قوعام • 04 ناۋرىز، 2021

«تامىرىنىڭ» ارقاسىندا ءتىرى قالعان...

2933 رەت كورسەتىلدى

بالا كەزىمدە انامنىڭ داستار­قانعا شاشىلعان نان قوقىمىن الاقانىمەن سىپىرىپ-سيىرىپ جي­­ناپ الىپ، جەيتىن ادەتىنە تاڭ­عالاتىنمىن. «ناننىڭ كەپيەتى اتپاسىن» دەپ ءبىزدى دە ناندى قادىرلەۋگە ۇيرەتىپ وتىراتىن. سون­دايدا «سەن­­دەر اشارشىلىقتى كورگەن جوق­سىڭدار، كورمەي-اق قو­يىڭ­دار. ءبىز­دىڭ كورگەنىمىز جەتەر. بىراق سەندەر ونى بىلۋگە تيىسسىڭدەر.

جۇرت­تىڭ ەت-سۇتىمەن كۇن كورىپ وتىر­عان ازىن-اۋلاق مالىن ۇكىمەت ادامدارى كۇش­پەن تارتىپ الىپ كەتكەن سوڭ تالاي ادام تويىپ تاماق ىشپەك تۇگىل، ءبىر ءۇزىم نانعا زار بولىپ، اش­تان ءولدى. دالانىڭ ءشوبىن جەپ، دەنەسى كوكپەڭبەك بولىپ كوگەرىپ ءىسىپ ولگەن كىسىلەردى كوزىم­مەن كوردىم. ولاردى مۇسىلمان جو­لىمەن جەرلەۋگە دە جاعداي بولماي،­ زيراتتىڭ ماڭىنان ور قازىپ، مايىتتەردى سوندا اپارىپ تاستايتىن... «ناندى با­سىپ، قۇراندى الۋعا بولمايدى. قۇ­راندى باسىپ، ناندى الۋعا بولادى»­ دەگەن ءسوز سونداي ناۋبەت زاماننان قالعان بولار...» دەيتىن. ونىڭ كو­زىنە جاس ۇيىرىلە ايتقان سوزىنە قۇ­لاق اسىپ، مەن دە اس اتاسى – ناندى­ ەرەكشە قادىرلەيتىن بولدىم. كو­شە­دە بىرەۋلەر جەرگە لاق­تىرىپ تاس­تاعان ناندى كورسەم، اياققا باستىرماۋ ءۇشىن كوتەرىپ  الىپ، بيىكتەۋ ورىن­عا قويىپ، تاريحتان تاعىلىم ال­ما­عان، بار مەن جوقتىڭ باعاسىن بىل­مەي­تىن توعىشار جاندار ءۇشىن اللا تاعا­لادان كەشىرىم سۇراپ جۇرە­مىن.

بىردە شەشەمنەن «جۇرت اشتان قى­رى­لىپ جاتقان ۋاقىتتا سىزدەر قا­­­لاي ءتىرى قالدىڭىزدار؟» دەپ سۇرا­دىم.

«ول كەزدە مەن جاسپىن. سىرىمبەت اۋى­لىندا تۇردىق. وتباسىندا ون شاقتى ادام بارمىز. بايكەن اعا­تايىم­نىڭ ساۋمالكول اۋىلىندا ءبىر «تامىر» ورىسى بولدى. سونىڭ كومە­گىنىڭ ارقاسىندا ءتىرى قالدىق»، دەيدى اپام. «قالاي؟» دەيمىن مەن بىلۋگە قۇش­تارلانىپ.

«سىرىمبەت پەن ساۋمالكولدىڭ اراسى توتەلەپ جۇرگەندە شامامەن جيىرما بەس شاقىرىمداي جەر. اپتا سايىن ءبىر كۇنى ءىڭىر تۇسكەندە بايكەن اعاتايىم مەنى قاسىنا ەرتىپ الىپ، جاياۋ جولعا شىعامىز. قايدا كەتىپ بارا جاتقانىمىز جايلى ەشكىمگە ءتىس جارمايمىز. بەس-التى ساعات ءجۇرىپ، ءتۇن ورتاسىندا اعامنىڭ نيكولاي «تامى­­رىنىڭ» ۇيىنە شارشاپ-شال­دىعىپ ارەڭ جەتەمىز. ول ايەلى ەكەۋى بىزگە بايەك بولىپ، داستارقان جايىپ، بورششىن بەرىپ، شاي ىشكىزىپ، حالىمىزدى ءبىلىپ، اعاممەن اڭگىمە-دۇكەن قۇرىپ جاتادى. ءبىز سول ۇيدە ءبىراز ءال جيىپ، تىنىعىپ الامىز. سودان كەيىن نيكولاي اعامنىڭ قولىنداعى ەكى قاپتى الىپ، ءۇيىنىڭ ىشىنەن قازىلعان «پوگرەب» دەيتىن قويماسىنا تۇسەدى. قاپ­تارعا  بيداي مەن كارتوپتى لىق تول­تىرىپ الىپ شىعىپ، اعامنىڭ قولىنا ۇستاتادى. ول «تامىرىنا» ال­­عىسىن جاۋدىرىپ، قاپتىڭ ۇل­كەنىن ءوز يىعىنا سالىپ، كىشىسىن ما­عان بەرەدى. سوسىن  ەكەۋمىز كەلگەن ىزى­مىزبەن كەرى قايتامىز. «اۋىلعا تاڭ بىلىنبەي جەتۋىمىز كەرەك، راحيما. جارىقتا اش ادامداردىڭ كوزىنە ءتۇسىپ قالساق، قۇريمىز. ءبارى جابى­لىپ، قولىمىزداعى قابىمىزدى تار­تىپ الىپ كەتەدى. سوندىقتان قات­تى جۇرۋىمىزگە تۋرا كەلەدى»، دەپ ەس­كەرتىپ، ءوزى العا تۇسەدى. ءسويتىپ تاس قاراڭعىدا شوق-شوق اعاشتىڭ ارا­سىمەن، جۇگىرە باسىپ، اراسىندا ءسال عانا توقتاپ، ەنتىگىمىزدى باسىپ الامىز. ايتەۋىر، ء«ولدىم-تالدىم» دەگەندە اۋىلعا جەتىپ جىعىلامىز. سودان كەيىن سىعىرايتىپ قانا شام جاعىپ، ۇيدەگى ۇلكەن كىسىلەر مەن بالالاردى وياتىپ، اكەلگەن بيدايىمىزدان ءدام تاتىرامىز. كارتوپتى ەرتەڭىنە جۇرتقا كورسەتپەي ءپىسىرىپ، تىعىلىپ وتىرىپ جەيمىز. وسىلاي ءبىر ءۇيلى جان اشتىقتان امان قالدىق.

بايكەن اعاتايىم نيكولاي «تامىرىمەن» ولە-ولگەنشە دوس بولىپ، كەرەمەت سىيلاسىپ ءوتىپتى»، دەپ اڭگىمەسىن جالعاستىرۋشى ەدى اپام. 

ءبىر وكىنىشتىسى، انام بايكەن اعا­­­سى­نىڭ «تامىرىنىڭ» تەگىن سۇرا­ما­عان ەكەن. سولتۇستىك قازاقستان وب­لىسىنىڭ ايىرتاۋ اۋدانىنىڭ ورتالىعى بولعان ساۋمالكول اۋىلىندا نيكولاي ەسىمدى ادامدار از بول­ماعاندىقتان، ولاردىڭ قايسىسى ناعا­شىمنىڭ «تامىرى» ەكەندىگىن جانە ودان قالعان ۇرپاق بار-جوعىن بىلە المادىم. ايتپەسە، ءبىر قازاق وتباسىنىڭ امان قالۋىنا شاراپاتى تيگەن سول ءبىر قايىرىمدى ادامنىڭ ءوزى بۇگىندە بۇل دۇنيەدە بولماسا دا، سوڭىندا قالعان تۇياعىنا بارىپ سالەم بەرىپ، كوكەيىمدە بالا كۇنىمنەن جۇر­گەن شىنايى العىسىمدى ءبىلدىرۋ پا­رى­زىم ەدى...

كەيىن پەتروپاۆل قالاسىندا قىز­­­مەتتە جۇرگەنىمدە سىيلاس ازا­­مات­­تار­دان اتا-انالارىنىڭ اشار­شىلىق جىلدارىندا قالاي امان قال­عاندىعىن سۇراپ ءبىلىپ ءجۇردىم. سويتسەم ولاردىڭ كوبىنىڭ اكە-شە­شەسى نەمەسە اتا-اجەسى  مەنىڭ انام سياق­تى «تامىرلارىنىڭ» كومە­گى­نىڭ ارقاسىندا قورەك تاۋىپ، ءتىرى قال­عان بولىپ شىقتى. ءوز اۋلە­تىنىڭ قى­زىل­­جار وڭىرىندەگى ورىس دوس­تا­رى­نىڭ قامقورلىعىمەن جان ساق­تا­عانىن ايتقان تاريح عىلىم­دارى­نىڭ كانديداتى سابىر يبراەۆقا وسى تاقىرىپتى جان-جاقتى زەرتتەۋ كەرەك­­­تىگى جونىندە ۇسىنىس ايتقانىم دا جادىمدا.

شىنىندا دا، سوناۋ اشارشىلىق جى­ل­دارىندا ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك وڭىر­­­­­­لەرىندەگى قازاقتاردىڭ ءبىرازى ءوز «تامىرلارىنىڭ» جاردەمىمەن جان­ ساقتاپ قالعانى انىق. ال ءوزىم تۋىپ-وسكەن اۋىلدىڭ ءبىراز تۇرعىنى باي­لار­دىڭ مال-مۇلكىن تاركىلەۋ كە­زىن­دە ءىش جاققا رەسەيدىڭ تۇمەن وبلى­سىنداعى قالىڭ ورىستىڭ اراسىنا بارىپ، باس ساۋعالاعان اعايىن­دارىنىڭ قاسىنا بارىپ، اشتىقتان اۋپىرىمدەپ قۇتىلعان.

بۇل حالقىمىزدىڭ ەلەۋلى ءبىر بو­لىگى اشتان قىرىلعان، قايعى-قاسى­رەتكە تولى، قولدان جاسالعان اشارشىلىق تاريحىنىڭ شەتى شىعارىلعانىمەن، ءالى تولىق اشىل­ماعان بەتى ىس­پەت­تى. ەلى­مىزدەگى ءارتۇرلى ەتنوس وكىل­دەرى سول ناۋبەت كەزىندە ەجەل­­گى دوستىعى مەن سىيلاستىعىنا داق تۇسىرمەي، ءبىر-بىرىنە شىنايى جانا­شىر­لىقپەن كومەك قولىن سوز­عاندىعى ۇمىتىلماس ىزگىلىك كورىنىسى، بۇگىنگى جانە كەلەر ۇرپاقتار جادىندا ماڭگىلىك جاڭعىرىپ تۇرار جاقسىلىق. تەك سونى تاريحشىلارىمىز تەرەڭ زەرتتەپ، زوبالاڭ زامانداعى ز ۇلىمدىققا قارسى تۇر­عان قاراپايىم ادامداردىڭ بيىك ادام­گەرشىلىگىن، دوستىققا ادالدىعىن جار­قىن قۇبىلىس رەتىندە جان-جاقتى اشىپ كورسەتسە، قۇبا-قۇپ.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

الماتىدا ەپيداحۋال كۇردەلەنىپ بارادى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 11:00

«سارى» ايماقتا تۇركىستان وبلىسى تۇر

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:10

كوروناۆيرۋس قايتا كۇشەيدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:54

وڭتايلىسى – ونلاين وقۋ

ايماقتار • بۇگىن، 08:53

ساپا ارتپايىنشا، سۋبسيديا جوق

ايماقتار • بۇگىن، 08:45

كوروناۆيرۋس قايتا ءورشىدى

الەم • بۇگىن، 08:42

ۆيرۋس جۇقتىرۋ ازايماي تۇر

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:30

اسىعىس شەشىم

قازاقستان • بۇگىن، 08:15

كومەك كورسەتىلەدى

قوعام • بۇگىن، 08:10

قور ستراتەگياسى ازىرلەنەدى

قازاقستان • بۇگىن، 08:00

ۇقساس جاڭالىقتار