ول ون توعىز جاسىندا مەكتەپتى ءبىتىرىپ, ماتەماتيكادان ساباق بەرىپ جۇرگەندە ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس باستالدى دا, قىلشىلداعان جاس جىگىت اسكەر قاتارىنا شاقىرىلدى. ونىڭ ماتەماتيكاعا قابىلەتى سوعىستا كوپ كومەگىن تيگىزدى. تەز شەشىم قابىلداۋ, الدىن الا ءبارىن جوسپارلاۋ, ەسەپتەي ءبىلۋ جاۋىنگەر ءۇشىن تاپتىرماس قاسيەت ەدى. بۇل قاسيەتىنىڭ ارقاسىندا العىر وفيتسەر كوپ وتپەي باتارەيانى, تاعى ءبىراز ۋاقىتتان سوڭ پولك باسقاردى. وسىدان كەيىن ول ديۆيزيا شتابىنىڭ باستىعى بولدى. وسىلايشا, سوعىستىڭ باسىنان اياعىنا دەيىن قاتىسىپ, «وتان سوعىسى» وردەنىمەن, كوپتەگەن مەدالمەن ماراپاتتالدى. بۇل –
ونىڭ ءومىرىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى.
سوعىستان قايتقان سوڭ زاڭ ينستيتۋتىنا وقۋعا تۇسەدى, ونى بىتىرگەن سوڭ اسا ماڭىزدى ىستەردى تەرگەۋدىڭ ءىرى مامانىنا اينالدى. اراعا از جىلدار سالىپ سالىق زيمانوۆ زاڭ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, سودان كەيىن بۇرىنعى قازمۋ-دىڭ زاڭ فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى قىزمەتىنە تاعايىندادى. ءومىرىنىڭ ەكىنشى كەزەڭىندە ونىڭ پەداگوگتىك, زاڭ ماماندارىن دايارلايتىن جوعارى مەكتەپتىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى قابىلەتى اشىلا ءتۇستى. مىقتى ماماندار دايارلاۋدا ونىڭ ۇلەسى زور بولعانىن بارلىق زاڭگەرلەر وسى كۇنگە دەيىن ەسكە الادى. ءوزى دەكان بولىپ تۇرعان سول جىلدارى ول ماسكەۋگە 15-20 ادامنان جىبەرە باستايدى. زيمانوۆتىڭ ماسكەۋگە وقۋعا جىبەرگەن ستۋدەنتتەرى, اسپيرانتتارى, ىزدەنۋشىلەرى سوندا كانديداتتىق ديسسەرتاتسيالار قورعاپ, رەسپۋبليكامىزداعى زاڭ كادرلارىنىڭ نەگىزگى تىرەگى بولدى.
سالىق زيمانوۆ 1958 جىلى اكادەميك قانىش ساتباەۆتىڭ شاقىرۋىمەن عىلىم اكادەمياسىنىڭ جاڭادان اشىلعان فيلوسوفيا جانە قۇقىق ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتىنە تاعايىندالدى. وسى جىلدارى ونىڭ كورنەكتى عالىم رەتىندەگى تالانتى مەن بىلىكتى كادرلاردى دايارلاۋ, فيلوسوفيا مەن زاڭ عىلىمى بويىنشا مەكتەپتەر قۇرۋ قابىلەتى تولىعىمەن اشىلدى. بۇل جىلداردى دا ونىڭ ومىرىندەگى ءبىر ماڭىزدى كەزەڭ دەپ اتاۋعا ابدەن بولادى.
مەن س.زيمانوۆپەن 1957 جىلى دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن قورعاۋ ءۇشىن دوكتورانتۋراعا كەلگەن كەزدە تانىستىم. سول جىلدارى ول «XVIII عاسىردىڭ اياعى مەن XIX عاسىردىڭ باسىنداعى قازاقستاننىڭ ساياسي جۇيەسى» تاقىرىبىندا دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعادى, كەيىن اكادەميك بولدى. ول كوپتەگەن ءىرى مونوگرافيا, سونداي-اق ون تومدىق شىعارمالار جيناعىن جاريالادى. س.زيمانوۆ تەك ءىرى عالىم عانا بولىپ قويماي, فيلوسوفيا جانە زاڭ كادرلارىن دايارلاۋدا دا ناتيجەلى ەڭبەك ەتتى. ءوز باسىم جەكە ومىرىمدە س.زيمانوۆقا بورىشتار ەكەنىمدى اتاپ وتكىم كەلەدى. سالىق زيمان ۇلى مەنى فيلوسوفيا ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى ەتىپ شاقىرعاندا مەن 25 جاستا ەدىم. 26 جاسقا تولعانىمدا ول ديالەكتيكالىق لوگيكا بويىنشا سەكتور قۇردى. بۇل كەڭەس وداعىنداعى العاشقى سەكتور ەدى, ءتىپتى ماسكەۋدە مۇنداي سەكتور بولعان جوق. ماسكەۋدە ديالەكتيكالىق جانە رەسمي لوگيكانى جاقتاۋشىلار اراسىندا ءالى دە داۋ ءجۇرىپ جاتقان ەدى. فورمالدى لوگيكانىڭ جاقتاستارى ديالەكتيكالىق لوگيكانى مويىندامادى, سونىمەن قاتار ديالەكتيكالىق لوگيكامەن اينالىساتىنداردىڭ اراسىندا دا بىراۋىزدىلىق بولعان جوق. ول ديالەكتيكالىق لوگيكا بويىنشا سەكتور قۇرىپ, مەنى عانا ەمەس, ل.ناۋمەنكو, م.باكانيدزە, ا.قاسىمجانوۆ سياقتى تالانتتى جاستاردى دا شاقىردى. بىزگە وسىنداي سەنىم بىلدىرىلگەن سوڭ, قاناتتانىپ جۇمىس ىستەدىك. سونىمەن قاتار ول ءبىزدى بولاشاق كانتتار, گەگەلدەر, اريستوتەلدەر جانە ت.ب. دەپ اتادى. بىراق, ارينە, ونىڭ جاقىن جولداستارى جاستاردى وسىلاي اسىرا ماداقتاعانىن ۇناتپايتىن. ايتسە دە اكادەميك س.زيمانوۆ سياقتى ادامنىڭ سەنىمى ءبىز ءۇشىن ۇلكەن ماڭىزعا يە بولاتىن. ءبىز سەنىمدى اقتاعىمىز كەلدى جانە قارقىندى جۇمىس ىستەدىك. وسى زاڭتانۋ سالاسىنا دا م.بايماحانوۆ, ب.يماشەۆ, ع.ساپارعاليەۆ سياقتى تاماشا, تالانتتى زاڭگەرلەر شاقىرىلدى. وسىلايشا, ءبىزدىڭ ينستيتۋت عىلىمنىڭ دامۋى مەن ادامداردىڭ قارىم-قاتىناسىندا ۇلگىلى بولدى. ينستيتۋتتا ىزدەنۋشىلەرگە ەرەكشە شىعارماشىلىق جاعداي جاسالدى. س.زيمانوۆ ادامدى قابىلەتى مەن تالانتىنا قاراپ باعالايتىن. ينستيتۋتقا س.زيمانوۆ باسشىلىق ەتكەن تۇستا ونىڭ وزىنە ءتان ءستيلى بويىنشا كوپتەگەن اسپيرانت, كىشى عىلىمي قىزمەتكەر كانديداتتىق جانە دوكتورلىق ديسسەرتاتسيالارىن ماسكەۋدە قورعادى. ول ماسكەۋ زاڭ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورىمەن وتە جاقسى قارىم-قاتىناستا بولدى. سوندىقتان دا سول جىلدارى كوپتەگەن عالىمدى ماسكەۋدە قورعاتتى. ال ولار كەيىننەن ەلىمىزدەگى زاڭ عىلىمىنداعى نەگىزگى كادرلار اتاندى. ماسەلەن, ءبىز «تەوريالىق بىلىمدەگى شىندىقتىڭ لوگيكالىق كورىنىسى» اتتى عىلىمي تاقىرىپتى جازعان كەزدە ەلىمىزدە قاجەتتى ادەبيەتتەر مەن ماماندار جوق-تىن. ماسكەۋگە ىسساپارعا بارىپ, لەنين كىتاپحاناسىندا جۇمىس ىستەپ, سونداي-اق ءىرى ماماندارمەن كەڭەسۋ جانە سويلەسۋ قاجەت بولدى. ول ءبىزدى جانە ينستيتۋتتىڭ باسقا قىزمەتكەرلەرىن 30 كۇنگە ىسساپارعا جىبەردى. ءبىز ۇلگەرمەگەن سوڭ, تاعى ون كۇن قوسىپ بەرگەنى ەسىمدە. بۇل ءبىز ءۇشىن ۇلكەن عىلىمي ماڭىزعا يە جۇمىس ەدى. س.زيمانوۆ ءومىرىنىڭ وسى كەزەڭىندە فيلوسوفيا جانە زاڭ عىلىمدارى بويىنشا مەكتەپتەر قۇردى, قانشاما عالىمنىڭ تەرەڭ ءبىلىم الۋىنا, ەل مۇددەسى ءۇشىن جۇمىس ىستەۋىنە مول ۇلەس قوستى.
ونىڭ ءومىرىنىڭ تاعى ءبىر كەزەڭى تاۋەلسىز قازاقستانداعى دەپۋتاتتىق قىزمەتىمەن تىكەلەي بايلانىستى. قازاقستان ەگەمەندىگىن جاريالار تۇستا س.زيمانوۆ تاجىريبەلى زاڭگەر رەتىندە ەگەمەندىك تۋرالى تۇجىرىمدامانى ازىرلەگەن كوميسسيانى باسقاردى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العان كەزدە س.زيمانوۆ دەپۋتات بولىپ, كونستيتۋتسيالىق زاڭناما كوميتەتىن باسقاردى. مۇندا دا ونىڭ تالانتى مەن زاڭ عىلىمىن تەرەڭ بىلەتىنى جارقىراپ كورىنىپ, تۇلعالىق بولمىسى ايقىندالا بەردى. س.زيمانوۆ تەك قانا ءبىلىمدى, تالانتتى, تاجىريبەلى مامان ەمەس, ويلاعان ويىن قاسقايىپ ايتا الاتىن ءور مىنەزدى, ادالدىعىمەن, تۋرالىعىمەن كوپتىڭ كوڭىلىنە جاققان ادام ەدى.
ول ءىرى مامان رەتىندە دەپۋتاتتاردىڭ ساپالى زاڭدار قابىلداۋىنا مۇرىندىق بولدى. ەگەر دەپۋتاتتىق كورپۋسقا مينيسترلەر ساپاسىز زاڭ جوبالارىن قولتىقتاپ كەلسە, سالىق زيمان ۇلى مۇنداي جاۋاپسىزدىقتى قاتتى سىنعا الاتىن. لاۋازىمدى تۇلعالار ماعان رەنجيدى ەكەن دەگەن وي وندا بولمايتىن. ول ارقاشان حالىقتىڭ مۇددەسىن جوعارى قويدى. مىنە, بۇل كەزەڭدە دە ونىڭ كوپ شارۋا تىندىرعانىن ايتۋعا بولادى.
ونىڭ ادامي قاسيەتتەرى تۋرالى ايتقان كەزدە, وتە بىربەتكەي, ادال ادام بولعانىن ايتپاسقا بولمايدى. ول قانداي جاعدايدا دا ءوز ۇستانىمىندا قالۋعا تىرىساتىن, جەكە پىكىرىن قايمىقپاي بىلدىرە الاتىن. سول ءۇشىن ەلىمىزدەگى لاۋازىمدى تۇلعالار ودان اكادەميادا جۇرگەن كەزىندە دە, ءومىرىنىڭ كەيىنگى كەزەڭدەرىندە دە سەسكەنەتىن. مەن ونىمەن تانىسقان 1958 جىلدان باستاپ ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن جاقسى قارىم-قاتىناستا بولدىم. ول بارلىق بۇكىلوداقتىق كونفەرەنتسيالاردا ديالەكتيكا بويىنشا مامانداردى بەلسەندى قولدادى. ءبىرىنشى بۇكىلوداقتىق سيمپوزيۋم 1968 جىلى ەڭ جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. دوگماتيكالىق فيلوسوفيانىڭ وكىلدەرى زيمانوۆتى رەۆيزيونيست, گەگەلشىل جانە كانتشىل ج. ءابدىلديننىڭ توبىن قولدايدى دەپ ايىپتادى. شىن مانىندە, ءبىزدىڭ توبىمىز حالىقارالىق دارەجەدە تانىمال بولدى. العان ماراپاتتارىمىز دا از ەمەس.
اكادەميك س.زيمانوۆتىڭ ەرەكشەلىگى رەتىندە ونىڭ عىلىم سالاسىندا ادال ەڭبەك ەتكەندەردى قۇرمەتتەگەنىن ايتۋعا بولادى. سونىمەن قاتار ول ەكىجۇزدى, جاعىمپاز, ۇياتسىز ادامداردى ۇناتپادى. بۇل – ونىڭ جانكۇيەرلەرىنىڭ دە, قارسىلاستارىنىڭ كوپ بولعانىن ايعاقتايتىن فاكت. جازبامدى قورىتىندىلاي كەلە, سالىق زيمان ۇلىنىڭ كورنەكتى تۇلعا, كەمەل ادام بولعانىن ايتقىم كەلەدى. عىلىمعا, بىلىمگە جانە قىزمەتتىڭ باسقا تۇرلەرىنە قوسقان ۇلەسى بويىنشا ول كەز كەلگەن جوعارى ماراپاتقا لايىق بولدى, بىراق لاۋازىمدى تۇلعالار ۋاقىتىندا ونى دا جاساعان جوق. الايدا اكادەميك س.زيمانوۆتى قازاق حالقى مەن رۋحاني مادەنيەت وكىلدەرى وتە جوعارى باعالايدى. ونى ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ ق.ساتباەۆ, م.اۋەزوۆ سەكىلدى تۇعىرلى تۇلعالارى قاتارىنا قوسادى. ءسوز سوڭىندا سالىق زيمان ۇلى تۋعان اتىراۋ قالاسىندا وعان ەسكەرتكىش قويىلسا دۇرىس بولار ەدى دەگەن ويىمدى بىلدىرەمىن. ەسكەرتكىش حالقىمىزعا, اسىرەسە جاستارعا قاجەت. ولار اكادەميك س.زيمانوۆتىڭ ونەگەلى ومىرىنەن ۇلگى السا نەسى بار؟ ول ەرجۇرەك جاۋىنگەر, تالانتتى ءبىلىم ۇيىمداستىرۋشىسى, عۇلاما عالىم, ۇلاعاتتى كادرلار ۇستازى, حالىقشىل دەپۋتات, پاتريوت بولدى. ءوز وتانى قازاقستاندى شەكسىز سۇيەتىن ادام ەدى.
جابايحان ءابدىلدين,
فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور,
ۇعا اكادەميگى
