى  

سوڭعى جاڭالىقتار

مەرەكە قارساڭىندا ماراپاتتالدى

ايماقتار • بۇگىن، 13:58

6 مامىرعا ارنالعان ۆاليۋتا باعامى

ەكونوميكا • بۇگىن، 11:16

«چەلسي» فينالعا شىقتى

سپورت • بۇگىن، 10:48

«قىزىل ايماققا» قايتا ورالدى

ايماقتار • بۇگىن، 08:33

ۆاكتسينالاۋعا سەنىم ارتىپ كەلەدى

مەديتسينا • بۇگىن، 08:30

...ىشكى دايىندىعىم پىسپەي جاتىر

ادەبيەت • بۇگىن، 08:27

مۋزىكالى مامىر

تەاتر • بۇگىن، 08:25

قايتپاس 1 قاراڭعىلىق قۇشاعىندا

ايماقتار • بۇگىن، 08:23

ۇقساس جاڭالىقتار