قازاق ەلى تاۋەلسىزدىك العالى ريددەر قالاسىنىڭ اكىمى بولىپ ءبىراز ازامات قىزمەت اتقاردى. ولاردىڭ اراسىندا ءارتۇرلى ۇلت وكىلدەرى بولدى. سول اكىمدەردىڭ قولداۋىنىڭ, باسقارۋىنىڭ ارقاسىندا قالامىز وركەندەپ, بارلىق ۇلت ازاماتتارى ءبىر اتانىڭ بالاسىنداي بولىپ, بەرەكەلى ءومىر سۇرۋدەمىز.
«شاڭىراق» مەكتەبىنىڭ ىرگە بەكىتۋىنە قالا تىزگىنىن ۇستاعاندار مول ۇلەس قوستى. سول اكىمدەر (يۋ.كۋدينوۆ, ۆ.شيپيتيلنيكوۆ, ۆ.بۋگتۋگۋتوۆ, ش.سنەگوۆسكي, ن.ءتىلەمىسوۆ, د.كاۆريگين, م.ساپارعاليەۆ) اتالمىش جەكسەنبىلىك مەكتەپتىڭ باستاۋىش, ورتالاۋ, ورتا مەكتەپ-گيمنازياسىنا اينالۋىنا كوپ سەپتىگىن تيگىزدى. ءسويتىپ, اتا-انالاردىڭ ارمان-ماقساتى ىسكە استى.
*جانايقاي
قازاق ەلى تاۋەلسىزدىك العالى ريددەر قالاسىنىڭ اكىمى بولىپ ءبىراز ازامات قىزمەت اتقاردى. ولاردىڭ اراسىندا ءارتۇرلى ۇلت وكىلدەرى بولدى. سول اكىمدەردىڭ قولداۋىنىڭ, باسقارۋىنىڭ ارقاسىندا قالامىز وركەندەپ, بارلىق ۇلت ازاماتتارى ءبىر اتانىڭ بالاسىنداي بولىپ, بەرەكەلى ءومىر سۇرۋدەمىز.
«شاڭىراق» مەكتەبىنىڭ ىرگە بەكىتۋىنە قالا تىزگىنىن ۇستاعاندار مول ۇلەس قوستى. سول اكىمدەر (يۋ.كۋدينوۆ, ۆ.شيپيتيلنيكوۆ, ۆ.بۋگتۋگۋتوۆ, ش.سنەگوۆسكي, ن.ءتىلەمىسوۆ, د.كاۆريگين, م.ساپارعاليەۆ) اتالمىش جەكسەنبىلىك مەكتەپتىڭ باستاۋىش, ورتالاۋ, ورتا مەكتەپ-گيمنازياسىنا اينالۋىنا كوپ سەپتىگىن تيگىزدى. ءسويتىپ, اتا-انالاردىڭ ارمان-ماقساتى ىسكە استى.
ەندى قازىرگى قالا اكىمىنىڭ اۋزىنان مىنانداي ءسوز شىققانىنا تاڭعالىپ وتىرمىز. ول بىلاي دەيدى: «يا ۆووبششە زا سمەشاننۋيۋ شكولۋ, چتوبى پوددەرجات درۋجەسكيە وتنوشەنيا مەجدۋ ناتسيامي». اكىمنىڭ وسى ءسوزى قولىمىزعا ەرىكسىز قالام الۋعا ءماجبۇر ەتتى. وسىنداي ايتىلعان ءسوزدىڭ استارى ونىڭ وي-بايلامىنان حابار بەرەدى.
مەملەكەتتىك تىلدە وقىتاتىن مەكتەپتىڭ ۇلتتار اراسىنداعى دوستىق قارىم-قاتىناسقا كەدەرگى كەلتىرگەنىن ەستىدىڭىزدەر مە؟ الدە بۇل وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ اراسىندا «جالعان بەدەل» جيناۋدىڭ امالى ما؟ مۇنداي ءسوز قازاق ۇلتى وكىلدەرى عانا ەمەس, قالا جۇرتشىلىعى اراسىندا تۇسىنبەۋشىلىك, تاڭعالۋشىلىق تۋعىزۋدا. ەل تاۋەلسىزدىك العالى ەلباسىنىڭ قولداۋىمەن مەملەكەتتىك تىلدەگى مەكتەپتەردىڭ سانى بىرتىندەپ ارتىپ, حالقىمىزدىڭ ۇلتتىق سانا-سەزىمى ويانىپ كەلە جاتقاندا, قالا اكىمىنىڭ اۋزىنان شىققان وسى ءسوز ريددەرلىكتەردى ويلاندىرىپ قانا قويمايدى. مەملەكەتتىك تىلدەگى مەكتەپتىڭ دامۋىنا, ەلباسىنىڭ ەلىمىزدەگى بىرلىكتى قۋاتتاعان ساياساتىنا نۇقسان كەلتىرە مە دەگەن ويدامىز.
قالامىزدا ءالى كۇنگە دەيىن قازاق بالاباقشاسىنىڭ بولماۋىنان قازاق مەكتەبىنە بالالار دايىندىقسىز كەلەدى. ورىس بالاباقشالارىندا قازاق توپتارى بار دەلىنگەنمەن, بالالارىمىزدىڭ تىلدەرى دامىماي, شورقاق بولىپ قالۋدا. ءتىپتى, كەيبىرەۋلەرى قازاقشاسىن ۇمىتىپ, ورىسشا سويلەيدى.
قازاق بالاباقشاسىن اشامىز دەگەن اكىمدىكتىڭ سوزىنە ۇمىتتەنىپ ەدىك. قازىر 12 توپتىڭ ەكەۋى عانا قازاققا بۇيىردى. كەزەكتە تۇرعان, بالاسىن بالاباقشاعا ورنالاستىرا الماي جۇرگەن اتا-انالار قانشاما؟ قازاق بالاباقشاسى بولسا, باسقا ۇلت وكىلدەرى دە بالالارىن سوندا بەرەر ەدى.
قالاداعى مەملەكەتتىك تىلدە وقىتاتىن مەكتەپ ەكى عيماراتقا بولىنگەن. سول ارالىقتا وقۋشىلار سابىلىپ جۇرەدى. بۇل وقۋ-تاربيە پروتسەسىنە ۇلكەن كەدەرگى كەلتىرەدى. ماسەلەنى شەشەمىن دەپ, مەملەكەتتىك تىلدەگى ءبىلىم ۇياسىن ارالاس مەكتەپكە اينالدىرۋ قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعىنا بالتا شابۋ دەپ بىلەمىز. جيىرما ەكى جىل بويى قالادا مەكتەپ سالىنا باستاسا, مەملەكەتتىك تىلدە ءبىلىم بەرەتىن مەكەمەگە بەرەمىز دەگەن ريددەر قالاسى اكىمدەرىنىڭ ۋادەسى كەيىننەن ۇمىتىلىپ قالا بەرەتىنى قالاي؟ قالاعا جاڭا اكىم كەلگەلى ءبىر مەكتەپ جابىلىپ, ەندى ارالاس مەكتەپ اشۋ قامىن ويلاستىرعانى لايىقسىز ءىس. اكىم مەن حالىقتىڭ ويى ءبىر جەردەن شىعىپ جاتسا, قۇبا-قۇپ بولار ەدى.
ەندى وركەندەپ كەلە جاتقان مەكتەپتى ارالاس مەكتەپكە اينالدىرعاندا نە ۇتامىز؟ اتا-انانىڭ تىلەگىن, وقۋشىلاردىڭ ءۇمىتىن كىم اقتايدى؟ بۇرىن دا قالامىزدا ارالاس مەكتەپ از ەمەس ەدى. بىزدەر, ءۇيىمىز قالانىڭ شەت جاعىنا ورنالاسسا دا, بالالارىمىزدى مەملەكەتتىك تىلدەگى مەكتەپكە ەرىككەننەن, نە بولماسا ويسىزدىقتان بەرىپ وتىرعامىز جوق. اتا-انالار ءوز بالاسىن قاي مەكتەپكە وقىتۋىن تاڭداۋعا قۇقى بار ەكەنىن دە ۇمىتپاعانىمىز ءجون. ريددەر قالاسىنىڭ اكىمى جومارت مۇراتوۆتىڭ مۇنىسى نەسى؟!
مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ, ياعني قازاق ءتىلىنىڭ كيەسىن ەستەن شىعارماساق دەيمىز. ءبىزدىڭ بۇل ايتقاندارىمىزدان وڭ شەشىم بولادى دەگەن ءۇمىتىمىز بار.
اتا-انالار اتىنان:
ج.ج.تاۋاساروۆا, ا.ك.گۋساپوۆا, ا.ك.ۋلكۋەۆا, ج.ج.سادولوۆا, ب.ت.ساعاتباەۆا, ۆ.ا.زينچەنكو, ە.ا.ياريچ, ت.ۆ.پريتچينا, ت.ب.
بارلىعى – 100 ادام قول قويعان.
شىعىس قازاقستان وبلىسى.
