ەكونوميكا • 02 ناۋرىز، 2021

سەنگەنىمىز – شەتەل ۆاليۋتاسى...

39 رەت كورسەتىلدى

ۇلتتىق بانكتىڭ دەرەگى بويىنشا، دوللارمەن ساقتالعان دەپو­زيتتىڭ ۇلەسى بىلتىر 37،3%-عا تومەندەگەن. بۇل – 2013 جىل­دان بەرگى ەڭ تومەنگى كورسەتكىش. ال ايىرباستاۋ پۋنكت­تەرىن­دەگى دول­لاردىڭ نەتتو ساتىلىمىنىڭ جىلدىق كولە­مى 2020 جىلى 4 ملرد دوللارعا دەيىن تۇسكەن، ياعني 2019 جىل­مەن سالىستىرعاندا 14%-عا تومەندەگەن. دەگەنمەن دە قازاق­ستاندىقتار تىرنەكتەپ جيناعان اقشاسىن تەڭگەدەن گورى دول­لارمەن ساقتاعاندى ءجون كورەدى ەكەن.

تەڭگە تەگەۋرىندى بولماي تۇر

بىلتىرعى ناۋرىزدا دوللار باعامى شارىقتاۋ شەگىنە جەتىپ، ءبىر دوللار 447 تەڭگەگە كوتەرىلگەنى بەلگىلى. وسىلايشا، ءبىر-اق ايدىڭ ىشىندە ۇلتتىق ۆاليۋتامىز بىردەن 60 تەڭگەگە قۇلدىراپ كەتتى. ال قازىر جاعداي ءبىرشاما تۇراقتالعانىمەن ەكونوميكالىق احۋالىمىز الدەنىپ كەتە قويعان جوق. «تەڭگەنىڭ قۇنسىزدانۋى، كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنىڭ ءورشۋى، ساتىپ الۋ قابىلەتىنىڭ تومەندەۋى قازاقستاندىقتاردىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىنە عانا ەمەس، اقشالاي قور جيناۋ قابىلەتىنە دە اسەر ەتتى»، دەيدى Freedom Finance Life ءومىردى ساقتاندىرۋ كومپانياسىنىڭ ماماندارى. ولاردىڭ دەرەگىنشە، 2020 جىل­دىڭ اياعىندا قازاقستاندىقتار­دىڭ بانكتەگى شوتتارىندا 10،9 ترلن تەڭگەدەن اسا قاراجات جيناقتالسا، ونىڭ 77،5%-ى، ياعني 8،4 ترلن تەڭگەسى مەرزىمدى سالىمدار ۇلەسىنە تيەدى ەكەن. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، ازاماتتاردىڭ كوبى جيناعان اقشاسىن ءىشىنارا الۋعا بولاتىن دەپوزيتكە سالعان. ال وسى قارجىنىڭ باسىم بولىگى شەتەل ۆاليۋتاسىمەن تۇر. «ساراپشىلارىمىز زەرتتەۋ جۇرگىزگەن كەزدە ەلىمىزدىڭ قاي ءوڭىرى شەتەل ۆاليۋتاسىنا كوبىرەك سەنىم ارتاتىنىن انىق­تاۋعا تىرىستى. ءبىزدىڭ ساراپتاما­مىز بويىنشا شەتەل ۆاليۋتاسىنا الماتىلىقتار ەرەكشە سەنە­دى. وسى وڭىردەگى جيناعى بار تۇرعىن­دار­دىڭ 55،4%-ى اقشاسىن ەۋرومەن جانە دوللارمەن ساقتاعان. جال­پى، الماتىلىقتاردىڭ مەر­زىم­دى، جيناقتى جانە تالاپ ەتىل­مەلى سالىمدارىندا 4 ترلن تەڭ­گەدەن اسا قارجى جاتىر. بۇل – رەسپۋبليكاداعى ەڭ جوعارى كور­سەتكىش جانە ەلدەگى بارلىق سالىم­نىڭ 44%-ى»، دەيدى اتال­عان كومپانيا وكىلدەرى. ناقتى­راق ايتساق، الماتىلىق ءار سالىمشى­نىڭ دەپوزيتىندە ورتاشا ەسەپپەن 2 ملن تەڭگە بولسا، ونىڭ 1،1 ملن-ى – شەتەل ۆاليۋتاسىندا، قالعان 900 مى­ڭى عانا تەڭگەمەن ساقتالعان ەكەن.

شەتەل ۆاليۋتاسىنا سەنىم ارتاتىندار رەيتينگىسىندە نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ تۇر­عىن­دارى ەكىنشى ورىندا تۇر. ەلوردالىقتاردىڭ شوتىنداعى قارجىنىڭ 46%-ى شەتەل ۆاليۋتاسىندا ساقتالعان. بۇل − 527 ملرد تەڭگە دەگەن ءسوز. بۇدان كەيىن اتىراۋ وبلىسى – 36،3% (89 ملرد تەڭگە)، ءتورتىنشى ورىندا ماڭعىستاۋ وبلىسى – 32،6% (74 ملرد تەڭگە) جانە ودان كەيىنگى باتىس قازاقستان وبلىسى 30% جيناعىن (79 ملرد تەڭگە) شەتەل ۆاليۋتاسىندا ساقتاپ قويعان. شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى ەڭ از سالىم تۇركىستان وبلىسىندا 16،6% (8 ملرد تەڭگە).

 

اقشانى قانداي ۆاليۋتادا ساقتاۋ كەرەك؟

ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ تۇراق­سىزدىعى حالىقتىڭ وعان دەگەن سەنىمىنە سەلكەۋ تۇسىرگەنى راس. بانكتە دەپوزيت اشقىسى كەلەتىن كەز كەلگەن ادام اقشاسىن قانداي ۆاليۋتادا ساقتايتىنىن بىلمەي، ابدىرايتىنى بار. وسىعان بايلانىستى پىكىر بىلدىرگەن Freedom Finance Life كومپانياسىنىڭ ساراپشىلارى اقشانى ءبىر عانا ۆاليۋتادا ۇستاۋ قاۋىپتى دەپ سانايدى. ەڭ دۇرىسى – سالىمدى ءارتۇرلى ۆاليۋتادا ساقتاۋ. «ەگەر سالىم ءۇش ءتۇرلى ۆاليۋتادا ساقتالسا، ادام ۇتىلا قويمايدى. ويتكەنى ۆاليۋتالار ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىرىپ وتىرادى. مىسالى، دوللار مەن ەۋرونىڭ قۇنى وسسە، ولاردىڭ قىمباتتاۋى تەڭگەنىڭ قۇنسىزدانۋ ورنىن تولتىرادى. كەرىسىنشە، تەڭگە ءوسىپ، دوللار قۇنسىزدانسا دا تەڭگەنىڭ مولايعان قورى دوللاردىڭ ارزانداعانىن بىلدىرمەي تۇرادى»، دەيدى ساراپشىلار.

مامانداردىڭ ايتۋىنشا، سالىمدى قانداي ۆاليۋتا­دا ساقتاۋدى انىقتاۋ ءۇشىن ونىڭ پايدالانۋ مەرزىمىنە دە كوڭىل اۋدارۋ كەرەك. ەگەر سالىمدى كوپ ۇزاماي پايدالاناتىن بول­ساڭىز، وندا تەڭگە دۇرىس. ال ۇزاق­مەرزىمدى دەپوزيتتى دوللارمەن ساقتاعان ءتيىمدى. «دەپوزيتكە اقشا جيناعان كەزدە بارلىق ۆاليۋتانى ارالاس قولدانعان ابزال. تەڭگە – قىسقامەرزىمدى ماق­سات­تارعا جانە اعىمداعى شى­عىن­دارعا، ال دوللار مەن ەۋرو – ۇزاق­مەرزىمدى ماقساتتار ءۇشىن پايدالى. ۆاليۋتالاردىڭ پروپور­تسيا­لارى ءارتۇرلى بولۋى مۇمكىن. مىسالى، جيناعىڭىزدىڭ 10-20%-ىن تەڭگەمەن، 30-40%-ىن دوللارمەن، 40-50%-ىن ەۋرومەن ساقتاعان ءجون. ەڭ تۇراقتى ۆاليۋتا دا ەۋرو بولىپ تۇر. مىنە، وسىلايشا، اقشاڭىزدى ۆاليۋتانىڭ قۇنسىزدانۋىنان مەيلىنشە قورعاي الاسىز» دەيدى Freedom Finance Life ماماندارى.

 

دەپوزيتتەن گورى ساقتاندىرۋ قۇرالى دۇرىس

ارتىق اقشاسىن ۇيىندە ۇس­تاي­تىن ادامدار ءالى دە بارىن ەشكىم جوققا شىعارماس. دەگەن­مەن دە قازاقستاندىقتاردىڭ كوبى جيناعىن بانككە ساقتاعاندى ءجون كورەدى. بىراق قارجى نارى­عىن زەرتتەپ جۇرگەن ماماندار قارجىنى دەپوزيتتە ساقتاعان اسا ءتيىمدى ەمەس دەگەن پىكىردە. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، دەپوزيت پايىزى سالىمدى ينفلياتسيادان ساقتاپ قالۋى مۇمكىن، بىراق سالىمشىعا اسا پايدالى ەمەس. «ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتىنشە، 2020 جىلدىڭ رەسمي ينفلياتسياسى 7،5%-دى قۇراعان، ازىق-ت ۇلىك­تىڭ باعاسى 11،3%-عا كوتەرىلدى. ال دەپوزيتتىڭ ۇستىنە بەرەتىن بانكتىڭ سىياقىسى ءارى كەتكەندە 13% دەپ ەسەپتەسەك، بۇل ۇزاق­مەر­زىمدى تابىس كوزى بولا المايدى. ءتىپتى شەتەل ۆاليۋتاسىمەن ساقتالعان قارجىنىڭ ءوزى جوعارى كىرىس اكەلمەيدى»، دەلىن­گەن Freedom Finance Life مامان­دارىنىڭ مالىمەتىندە.

ال سالىمىڭىز بوسقا تۇرماي، وزىڭىزگە قوسىمشا تابىس اكەلۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟ ساراپشى­لار اقشانى بانك دەپوزيتىنەن گورى قور نارىعىنا نەمەسە ءومىردى ساق­تاندىراتىن كومپانيالارعا سال­عان ءتيىمدى دەيدى. البەتتە، قار­جىسىن قور نارىعىنا بەرۋگە ءبىز­دىڭ ازاماتتار ءالى دايىن ەمەس. ەسەسىنە، ءومىردى ساقتاندىرۋ­دىڭ جي­ناق­تاۋشى قورى − ايتارلىق­تاي تابىس اكەلەتىن قارجى تەتىگى كورىنەدى.

«ادام ءومىرىن ساقتاندىرا­تىن كومپانيالار ەلىمىزدە كوپ­تەپ اشىلىپ جاتىر. بۇل – حالىق­ارا­لىق تاجىريبەدە بار قۇبىلىس. ەۋروپالىقتار، دامىعان ەلدەر وعان باياعىدا وتكەن. مۇنداي كومپانيالار سالىمشىنىڭ جيناعىن عانا ەمەس، ءومىرىن دە ساقتاندىرادى. ال ازاماتتار ءوز كەزەگىندە قار­جىسىن دا كوبەيتىپ الا الادى: شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى سالىمنىڭ ماكسيمالدى تابىستىلىعى دوللارمەن − 4%، ەۋرومەن 1،5%-دى قۇرايدى»، دەيدى Freedom Finance Life ماماندارى.

سوڭعى جاڭالىقتار

الداعى اپتا كۇن جىلىنادى

اۋا رايى • بۇگىن، 12:57

سۇيىسپەنشىلىك ساباعى

ايماقتار • بۇگىن، 12:15

ەلوردادا كۇن جىلىنا باستايدى

ايماقتار • بۇگىن، 10:57

تۇرمەگە كىتاپ سىيلادى

ايماقتار • بۇگىن، 10:10

جاقسىنىڭ اتى ولمەيدى...

رۋحانيات • بۇگىن، 08:31

تەڭدىك ءتۇبى – بىرلىك

ەلباسى • بۇگىن، 08:03

جەكە كۋالىكتىڭ قاجەتى بولمايدى

ساياسات • بۇگىن، 07:47

تالدىنىڭ ماڭىن تازارتتى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:38

جول ۇستىندەگى مۇزتاۋ

وقيعا • بۇگىن، 07:34

تالدىقۇدىق نەدەن تارىقتى؟

ايماقتار • بۇگىن، 07:33

جاھاندانۋ جايى وزەكتى

قوعام • بۇگىن، 07:24

حالىقارالىق شارتتار قارالدى

پارلامەنت • بۇگىن، 07:14

ۇقساس جاڭالىقتار