ۋاقىتتىڭ وزىندىك ەستە ساقتاۋ كودى بار, ول تاريح دەپ اتالادى. ءار جىلدارى قازاقستاننىڭ شەتسىز-شەكسىز دارقان دالاسىنا ءتۇرلى ۇلتتىڭ مىڭداعان وتباسى جەر اۋدارىلدى. جات جەردە ولاردىڭ بارلىعىن قوناقجاي قازاق ىستىق قۇشاعىنا باسىپ, قامقورلىعىنا الدى. ەڭ باستىسى, قازاقتىڭ كيەلى توپىراعىندا بۇل حالىقتاردىڭ بولاشاققا دەگەن ءۇمىت وتى سونگەن جوق.
سوعىس جانە ودان كەيىنگى جىلدارداعى جاعداي بۇكىل حالىققا اۋىر تيگەنى اقيقات. سونداي قيىن كەزدىڭ وزىندە جەرگىلىكتى قازاق حالقى سىرتتان كەلگەندەرمەن قولىنداعى سوڭعى نانىن ءبولىسىپ جەپ, ولاردى باسىنداعى اياداي باسپاناسىنا پانالاتقانى جايلى اڭگىمەلەردى بالا كەزىمنەن ءجيى ەستيتىنمىن.
مەنىڭ اتام داۆيد بولگەرتتىڭ وتباسى – اقمولا وبلىسىنداعى قازاق اۋىلدارىنىڭ بىرىنە جەر اۋدارىلعان نەمىس وتباسىلارىنىڭ ءبىرى. دەپورتاتسيانىڭ العاشقى قايعىلى كۇندەرى بارلىق ەر ادامدار ەڭبەك اسكەرىنە جەگىلگەن كەز ەڭ اۋىر ۋاقىت ەدى. سول جىلدارى نەبارى جەتى جاستا بولسا دا اتام اناسىن اشتىقتان امان الىپ قالۋ ءۇشىن اۋىر جۇمىسقا جەگىلۋگە ءماجبۇر بولعان. وتكەندى ەسكە العاندا اتام قازاقتاردىڭ نەمىستەرگە قالاي كومەكتەسكەنىن ءجيى ايتىپ وتىراتىن. ەكى حالىق ءبىر-ءبىرىن جاقسى ءتۇسىنىپ, قيىن جاعدايدا قولداۋ كورسەتىپ, قاتار ءومىر ءسۇردى. قازاق ءتىلى بىزدەر ءۇشىن نەمىس تىلىنەن كەيىن ەكىنشى ءتىل بولدى. اتام داۆيد قازاقشا جاقسى سويلەيتىن. ءتىپتى قارتايعاندا قازاقشاعا سۋداي بولعان ول كىسى قازاقشا ويلاپ, قازاقشا تۇجىرىم جاسايتىن. ءومىردىڭ ءوزى ۇيرەتكەن بۇل ءبىلىمىن ول عۇمىر بويى ۇستانىپ ءوتتى.
جەتىم قالعان قانشاما نەمىس بالاسىن قازاق ءوز وتباسىنا جاتسىنباي قابىلداپ, باۋىرىنا باستى... قازاقتىڭ ايالى الاقانى مەن كەڭ مەيىرىمدىلىگىنىڭ ارقاسىندا نەمىستەر ساياسي ناۋبەتتەن امان قالىپ قانا قويماي, وسى جەردە ءوز وتانىن تاپتى. قازىرگى تاڭدا ولار رەسپۋبليكانىڭ بارلىق ەتنوسىمەن بىرگە باستى قۇندىلىقتار – بىرلىكتى, ۇزاق مەرزىمدى دامۋدى تۋ ەتكەن قازاق ەلىنىڭ قۇرامىندا ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى.
سوندىقتان العىس ايتۋ كۇنىن, ياعني تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان مەرەكەنى مەيىرىمدىلىك پەن دوستىق كۇنى رەتىندە وتانداستارىم زور ىقىلاسپەن قابىلدادى. بۇل كۇنى – قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قۇرىلعان كۇن. ءبىزدىڭ كوپەتنوستى رەسپۋبليكامىزدىڭ حالقىن بىرىكتىرگەن بۇل ماڭىزدى ينستيتۋتتىڭ قۇرىلعان كۇنى بارىمىزگە ىستىق.
ۇرپاقتار ساباقتاستىعى – قوعامنىڭ ۇدايى دامۋىنىڭ ماڭىزدى فاكتورى. بۇگىنگى جاھاندانۋ داۋىرىندە, وكىنىشكە قاراي, بۇل قۇندىلىققا ۇلكەن قاۋىپ ءتونىپ تۇر. كەيىنگى ۇرپاق اتا-بابا ەرلىكتەرىن ەستە ساقتاپ, ءوز حالقىنىڭ تاريحىن ءبىلىپ, وعان ۇقىپتى قاراي الا ما؟ بۇل سۇراق بۇگىندە اعا بۋىننىڭ بارلىعىن الاڭداتادى. ال, شىنداپ كەلگەندە, ۇرپاقتار ساباقتاستىعىنىڭ ساقتالۋى ءبىزدىڭ ارقايسىمىزعا بايلانىستى. ءبىزدىڭ باستى ادامگەرشىلىك پارىزىمىز – تۋعان ەلدىڭ, وتباسىنىڭ تاريحي مۇراسىن ساقتاۋ. مەملەكەتتىك مەرەكە – العىس ايتۋ كۇنى بۇل قاسيەتتى مىندەتتىڭ وزەگىن جوعالتپاۋعا بارىنشا ىقپال ەتەدى. قازاقستاندىق نەمىستەردىڭ «ۆوزروجدەنيە» قوعامدىق قورىنىڭ باستى باعىتى دا وسى – جاستاردى وتانى مەن حالقىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك رۋحىندا تاربيەلەۋ, وسى قۇندىلىقتاردى ۇرپاق ارقىلى كەلەر بۋىنعا جەتكىزۋ.
دەپورتاتسيا زامانىنان بەرى كوپ ۋاقىت ءوتتى. جىل سايىن سول قايعىلى جىلدار كۋاگەرلەرىنىڭ قاتارى دا سيرەپ بارادى. تاعى ءبىراز ۋاقىت وتكەننەن كەيىن بۇل زۇلماتتى جىلدار تۋرالى تەك قۇجاتتار مەن فوتوسۋرەتتەر عانا سىر شەرتەتىن بولادى.
بىراق بۇل تۇرعىدان كەلگەندە قازاقستان نەمىستەرىنىڭ جولى بولدى. بەلگىلى قازاق-نەمىس جازۋشىسى گەرولد بەلگەر بىزگە باعا جەتپەس مۇرا قالدىردى. ونىڭ «كەزبەنىڭ ءۇيى» رومانى – حالقىمىزدىڭ قايعىلى تاعدىرىن بەينەلەگەن دەپورتاتسيا مۇراجاي-كىتابى ىسپەتتى. بۇل ويدان قۇراستىرىلعان وقيعالار جەلىسى ەمەس. بۇل – قالامگەردىڭ جەكە ءوزى ءجۇرىپ وتكەن تاعدىر تاۋقىمەتىنىڭ قايعىلى ءارى قيلى جولى. روماندى وقي وتىرىپ, ارقايسىمىز حالقىمىزدىڭ تاريحىن ءوز وتباسىمىزدىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولىنىڭ سۇزگىسىنەن وتكىزۋ ارقىلى كورەمىز: دەپورتاتسيا, ەڭبەك اسكەرى, ارنايى قونىس... جازۋشى قازاقتاردىڭ قوناقجايلىعى مەن مەيىرىمدىلىگىن تالاي ايتىپ ءوتتى. سونىڭ ارقاسىندا نەمىس حالقى امان قالىپ قانا قويماي, ەتنوس رەتىندە قالىپتاستى. ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن قالامگەر قازاقتارعا ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, ولاردىڭ مادەنيەتى مەن ءداستۇرىن قۇرمەتتەپ, ءمىنسىز دەڭگەيدە مەڭگەرگەن قازاق ءتىلى تۋرالى اڭگىمەلەپ ءوتتى. بۇل ءداستۇردى جازۋشى ءبىزدىڭ ۇرپاققا دا مۇرا ەتىپ قالدىردى. يگى ءىستى جالعاستىرۋ – ەندى ءبىزدىڭ ەنشىمىزدە.
قۇرمەتتى وتانداستار!
ءسوز سوڭىندا سىزدەردى مەملەكەتتىك مەرەكە – العىس ايتۋ كۇنىمەن قۇتتىقتاۋعا رۇقسات ەتىڭىزدەر! قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە ۇلتىنا, ءتۇر-تۇسىنە قاراماستان ءبىر-ءبىرىن قولداپ, بىرلىك پەن كەلىسىم ءۇشىن ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارعان قازاق حالقىنا جانە رەسپۋبليكانىڭ بارلىق ەتنوسىنا ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز. وسىنداي مىزعىماس بىرلىك ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز – ءبىز ماقتان تۇتاتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ىرگەسىن بەرىك ۇستاۋعا كومەكتەستى.
قىمباتتى وتانداستار! سىزدەردى العىس ايتۋ – مەيىرىمدىلىك پەن تاتۋلىق كۇنىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن!
ەۆگەني بولگەرت,
«ۆوزروجدەنيە» قازاقستاندىق نەمىستەر بىرلەستىگى» قوعامدىق قورى قامقورشىلىق كەڭەسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى
