ەكونوميكا • 02 ناۋرىز، 2021

قور نارىعىنان پايدا تابۋعا بولادى

233 رەت كورسەتىلدى

ينۆەستيتسيا سالىپ پايدا تابۋ قاراپايىم بولىپ بارادى. بۇرىن تەك ءىرى كاسىپكەرلەر عانا ينۆەستور بولا الادى دەپ ويلايتىنبىز، ال قازىر ءسىز دە، ءبىز دە شەتەلدىك كومپانيا اكتسيالارىن يەمدەنىپ، ديۆيدەند رەتىندە تابىس تابا الامىز.

بروكەرلىك كومپانيالار مەن ءتۇرلى ءموبيلدى قوسىمشالاردىڭ پايدا بولۋى بۇل پروتسەستى ءتىپتى جەڭىلدەتىپ جىبەرگەندەي. ەندى كەرەگى از-مۇز اقىل-كەڭەس قانا. ايتپەسە، بەيتانىس اكتسياعا اقشا قۇيىپ جىبەرىپ، تاقىرعا وتىرىپ قالۋ دا وپ-وڭاي.

اكتسيانى قالاي تاڭداۋ كەرەك؟

قازاقستاندا ەكى بيرجا جۇمىس ىستەيدى: قازاقستان قور بيرجاسى (KASE) جانە «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى (AIX). بيرجا ۇسىناتىن باعالى قاعازدار ەميتەنت دەپ اتالادى. ماسەلەن، KASE 175 ەميتەنت ۇسىنادى. ونىڭ ىشىندە «بايان سۇلۋ» اق، «قازمۇنايگاز» ۇك اق سياقتى ءىرى ۇيىمداردىڭ اكتسيالارى دا بار. 2019 جىلدىڭ ناۋرىزىنان بەرى ەل تۇرعىندارى Facebook، Microsoft، Starbucks سەكىلدى الەمدىك كومپانيالار اكتسياسىن دا ساتىپ الا الادى. بيرجاداعى ساۋدا-ساتتىققا كىرىسپەس بۇرىن، بروكەرلىك كومپانيانى تاڭداپ، ينۆەستيتسيالىق ستراتەگياڭىزدى انىقتاپ، كەلىسىمشارتقا قول قويىپ، ترەيدەرلىك تەرمينالدى جۇكتەپ، بروكەرلىك شوتتى تولتىرۋىڭىز كەرەك. بروكەر ءسىزدىڭ ءوتىنىشتى بيرجاعا وتكىزگەن سوڭ بارىپ اكتسيالار يەلەنە الاسىز. بۇل جەردە پايدانىڭ استىندا قالارىڭىزعا ەشكىم كەپىلدىك بەرمەيدى. مەنمىن دەگەن اكتسيانىڭ ءوزى ءاپ-ساتتە شارىقتاپ، نە قۇلدىراپ كەتۋى ىقتيمال. تاڭداماس بۇرىن اكتسيانىڭ تابىستىلىعىنا، سەنىمدىلىگىنە ءھام وتىمدىلىگىنە ءمان بەرۋ ماڭىزدى.

قارجى تاقىرىبىندا جازاتىن جۋرناليست ايبار ولجاي اكتسيادان اقشاڭىزدى بىردەن ەسەلەپ كوبەيتىپ الامىن دەۋدىڭ ميف ەكەنىن، ونداي وڭاي جول ىزدەگەن جانداردىڭ كوبى الاياقتار مەن ءتۇرلى قارجى پيراميدالارىنا ۇرىنىپ جاتاتىنىن جەتكىزدى.

 – كاسىبي ينۆەستورلار نە ءۇشىن اكتسياعا جۇگىنەدى؟ ەگەر دۇرىس تاڭداۋ جاساي بىلسە، اكتسيا كۋپوندىق تابىسى الدىن الا بەكىتىلگەن وبليگاتسيالار مەن دەپوزيتكە قاراعاندا كوبىرەك تابىس تابۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مىسالى، بىزدەگى مەملەكەتتىك قۇندى قاعازداردىڭ ورتاشا تابىستىلىعى جىلىنا 10،5 پايىز. دەپوزيتتەر 11 پايىزعا بارىپ قالادى. ودان ينفلياتسيانى الىپ تاستايمىز. بىلتىرعى ينفلياتسيا 7،4 پايىز دەپ ەسەپتەسەك، وبليگاتسيانىڭ جىلدىق ناقتى تابىستىلىعى 3،1 پايىز، ال دەپوزيتتىكى 3،6 پايىز عانا. سوندىقتان تاۋەكەلدىڭ بار ەكەنىن ەسكەرە وتىرىپ، اكتسيالاردىڭ تابىستىلىعى ودان كوپ بولۋى ءتيىس. ينۆەستورلار ءۇشىن اكتسيالار پۋلى جىلدىق 26-28 پايىز كىرىستىلىك بەرىپ جاتسا، بۇل وتە ۇتىمدى قادام دەپ سانالادى، – دەيدى ساراپشى.

ينۆەستيتسيا سالاسىنىڭ بەلگىلى ساراپشىسى نۇرعالي نۇرماحامبەتوۆ اكتسيا تاڭداماس بۇرىن سول اكتسيا تيەسىلى كومپانيانى تەرەڭ زەرتتەپ الۋ قاجەت ەكەنىن ايتادى.

7589

– ءسىز نازار اۋدارۋ كەرەك باستى فاكتور – كومپانيانىڭ تازا تابىسىنىڭ ءوسىمىن باقىلاۋ. ەگەر كومپانيا 5 جىل بويى جىل سايىن 30 پايىز تازا تابىس كورسەتسە، وندا ءسىزدىڭ اكتسيالارىڭىز بىرنەشە ەسە وسەدى. ونداي كومپانيانى قالاي تاڭداۋ كەرەك؟ ماسەلەن، ايگىلى ينۆەستور پيتەر لينچ ء«وزىڭىز تاۋارى مەن قىزمەتىن تۇتىنىپ جۇرگەن كومپانيانى تاڭداڭىز» دەيدى. ول ايەلىمەن بىرگە سۋپەرماركەتتەردى ارالاپ، ايگىلى تاۋارلاردى باقىلاعان سوڭ ءوزىنىڭ ەڭ ۇزدىك ينۆەستيتسيالارىن جاسايتىن بولعان. سول ءۇشىن مەيلىنشە اسىقپاي باقىلاپ، شىدامدىلىق تانىتۋ قاجەت، سوندا اقشاڭىزدى ەسەلەيتىن كومپانياڭىزدى تاباسىز، – دەيدى.

اكتسيا وسسە ءسىز دە بايسىز، بىراق...

Freedom24.kz جوباسىنىڭ ديرەكتورى ۆياچەسلاۆ كيمنىڭ ايتۋىنشا، Facebook اكتسيالارى 2012 جىلدان بەرى 564 پايىزعا وسكەن. سول كەزدە بۇل اكتسياعا 1000 دوللار سالعان ازاماتتىڭ قازىرگى تابىسى 5-6 مىڭ دوللاردان اسىپ كەتتى دەگەن ءسوز.

– ەگەر ينۆەستيتسيا ءۇشىن كومپانيانى ءساتتى تاڭداعان بولساڭىز جانە ونىڭ تازا پايداسى بيزنەسپەن بىرگە ءوسىپ وتىرسا، ءسىزدىڭ دە ساتىپ العان اكتسيالارىڭىزدىڭ قۇنى وسەدى. ماسەلەن، جاقىندا AIX قور بيرجاسىندا Kaspi Bank اكتسيالارىن ساۋدالاۋدى باستادىق. ول اكتسيالار ساتىلىمعا شىعارىلعان ۋاقىتتان بەرى قازىرگە دەيىن 60 پايىزعا قىمباتتادى. Kaspi بيزنەسى كۇن ساناپ وركەندەپ كەلە جاتىر. 2019 جىلى بانكتىڭ تازا تابىسى 73 پايىزعا وسكەن. 2020 جىلى 36-40، 2021 جىلى 30-40 پايىزعا وسەدى دەپ كۇتىلۋدە. سونىمەن قوسا اكتسيالار باعاسى دا ءوسىپ وتىرادى، – دەيدى The Room تەلەگرام كانالىنىڭ ساراپشىسى نۇرعالي نۇرماحامبەتوۆ.

سوڭعى كەزدە كۇن ساناپ رەكورد جاڭارتقان بيتكوين مەن Tesla اكتسيالارى قايتا كۇرت قۇلدىرادى. سوندىقتان نارىقتاعى تاۋەكەلدەردى ءاردايىم باقىلاۋ جانە ەسكەرۋ ماڭىزدى.

– ينۆەستيتسيالاۋ كەزىندەگى باستى تاۋەكەل دەپ ءبىزدىڭ ازاماتتاردىڭ تىم قاتتى ۇمىتتەنۋىن ايتار ەدىم. ولار ءۇشىن اكتسيالار ساتىپ الۋ 1 ايدا 100 پايىز تابىس تابۋى ءتيىس ويىندار سياقتى. ۇزاق ۋاقىت بويى جىلىنا 20-25 پايىز تابىس اكەلەتىن ءىرى كومپانيا اكتسيالارىنا ۇزاق مەرزىمدى جانە قاۋىپسىز ينۆەستيتسيا جاساۋ ولاردى قىزىقتىرمايدى. ناتيجەسىندە، ءبىزدىڭ ازاماتتار كوپشىلىككە تانىس ەمەس كومپانيالارعا ينۆەستيتسيا سالىپ، قىسقا ۋاقىتتا تابىسىن ەكى ەسەلەۋى مۇمكىن نەمەسە ورنى تولماستاي بولىپ سالعان قارجىنىڭ 50-70 پايىزى كولەمىندە زيان شەگەدى. قانشالىقتى پارودوكستى بولىپ كورىنگەنىمەن، اكتسياعا ينۆەستيتسيا سالۋ – ءتوزىم مەن پاراساتتى تالاپ ەتەتىن ءىس. الايدا 1-2 اي ىشىندە بايىپ شىعۋدى قالاساڭىز، وندا بۇل سالانى كازينوعا اينالدىردىڭىز دەگەن ءسوز. جاڭا باستاۋشىلار بازالىق كۋرستان وتسە قۇبا-قۇپ، – دەيدى ساراپشى.

قازاقستاندا قانداي كومپانيالار جۇمىس ىستەيدى؟

كومپانيالار اكتسيا ساتىپ الۋدى ونلاين دۇكەننەن زات ساتىپ الۋ فورماتىمەن ۇسىنا باستادى. مىسالى، Freedom24.kz باعالى قاعازدار ونلاين دۇكەنىنەن اكتسيا الۋ ءۇشىن بانك كارتاسى مەن ينتەرنەتتىڭ بولۋى جەتكىلىكتى. تاڭدالعان باعالى قاعازدى سەبەتكە قويىپ، بانك كارتاسىمەن تولەم جاسايسىز. سونداي-اق بروكەرلىك شوت اشۋ ءۇشىن انكەتا تولتىرۋ قاجەت. كۋرەر كەلەسى كۇنى-اق ءتيىستى قۇجاتتاردى جەتكىزەدى. سونىمەن ءتامام. AIX جاقىندا كوپشىلىككە ارناپ Tabys ءموبيلدى قوسىمشاسىن ۇسىندى. ول جەردە دە جەكە كۋالىك پەن بانك كارتاسىن تىركەپ، اپىل-عۇپىل ونلاين ساۋداعا كىرىسۋگە بولادى. ءبىر عانا ايىرماشىلىعى – Tabys ارقىلى اكتسيا ەمەس، بيرجالىق نوتالار ساتىپ الاسىز. ارتىقشىلىعى قولدا بار قاراجاتپەن، بالكىم 5 مىڭ، بالكىم 10 مىڭ تەڭگەمەن باستاۋعا مۇمكىندىك بار.

Tabys-تان بولەك Jýsan Invest، Halyk Finance، Freedom24، BCC Tradە ءموبيلدى قوسىمشالارىن دا قولدانۋعا بولادى. ا.ولجايدىڭ ايتۋىنشا، ءموبيلدى قوسىمشالار الىسقا بارماي، ارنايى بروكەرلەرمەن كەلىسىمشارتقا وتىرماي-اق بىردەن اكتسيالار ساۋداسىن باستاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

952

– Tabys – قالىڭ بۇقارانى بيرجا، اكتسيالار الەمىمەن تانىستىرۋ، سوعان بوي ۇيرەتۋ ماقساتىندا جاسالعان دەپ ەسەپتەيمىن. سەبەبى وندا قازىر تازا اكتسيالاردىڭ وزدەرى ەمەس، بيرجالىق نوتالار ساتىلادى. ءبىر كومپانيا ەمەس، جالپى سالاعا، نارىققا ءباس تىككەندەي بولاسىز. ەگەر نارىق قۇلاسا، نوتالاردىڭ قۇنى تۇسەدى. وسسە، تيىسىنشە قىمباتتايدى. بىراق Tabys ناقتى Apple نەمەسە Tesla-نىڭ اكتسيالارىن ساتىپ الۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى. ال Freedom – كاسىبي ينۆەستورعا ارنالعان كلاسسيكالىق بروكەر. كوميسسيا الادى. پلاتفورماسى، بروكەرلىك يىعى، ءبىز سوزبەن ايتقاندا، اكتسيا ساۋداسىنا قاجەت بارلىق قۇرالدارى بار. بۇل رەتتە ەگەر ءسىز ينۆەستور بولىپ كورمەسەڭىز، ءبىرىنشى Tabys سىندى پلاتفورمالاردا جۇمىس ىستەپ ۇيرەنىپ، تاجىريبە جيناپ العانىڭىز دۇرىس. ودان كەيىن كاسىبي قۇرالدارعا كەلە باستايسىز، – دەيدى ا.ولجاي.

ساراپشى ن.نۇرماحامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا، Freedom Finance-تىڭ ىڭعايلى ساۋدا پلاتفورماسى ارقىلى الەمدەگى كەز كەلگەن قۇندى قاعازدى مەنشىكتەۋگە بولادى.

– Freedom Finance-تىڭ باستى ءونىمى – حالىقارالىق IPO-عا قولجەتىمدىلىك، وسىعان دەيىن مۇنداي مۇمكىندىكتى ءبىزدىڭ ينۆەستورلار پايدالانا العان جوق. IPO – كومپانيانىڭ كوپشىلىككە تانىلىپ، ءوز اكتسيالارىن ساتىپ الۋشىلار نازارىنا ۇسىنۋى. سوڭعى ۋاقىتتا اقش-تاعى IPO-عا ەنەتىن كومپانيالار ساۋدانىڭ العاشقى كۇنىندە-اق 50 پايىزدان استام تابىس اكەلىپ جاتىر. بۇل ارينە ءبىزدىڭ ينۆەستورلاردىڭ دا قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرادى. حالىقارالىق IPO-عا قولجەتىمدىلىك 2 مىڭ دوللاردان باستالادى. Tabys قوسىمشاسى AIX-تە Kaspi، «قازاتومونەركاسىبى» نەمەسە «حالىق بانك» سياقتى كومپانيالارعا ينۆەستيتسيا سالۋدى ۇسىنادى. بروكەرلىك شوت اشۋ تەگىن بولعاندىقتان، ونى بىرنەشە كومپانيادان اشىپ، ءوز بروكەرىڭىزدى تاڭداۋدى ۇسىنار ەدىم. بۇل ءسىزدىڭ دەپوزيت اشۋ ءۇشىن قاي بانكتى تاڭداعانىڭىز سياقتى جاعداي، – دەيدى ساراپشى. 

ينۆەستيتسيالاۋ – ماڭىزدى تابىس كوزىنىڭ ءبىرى

دانا قور نارىعىنا 2015 جىلى كەلگەن. قازىر Freedom-مەن بىرگە IPO-نى ينۆەستيتسيالاپ جاتىر.

– ودان بولەك ETF سياقتى سەنىمدى باعالى قاعازدارعا ينۆەستيتسيا سالامىن، سونداي-اق پورتفەلدىڭ ازداعان بولىگىن سپەكۋلياتسياعا ارنايمىن. ارينە بۇل ارەكەتتەر اقشانى دەپوزيتكە سالىپ قويعاننان گورى الدەقايدا جاقسى تابىس اكەلەدى. كوبىنە ەكىنشى نارىقتا جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن كوميسسياسى تومەن Interactive Brokers-تە ينۆەستيتسيا جاسايمىن. ينۆەستيتسيالاۋدى ازداعان سومامەن، مىسالى، 50 دوللاردان باستاۋعا بولادى. بۇل جۇمىسپەن تۇراقتى ءارى بەلسەندى اينالىسامىن. سوندىقتان دا ينۆەستيتسيالاۋ مەنىڭ ماڭىزدى تابىس كوزىمنىڭ ءبىرى، – دەيدى.

جاس ينۆەستور، نەگىزىنەن، ۇزاق مەرزىمدى ينۆەستيتسيالىق جوبالارمەن جۇمىس ىستەيدى.

– ورنىقتى، بايىپتى زەرتتەۋ جاساپ بارىپ، اقشا سالىپ ساتىپ الاسىڭ جانە ونى ۇستاپ تۇراسىڭ. قىسقا ۋاقىتتا جۇزەگە اسىراتىن ساتىپ الۋلار دا بار. ماسەلەن، ETF ARKK اكتسيالارىن اپتاسىنا ءبىر-ەكى ساعاتتىڭ ىشىندە ساتىپ الۋعا بولادى. كوبىنە بۇل اكتسيالاردى سپەكۋليانتتىق مازمۇندا ساتىپ الامىن. الايدا ينۆەستيتسياعا ەندى قىزىققان ازاماتتارعا سپەكۋلياتسيا جاساڭدار دەپ اقىل بەرمەيمىن. مۇنى تەك ينۆەستيتسيانىڭ نە ەكەنىن تۇسىنگەندەر عانا مەڭگەرىپ، جاساي الادى. ەندى باستاعاندار ETF ارقىلى ساتىپ الۋ جاساسا بولادى. ETF – ءبىر باعالى قاعازداعى بىرنەشە اكتسيا، – دەيدى دانا.

ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، قور نارىعىندا وپىق جەپ قالماس بۇرىن وسى تاراپتا ءبىلىم يگەرۋ دە اسا ماڭىزدى. ن.نۇرماحامبەتوۆ وسى ماقساتتا «SMART START» ونلاين كۋرسىن وتكىزىپ جاتىر. وندا قاتىسۋشىلار قور نارىعىنىڭ نە ەكەنىن ۇعىنىپ، ىرگەلى جانە تەحنيكالىق تالداۋ جاساۋ، پورتفەلدى ينۆەستيتسيالاۋ، حالىقارالىق IPO-عا قاتىسۋ ۇعىمدارىمەن جاقىن تانىسادى. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، 2020 جىلى رەسەيدە جەكە تۇلعالار 5 ملن-نان استام شوت اشقان. قازاقستاندا الداعى ءۇش جىلدا 500 مىڭنان استام ادام ينۆەستيتسيالاۋدى باستاۋى مۇمكىن.

– اقش-تا ەكونوميكالىق بەلسەندى حالىقتىڭ 55 پايىزى ينۆەستيتسيامەن اينالىسادى. رەسەيدىڭ وزىندە بۇل كورسەتكىش 10 پايىزعا جۋىقتايدى. ال بىزدە 1،4 پايىزعا جەتەر-جەتپەس مولشەردە، – دەيدى دانا امانبەكوۆا.

7589

Halyk Finance قوسىمشاسى جۇمىس ىستەگەلى بەرى 2،5 مىڭنان استام كليەنت بروكەرلىك شوت اشقان. بۇل تەك iOS پلاتفورماسىنداعى كورسەتكىش. Android ەندى ىسكە قوسىلادى. تاعى مىڭنان استام كليەنت Jýsan Invest پلاتفورماسى ارقىلى بروكەرلىك شوتتارىن باسقارىپ وتىر. Freedom Finance بروكەرى ۇسىنعان Tradernet.KZ ءموبيلدى پلاتفورماسى ارقىلى 2 مىڭ بەلسەندى قولدانۋشى تىركەلگەن. ءموبيلدى پلاتفورمالاردىڭ پايدا بولۋى بولشەك ينۆەستورلاردىڭ كۇرت ارتۋىنا سەرپىن بەرمەك.

سوڭعى جاڭالىقتار

اراق ساتىلمايتىن اۋدان

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار