«التىنشى قازىنامىز: ەلىمىزدىڭ جۇرەگى,
تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ بويتۇمارى, اسەم قالامىز – استانا».
ن.ءا.نازارباەۆ,
تاۋەلسىزدىك كۇنىنە ارنالعان
سالتاناتتى جيىندا سويلەگەن سوزدەن.
«استانانىڭ جاڭا ورامدارىندا, ساياباقتارىندا جانە ساۋلەتكەرلىك جاۋhارلارىندا تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ۇلى تاريحى ايناداعىداي كورىنىس تاپقان. سوندىقتان, استاناعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك – وتانعا دەگەن پەرزەنتتىك سەزىم. بۇل – جاڭا قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمنىڭ التىن ارقاۋى». ەلباسىنىڭ وسى ءسوزى ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ جۇرەگىنە جىلۋ ۇيالاتىپ, كوكىرەگىنە شاتتىق كەرنەتتى.
«التىنشى قازىنامىز: ەلىمىزدىڭ جۇرەگى,
تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ بويتۇمارى, اسەم قالامىز – استانا».
ن.ءا.نازارباەۆ,
تاۋەلسىزدىك كۇنىنە ارنالعان
سالتاناتتى جيىندا سويلەگەن سوزدەن.
«استانانىڭ جاڭا ورامدارىندا, ساياباقتارىندا جانە ساۋلەتكەرلىك جاۋhارلارىندا تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ۇلى تاريحى ايناداعىداي كورىنىس تاپقان. سوندىقتان, استاناعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك – وتانعا دەگەن پەرزەنتتىك سەزىم. بۇل – جاڭا قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمنىڭ التىن ارقاۋى». ەلباسىنىڭ وسى ءسوزى ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ جۇرەگىنە جىلۋ ۇيالاتىپ, كوكىرەگىنە شاتتىق كەرنەتتى.
وسىدان ون التى جىل بۇرىن ەلوردا مارتەبەسىنە يە بولعان استانا بۇگىندە جاڭا قازاقستاننىڭ ەلدىك بەلگىسىنە جانە شىنايى ماقتانىشىنا اينالىپ, مەملەكەتىمىزدىڭ جاسامپازدىق جەڭىستەرىنە باستاۋ بولدى.
سونىمەن, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جاڭا ەلورداسىنىڭ تاريحى قالاي باستاۋ الىپ ەدى؟
1994 جىلدىڭ 6 شىلدەسىندە XIII شاقىرىلعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى كەڭەسىندە مىنبەرگە شىققان پرەزيدەنتىمىز تىڭ ۇسىنىس ايتتى. ول استانامىزدى الماتى قالاسىنان ارقاداعى اقمولا قالاسىنا كوشىرۋ جايلى ۇسىنىس بولاتىن. پرەزيدەنت ۇسىنىسى كوبىمىزگە توسىن ەستىلگەنىن جاسىرا الماسپىز.
ونىڭ وزىندىك سەبەپتەرى دە جوق ەمەس ەدى. ول جىلدار – ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك جولىندا بار قيىندىقتاردى باسىنان كەشىرىپ جاتقان كەزى ەدى. كەڭەس ۇكىمەتىنىڭ قۇرامىنداعى بارلىق رەسپۋبليكالاردى ءبىر-بىرىمەن بىرىنەن-ءبىرى اجىراي الماستاي ماتاپ-شىرماپ تاستاعان جوسپارلى ەكونوميكانىڭ بارلىق بايلانىستارى ءۇزىلىپ, ءونىم ءوندىرۋ توقتاۋعا اينالىپ, دارمەنسىزدىك تۇڭعيىعىنا باتىرعان ءارى-ءسارى جاعداي ءابدەن ورنىققان ەدى. بولاشاعىمىزدىڭ بەلگىسىزدىگى بەلەڭ الىپ, ەل ءىشىن ءۇمىتسىزدىك جايلاي باستاعان بولاتىن. جوعارعى كەڭەس عيماراتىنا كىرگەن-شىققان كەزدەرىمىزدە نارازىلىقتارىن ءبىلدىرىپ, جۇرەر جولىمىزدى كەس-كەستەپ تۇراتىن ادامداردى ءجيى كورەتىنبىز.
وسىنداي ساتتە باس قالانى باسقا قالاعا كوشىرۋ ۇسىنىسى بىردەن ماقۇلدانا قويماۋى زاڭدى دا ەدى. ەلباسى ءوزىنىڭ قىسقا دا نۇسقا سوزىندە ەل استاناسىن اقمولاعا كوشىرۋدىڭ قاجەتتىلىگىنىڭ باستى سەبەپتەرىن جۇيەلەپ ايتىپ بەردى. تالقىلاۋ ءۇشىن ءسوز العانداردىڭ ىشىندە, جاسىراتىنى جوق, ماقۇلداعانداردان قارسى بولعاندار كوپ باسىم ءتۇستى. پرەزيدەنت بۇل شارۋانىڭ ناق قازىر, جاقىن ارادا جاسالمايتىنىن, ول كوپ دايىندىقتى قاجەت ەتەتىن كۇردەلى ماسەلە ەكەنىن, قازىردەن باستاپ وسى ءىستىڭ جوبا-جوسپارىن جاساي بەرۋ قاجەتتىگىن ايتىپ, كوشكە جۇمسالاتىن شىعىنداردى كوبەيتپەي, ونىڭ باسىم بولىگى ينۆەستيتسيا تارتۋ جولىمەن ۇيىمداستىرىلاتىنىن ايتقان سوڭ دا كەلىسپەيتىندەردىڭ داۋىسى باسەڭدەمەدى. وسى ساتتە: «قازىر كوشىرىلەيىن دەپ جاتپاسا, بارلىعىن جوسپارلاپ, ەسەپتەپ, ناقتىلاي بەرگەندە تۇرعان نە بار, بۇگىن پرەزيدەنتىمىزدىڭ تۋعان كۇنى عوي, سول كۇنگە جاساعان سىيىمىز بولسىن, كەلىسىم بەرەلىك» دەگەن ۇسىنىس ءتۇسىپ, سونان سوڭ عانا بۇل شەشىم ماقۇلدانعانى ەسىمىزدە.
ەلباسىنىڭ استانانى كوشىرۋدىڭ باستى سەبەپتەرى دەپ مىنا جاعدايلاردى اتاعانى ەسىمىزدە:
قازاقستاندى گەوساياسي تۇرعىدان بەرىك ەتۋ;
قاۋىپسىزدىك تۇرعىسىنان العاندا ەلوردا ورنالاساتىن جەردىڭ شەكارالىق ايماقتاردان الىس, ەلدىڭ ورتالىق بولىگىندە بولعانى دۇرىس دەپ تانىلۋى;
استانانى كوشىرۋدىڭ ەكونوميكانى ساۋىقتىرۋعا سەرپىلىس اكەلەتىندىگى;
ەلدىڭ ساياسي ورتالىعىنىڭ كوپۇلتتى وڭىرگە كوشىرىلۋى تۇراقتى كوپۇلتتى مەملەكەت قۇرۋعا كومەكتەسەتىندىگى جانە تاعى باسقا سەبەپتەر.
1995 جىلدىڭ 15 قىركۇيەگىندە ەلباسى جارلىعىمەن استانانى اقمولا قالاسىنا كوشىرۋ جۇمىستارىن ۇيىمداستىراتىن مەملەكەتتىك كوميسسيا قۇرىلىپ, قالا قۇرىلىسىنا جۇمساۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن تىس قارجىلاردى توپتاستىراتىن «جاڭا استانا» بيۋدجەتتەن تىس قورى قۇرىلدى. اقمولادا قۇرىلىس سالۋ مەن ينفراقۇرىلىم جۇيەلەرىن جاساعىسى كەلگەن ينۆەستورلارعا سالىقتىق, كەدەندىك جانە باسقا جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلدى.
1997 جىلدىڭ كۇزىنە قاراي «جاقىندا استانا اقمولاعا كوشىرىلەدى ەكەن» دەگەن ءسوز تاراپ, اقىرى سول سىبىر-كۇبىر شىندىققا اينالدى. 20 قازاندا ەلباسىنىڭ «اقمولا قالاسىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ استاناسى دەپ جاريالاۋ تۋرالى» جارلىعى شىقتى.
قاراشانىڭ 8-ءى كۇنى ەلباسى ءوز رەزيدەنتسياسىندا مەملەكەتتىك بيلىك وكىلدەرىن, دەپۋتاتتاردى, زيالى قاۋىم وكىلدەرىن جيناپ, قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك نىشاندارى مەن پرەزيدەنت بايراعىن ۇشاقپەن اقمولا قالاسىنا جەتكىزۋدى قورعانىس ءمينيسترى ساعادات نۇرماعانبەتوۆكە تاپسىردى. سول كۇنى اقمولاعا ۇشىپ كەلگەن پرەزيدەنت ەلىمىزدىڭ جاڭا استاناسىندا ەلىمىزدىڭ بايراعىن كوتەردى.
3 جەلتوقسان كۇنى جاڭا استانادا ۇكىمەتتىڭ كەڭسەسى ءوز جۇمىسىن باستادى. 8 جەلتوقسان كۇنى ارنايى پويىزبەن پارلامەنت دەپۋتاتتارى, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر اقمولاعا بەت تۇزەدى. 9 جەلتوقساندا ەلباسى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ اۋەجايدا قازاقتىڭ ۇلكەن جۇرەكتى پەرزەنتى زەينوللا قابدولوۆتىڭ باتاسىمەن الماتىدان استاناعا ۇشتى.
10 جەلتوقسان كۇنى ەلباسىنىڭ اقمولاداعى جاڭا عيماراتىندا استانانىڭ كوشىرىلۋىنە وراي جينالىس بولىپ, وسى كۇن اقمولا قالاسىنىڭ ەل استاناسى بولعان كۇنى دەپ جاريالاندى. وندا پرەزيدەنت: «بۇدان بىلاي جانە عاسىرلار بويى الىپ جەرىمىزدىڭ ەڭ ورتاسىندا, حالقىمىز ءۇشىن تاعدىرلىق ءمانى بار شەشىمدەر قابىلداناتىن بولادى. بۇدان بىلاي ەلىمىزدىڭ جۇرەگى وسى جەردە سوعاتىن بولادى. بۇگىننەن باستاپ, قازاقستان ءوزىنىڭ تاريحي تاعدىرىن وسى جەردە انىقتايتىن بولادى», دەدى.
استانانىڭ تاريحىنا كوز جۇگىرتسەك, 1830 جىلى كازاكتاردىڭ فورپوستى رەتىندە «اكمولينسك» اتالعان قالا كەڭەس كەزىندە 1961 جىلى تىڭ يگەرۋدىڭ جەتىستىكتەرىنىڭ قۇرمەتىنە «تسەلينوگراد» دەگەن اتاۋعا يە بولدى. تاۋەلسىزدىگىمىزگە يە بولعاننان كەيىن, 1992 جىلى قالا «اقمولا» دەپ اتالدى.
ەندى, اقمولا ەلورداسى بولىپ بەلگىلەنگەن سوڭ, پرەزيدەنتتىڭ ۇسىنىسىمەن ول «استانا» اتتى ادەمى اتاۋعا يە بولدى.
1997 جىلدان باستاپ, قالا حالقىنىڭ سانى جىل سايىن 30 مىڭ ادامعا ءوسىپ وتىردى. وسى جىلدار ىشىندە قالا حالقىنىڭ سانى 275 مىڭنان 800 مىڭ ادامعا جەتتى. سول كەزدە قالاداعى جەرگىلىكتى ۇلت وكىلدەرىنىڭ ۇلەسى 17 پايىزدان ءسال عانا اسسا, بۇگىنگى كۇنى قالا حالقىنىڭ 75 پايىزعا جۋىعىن قازاقتار قۇرايدى. وسى رەتتە بۇرىنعى اقمولا قالاسىنداعى 200-گە جۋىق مەكەمەنىڭ 12-ءسىنىڭ عانا باسشىلارى قازاقتار بولعاندىعىن ەسكە سالا كەتەيىك.
بۇگىنگى استانا قانداي؟
استانانىڭ ەلوردا بولۋىنىڭ باس ارحيتەكتورى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ءوزى. ەلباسىنىڭ يدەيالارى مەن ۇسىنىستارىنىڭ ناتيجەسىندە استانا كوركىنە كوز تويعىسىز, باتىس پەن شىعىستىڭ داستۇرلەرىن قاتار ەنگىزگەن, ەرەكشە تۇردەگى قالا بولدى. استانانىڭ باستى عيماراتتارىنىڭ ءبارى دەرلىك ەلباسىنىڭ قاعاز بەتىنە تۇسىرگەن جوبالاردىڭ ناتيجەسىندە جۇزەگە استى.
استانادا ەركە ەسىلدىڭ سول جاعالاۋىنان جاڭا قالا بوي كوتەردى.
بۇگىندە استانانىڭ دا ءوز تاريحى, قۇرىلىس جانە رۋحاني سالالارىنا قاتىستى ماقتانىش ەتەرلىك وزىندىك قازىنالارى بار. ماسەلەن, قۇرىلىس سالاسىندا:
اقوردانى – تاۋەلسىزدىكتىڭ سيمۆولى,
تاۋەلسىزدىك سارايىن – مەملەكەتتىلىكتىڭ سيمۆولى,
بايتەرەك مونۋمەنتىن – ەلدىكتىڭ سيمۆولى,
بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىن – دوستىقتىڭ سيمۆولى,
قازاق ەلى مونۋمەنتىن – بولاشاققا بەت تۇزەۋ سيمۆولى,
«ماڭگىلىك ەل» مونۋمەنتىن – ماڭگىلىكتىڭ سيمۆولى,
حان شاتىر كەشەنىن – سۇلۋلىقتىڭ سيمۆولى دەۋگە بولادى.
بۇلارعا قوسا استانادا رۋحاني ءومىرىمىزگە ارقاۋ بولعان – پرەزيدەنت ورتالىعى, ۇلتتىق كىتاپحانا, «استانا وپەرا» تەاترى, ۇلتتىق مۇراعات, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى, ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتى مەن ونداعى كۇلتەگىن زامانىنىڭ ەسكەرتكىشتەرى, ۇلتتىق مۋزەي سىندى ساۋلەتتى عيماراتتارىمىز بەن ەل ەسىنەن شىقپايتىن ەرلەرىمىزگە قويىلعان ەسكەرتكىشتەر بار.
قالا حالقىنىڭ قىزمەتتىك جانە تۇرمىستىق جاعدايىن جاقسارتۋعا جاڭادان سالىنعان التى كوپىر كەڭەيتىلگەن, ۇزارتىلعان كوشەلەر مەن داڭعىلدار, سولاردىڭ بويىنداعى اسەم عيماراتتار بارىنشا قولايلىلىق تۋعىزىپ, قالا كوركىنە كورىك قوسىپ تۇر. تۇنگى استانا سامالاداي جارقىراعان شامدارىمەن ساۋلەلى بولاشاققا جەتەلەيتىندەي. استانادا ەركە ەسىل بويىنان ەلىمىزدىڭ باس عيماراتى – اقوردا بوي كوتەردى. «استانا وپەرا», «شابىت» ونەر ورداسى, مينيسترلىكتەر ۇيىنەن «قازمۇنايگازدىڭ» عيماراتىنا دەيىن سوزىلىپ جاتقان رەكرەاتسيالىق جاياۋ اللەيا, «نۇر استانا» جانە «ازىرەت سۇلتان» مەشىتتەرى سالىندى.
قازىر استانادا 15 ۋنيۆەرسيتەت, 27 كىتاپحانا, 8 ۇلتتىق مۋزەي, «قازاقستان» كونتسەرت زالى, استانا تسيركى, ءۇش تەاتر, «دۋمان», «مەگا ورتالىق», «كەرۋەن» ويىن-ساۋىق وتاۋلارى بار.
استانانىڭ كوشىرىلۋى ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن دە كوپ تيىمدىلىك بەردى. ول قۇرىلىس سالاسىن دامىتىپ, ونى وزگە سالالارعا لوكوموتيۆ رەتىندە پايدالانۋعا جول اشتى. وبلىس ورتالىقتارى استاناعا قاراپ بوي تۇزەپ, قالالار مەن اۋدان ورتالىقتارى دا, اۋىلدار دا جاڭارۋدا.
مەيلىنشە قىسقا مەرزىمنىڭ ىشىندە كوتەرىلگەن استانا قالاسى:
ەلىمىزگە اسا قاجەت, بارشانى وزىنە تارتىپ تۇراتىن ءىرى وڭىرلىك ورتالىققا;
وسى زامانعى تەحنولوگيالار مەن ينفراقۇرىلىمدى «سىناقتان وتكىزۋ» ورتالىعىنا;
ەكونوميكانى وركەندەتۋدىڭ ەكپىندى قوزعاۋشىسىنا;
شەتەل كومپانيالارى تاراپىنان كورسەتىلگەن كۇشتى باسەكەلەستىك جاعدايىندا وتاندىق قۇرىلىس يندۋسترياسىن دامىتۋدىڭ قۋاتتى سەرىپپەسىنە;
اۆتوجولداردى, تۇتاس العاندا كولىك سالاسىن كۇشتى دامىتۋشىعا اينالدى.
استانا جاڭا قازاقستاننىڭ نىشانىنا اينالدى.
استانا قالاسىنا كوشكەن جىلى قازاقستان داۆوس فورۋمىنىڭ باسەكەلەستىك يندەكسىنە قاتىسۋدى باستادى. ونىڭ كورسەتكىشتەرىن 104 ەلدىڭ 8700 مامانى ايقىندايدى.
باستاپقىدا 73-80-ءشى ورىنداردى يەلەنىپ جۇرگەن ەلىمىز 2005 جىلى 61-ورىندى يەلەندى, سودان 2011 جىلعا دەيىن جىل سايىن 60-72 ورىندار اراسىندا بولدىق. سودان بەرگى ەكى جىل ىشىندە, الەمدىك اۋىر ەكونوميكالىق داعدارىسقا قاراماستان, ءبىز 2011 جىل قورىتىندىسىندا الەمدەگى باسەكەگە قابىلەتتى ەلدەر تىزىمىندە – 51-ءشى, 2012 جىل قورىتىندىسىندا – 50-ءشى ورىندى يەلەندىك. ءسويتىپ, ءبىز ەكونوميكانى ءتيىمدى جۇرگىزۋدى ۇيرەنگەن, ماتەريال جانە ەنەرگيا ۇنەمدىلىگى بار, جۇمسالعان قارجىنىڭ قايتارىمى جاقسى جولعا قويىلعان ەلدەر ساپىنا ەندىك.
يوحاننەسبۋرگ قالاسىنداعى بۇكىلالەمدىك ەكولوگيالىق فورۋمدا سويلەگەن سوزىندە پرەزيدەنتىمىز: «ءبىزدىڭ ەلىمىز تۇراقتى دامۋ تراەكتورياسىنا شىقتى» دەپ مالىمدەدى. راسىندا, 1999 جىلدان 2007 جىلعا دەيىن ىشكى جالپى ءونىمنىڭ جىل سايىنعى ءوسىمى ورتاشا ەسەپپەن جىلىنا 10 پايىزدى قۇرادى. 2000-2010 جىلدار ارالىعىندا قازاقستان كەيبىر ءتۇيىندى سالالاردا ايتارلىقتاي پروگرەسكە قول جەتكىزدى. ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ءوسۋى جىل سايىن ورتاشا 8,5 پايىزدى قۇرادى. ەكونوميكانى جەدەل ءارتاراپتاندىرۋ ءۇشىن بەرىك نەگىز قالاندى.
ىشكى جالپى ءونىمنىڭ جان باسىنا شاققانداعى كولەمى بىزدە 2012 جىلى – 11000, 2012 جىلى – 12000 دوللار بولدى. ءسويتىپ, ءبىز شىعىس ەۋروپا ەلدەرىنىڭ ورتا ساپىنان ورىن الدىق. بۇل كورسەتكىش جوعارىلاعان سايىن ەلىمىز بايىپ, ونداعى ادام ءومىرىنىڭ ساپاسى جوعارىلاي بەرەدى.
«قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋى جاريا ەتىلگەن جىلدىڭ قورىتىندىسىمەن ەلۋلىككە ەنۋىمىزدىڭ وزىندىك سيمۆولدىق ءمانى بار. «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ جاريالانۋى ەلىمىز الدىنداعى شەشىلۋگە ءتيىستى مىندەتتەر پاراديگماسى ساپالىق تۇرعىدان وزگەرگەنىن كورسەتەدى. بۇل ستراتەگيا – قول جەتكىزۋگە بار ءمۇمكىندىكتەردى قاراستىراتىن, باسقارىلاتىن بولجامداۋ. باستى ماقساتتىڭ ءبىرى – 2050 جىلعا دەيىن الەمدەگى دامىعان وتىز ەلدىڭ قاتارىندا بولۋ.
پرەزيدەنتىمىزدىڭ جاڭا باستاماسى الەم ساراپشىلارى اراسىندا قىزۋ تالقىلانۋدا. كەي ساراپشىلار بۇل كورسەتكىشكە قازاقستان 2025 جىلدىڭ وزىندە جەتەدى دەپ بولجام ايتادى.
ەكونوميست رەتىندە ءوز پىكىرىمىزدى قوسار بولسام, بۇل بولجامنىڭ ورىندالۋىنا دا بەرىك نەگىز بار. ويتكەنى, ءبىز قيىنشىلىعى مول سوڭعى 10 جىل ىشىندە ىشكى جالپى ءونىمنىڭ كولەمىن جىل سايىن 8,5 پايىزعا ارتتىرىپ وتىرعان بولساق, وندا 2025 جىلعا دەيىنگى 12 جىل ىشىندە 100 پايىزدان ءارى ارتتىرۋىمىز مۇمكىن. ءبىزدىڭ ىشكى جالپى ءونىمىمىزدىڭ كولەمى جان باسىنا شاققاندا 24 مىڭ دوللارعا جەتەدى. سوندا ءبىز بۇل كورسەتكىش بويىنشا يزرايل, وڭتۇستىك كورەيا ەلدەرىنىڭ كورسەتكىشتەرىمەن تەڭەسەمىز.
استانامىز جاستىعىنا قاراماستان, ياعني ەلوردا بولعانىنا ەكى جىل وتپەي, 1999 جىلى يۋنەسكو-نىڭ بەيبىتشىلىك قالاسى اتالدى. 2011 جىلى ەلىمىزدە ازيا ويىندارى, بيىل بوكستان الەم چەمپيوناتى ءوتتى. 2014 جىلى اۋىر اتلەتيكادان الەم چەمپيوناتى وتپەك, 2018 جىلعا شاحمات وليمپياداسىن وتكىزۋ جوسپارلانعان.
ءبىز ەلىمىزدە ەكسپو-2017 بۇكىلالەمدىك كورمەسىن وتكىزۋ قۇقىن جەڭىپ الدىق. ول بۇگىنگى زامانعا لايىق, بولاشاققا باعدارلانعان «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» اتاۋىمەن وتەتىن بولدى. ءوزىنىڭ 162 جىلدىق تاريحىندا مۇنداي كورمە كەشەگى كەڭەستىك ەلدەردىڭ ءبىر دە بىرىندە وتپەگەن. جاقىندا عانا رەسەيدىڭ ەكاتەرينبۋرگ قالاسى 2020 جىلى ەكسپو كورمەسىن وتكىزۋ باسەكەسىنە ءتۇسىپ, دۋبايعا جول بەرگەنىن دە وسى تۇستا بۇل قۇرمەتتىڭ قادىر-قاسيەتىن ءبىلدىرۋ ءۇشىن ايتا كەتەيىك.
ەكسپو-2017 سياقتى اۋقىمدى شارانى وتكىزۋ ەلوردامىزدى كوركەيتە تۇسۋمەن قاتار, بۇكىل قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋىنا سەرپىن بەرەدى. ونىڭ قۇرىلىسىنا 10 مىڭنان استام ادام قاتىسادى. ىشكى كوشى-قون دا دامي تۇسەدى. ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىنەن ادامدار وسىندا اعىلادى. «باي قازاق قانا كەلەدى عوي» دەپ ۋايىم شەگۋ دە قاجەتسىز. باي قازاق ەستى بولسا, توڭىرەگىن, تۋعان-تۋىسقاندارىن دا قامتي جۇرەدى. ال شىنتۋايتىنا كوشسەك, ەكسپو سياقتى الەمدىك كورمە ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ءوتىپ جاتقان تاريحي كۇندەردە استاناعا بىرەر كۇنگە كەلىپ كەتۋ ءۇشىن سونشالىقتى داۋلەتتى ادام بولۋ ءتىپتى دە شارت ەمەس.
ەكسپو-2017 كورمەسى بولاتىن جىلعا دەيىن ەكىنشى تەمىرجول ۆوكزالى, جاڭا اۋەجاي, كوپتەگەن مەيمانحانالار مەن قىزمەت ەتۋ عيماراتتارى سالىنباق.
وتكەن جىلى العاش رەت ايتىلىپ, بيىل ناقتى ۇسىنىستارىمەن ومىرگە ەنگەن «G-GLOBAL» جوباسى G-8 نەمەسە G-20 سەكىلدى ۇلكەن ءارى دامىعان مەملەكەتتەرگە بۇكىل الەم تاعدىرىن وزدەرى عانا شەشۋىنە جول بەرمەي, جاھاندىق ماسەلەلەردى ءبىرلەسىپ تالقىلاۋ ءپىشىمىن قۇرۋ ماسەلەسىن كوتەردى. پرەزيدەنتىمىزدىڭ G-GLOBAL جوباسى كوپپوليارلىق جاعدايىنداعى الەم قۇرىلىسىنىڭ بەس قاعيداتىن ۇسىندى. ولار ساياساتتاعى رەۆوليۋتسيالىق وزگەرىستەردەن باس تارتۋ; ادىلەتتىلىك, تەڭدىك, كونسەنسۋس; جاھاندىق تاعاتتىلىق جانە سەنىم; جاھاندىق ترانسپارەنتتىلىك ءجانە سىندارلى كوپپوليارلىق. مىنە, وسىلاردىڭ نەگىزىندە ححI عاسىردا كوپتەگەن جاھاندىق ماسەلەلەردىڭ تابىستى شەشىمدەرىن تابۋعا بولار ەدى. بۇلار – قازاقستاننىڭ بارلىق نەگىزگى حالىقارالىق باستامالارىنىڭ ءتۇيىنى. الەمدىك قارجى-ەكونوميكالىق جۇيەسىن رەفورمالاۋدىڭ كەشەندى جوباسىن جاساۋ, يادرولىق قارۋدان ازات الەم قۇرۋ, الەمدىك جانە ءداستۇرلى ءدىن سەزدەرىن وتكىزۋ, ەۋرواتلانتيكالىق جانە ەۋروازيالىق قاۋىپسىزدىكتىڭ ءبىرتۇتاس قۇرلىقتىق پلاتفورماسىن ءازىرلەۋ, جاھاندىق ەنەرگەتيكا باعىتى – «جاسىل كوپىردى» ەنگىزۋ سەكىلدى باستامالاردا بۇل قاعيداتتار ۇلكەن ءرول اتقارعان بولاتىن. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – ءۇشىنشى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيا جەتىستىكتەرىن ىلگەرىلەتە الاتىن ەكونوميكاسى بار ەل قۇرۋ. بۇل – جوعارى تەحنولوگيالار بارلىق ادامداردىڭ باقىتى مەن امان-ساۋلىعىنا قىزمەت ەتەتىن الەم. بۇل – ايماقتىق جانە جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتىڭ مىعىم نەگىزدەرى ورناعان, حالىقتار مەن مەملەكەتتەر اراسىنداعى ادىلەتتىلىك پەن سەنىم الەمى. بۇل – بارلىق تۇيتكىلدەر كەلىسىم مەن قۇرمەت نەگىزىندە شەشىلەتىن ۇلتتاردىڭ ءتوزىمدى قوعامداستىعى. قازاقستان ۇسىنعان يدەيا مەن G-GLOBAL فورماتى بۇل تۇرعىدان جاھاندىق ءوزارا تۇسىنىستىك پەن توزىمدىلىك ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر اشادى.
بۇگىنگى استانا ىشكى اتريبۋتتارىن تولىقتاي جۇيەگە كەلتىردى. وسىدان ءبىراز بۇرىن عانا ۇلىلاردىڭ ماڭگىلىك مەكەنىنە اينالاتىن پانتەون قۇرىلىسىنىڭ جوباسىنا كونكۋرس جاريالاندى.
استاناعا ەلوردانىڭ كوشۋى مەن حالىق سانىنىڭ كوبەيۋى الدىن الا بولجانباعان تاعى ءبىر يگىلىككە باستاۋ بولدى. ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن وسىندا كەلىپ ارالاسقان, قۇدالاسقان, قىزمەتتەس بولعان ادامدار ءبىر-ءبىرىنىڭ مىنەزدەرىنىڭ جاقسىسىن بويلارىنا سىڭىرۋگە تىرىسىپ, استانالىقتاردىڭ جاڭا مەنتاليتەتى قالىپتاسۋ ۇستىندە. باتىس قازاعىنىڭ قىزۋقاندىلىعى مەن بەتكە ايتار تۋرالىعى, وڭتۇستىكتىڭ ىسكەرلىگى مەن قىزمەت ەتە كەتۋگە بەيىمدىلىگى, ارقا قازاقتارىنىڭ كەڭدىگى مەن «ورىس مىنەزدىلىگى», سونداي-اق, بارلىق وڭىرلەردە كەزدەسەتىن ءتۇرلى مىنەزدەر وسىندا ءبىر جەرگە توپتاسقاندا ءبىر-ءبىرىنىڭ جاقسى ءمىنەزىنەن ۇيرەنىپ, جامان مىنەزىنەن جيرەنىپ, وزدەرىن وزدەرى تاربيەلەپ جاتىر.
استانا – قازاق ەلى اتالاتىن ءتاجدىڭ ماڭدايىنداعى جاۋھارى!
ءبىزدىڭ جەتى قازىنامىزدىڭ ءاربىرىنىڭ وسى استانانىڭ ورلەۋى سەكىلدى ءوز دامۋ جولى, تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ تاريحىندا الار وزىندىك ورنى بار.
دەمەك, ءبىز ءوسۋ, ورلەۋ جولىندامىز! ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز جارقىن!
مىرزاگەلدى كەمەل,
ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى.
