كوپشىلىگىمىز ءتىس كاريەسىنىڭ, قازاقشا ايتقاندا ءتىستى قۇرت جەۋىنىڭ ينفەكتسيالىق جۇرەك ميوكاردىنا اپاراتىنىن بىلمەيتىنىمىز انىق. ستوماتولوگ ساۋلە ەسەمباەۆانىڭ ايتۋىنشا, ءتىستى ەمدەتپەي, قۇرت جەپ قويعان ءتىستىڭ تۇقىلدارىمەن جۇرە بەرۋ اتالعان اۋرۋعا 100 پايىز الىپ كەلەدى. ءبىر جۇرەك ميوكاردىن عانا ەمەس, پانكرەاتيتپەن اۋىرعان پاتسيەنتتىڭ قانىنىڭ تالداماسىنان قىزىليەكتىڭ قاناپ ءجۇرۋىن, قانقۇرتتى تۋدىراتىن ميكروورگانيزمدەر تابىلعان. سونىمەن قاتار ءتۇرلى قاتەرلى لەيكوز, تەمىر جەتىسپەۋشىلىگىنەن تۋاتىن انەميا جانە ەندوكريندى اۋرۋلاردىڭ ءبىرسىپىراسىنىڭ اعزانى جۇدەتىپ, اۋرۋحانا توسەگىنە تاڭۋىنا وسى تىسكە قالاي بولسا, سولاي قاراۋ سەبەپشى ەكەن. ءتىپتى كەيدە تەراپەۆت پەن گەماتولوگ بىلمەي تۇرىپ, پاتسيەنتتىڭ اق قان اۋرۋىنا ۇشىراعانىن ستوماتولوگ دارىگەر اڭدايدى. ويتكەنى ونداي ناۋقاستىڭ تىسىنە ۇيالاعان تاستاردى ءسال تازالايمىن دەگەندە قان بۇرق ەتە قالىپ, توقتاماي قويادى. سودان كوڭىلىنە كىدى العان ءتىس دارىگەرى قان تالداماسىنا جىبەرگەندە لەيكوز انىقتالادى.
پروفەسسور دارىسىندە ءتىستىڭ ميعا جاقىن ورنالاسقانىن استە ەستەن شىعارماۋعا كەڭەس بەرەدى. ول اسىرەسە بالالار ومىرىنە قاۋىپتى, ولاردا ءاربىر ينفەكتسيالىق ۇدەرىس وتە جەدەل داميدى. ءبىزدىڭ ەلدە جاق-بەت سۇيەگى بولىمدەرىنە قارالاتىن بالالاردىڭ كوپشىلىگى ءتىستىڭ اسقىنىپ قابىنعان اۋرۋلارىمەن تۇسەتىن كورىنەدى. ال شۆەتسيا, فينليانديا, جاپونيا جۇرتىندا كاريەستىڭ الدىن الۋدى جاقسى جولعا قويعاندىعى سونداي, كاريەس ءتىپتى دە جوق. اقىر اياعىندا ولار الدا-جالدا پۋلپيت, كاريەس, پارودونتيت سىندى اۋرۋلار بولا قالسا, قالاي ەمدەيمىز دەپ كورشىلەس ەلدەرگە ماماندارىن جىبەرىپ, قىسقا مەرزىمدى وقۋلاردان وتكىزىپ ءجۇر.
«بىرىنشىدەن, ىشتەگى شارانا ءۇشىن اناسىنىڭ ءتىس ساۋلىعى اسا ماڭىزدى, ەگەر اناسىندا ءتىس اۋرۋى بولسا, نارەستەنىڭ دە تىستەرى سونداي بولادى. ەكىنشىدەن, ءسۇت تىستەرىن تازالاۋ كەرەك ەمەس دەپ كوپ اتا-انا ءمان بەرمەيدى. ال ءسۇت تىستەرى زاقىمدانعان بولسا, ورنىنا ساۋ ءتىس شىقپايدى, ول ءۇشىن بالاعا ءتىسى شىعىسىمەن كۇنىنە ەكى رەت ءتىسىن تازالاتىپ, اس ىشكەن سوڭ اۋزىن شايعىزىپ وتىرۋ قاجەت. وسىلاي ۇيرەنگەن بالا ەسەيگەندە دە سولاي ادەتتەنەدى. بۇل – قارتايعانعا دەيىن ءتىس ساۋلىعىنىڭ كەپىلى. ءتىس تازالىعىنا مۇقيات بولۋ ءتۇرلى اۋرۋدىڭ الدىن الادى», دەدى ساۋلە سەرىكقىزى.
سوسىن بالا كوتەرگەن ايەلدەگى توكسيكوزدىڭ دا زيانى بولەك اڭگىمە ەكەن. قۇسقاننان سوڭ اۋىز دۇرىس شايىلماسا, بولىنگەن قىشقىل تىسكە زاقىم تيگىزەدى, بۇعان قوسا جۇكتى ايەلدىڭ تىستەرىن ەمدەتۋ ءۇشىن ەرتە كەلۋىنىڭ دە ماڭىزى زور. العاشقى ءۇش ايدان كەيىن اياعى اۋىر كەلىنشەكتىڭ ستوماتولوگ كرەسلوسىندا 15-20 مينۋتتەن ارتىق وتىرۋىنا بولمايدى, ويتكەنى ىشتەگى شاراناعا زيانى تيەدى. سوندىقتان الدىڭعى ءۇش ايدىڭ ىشىندە ءتىستى مەيلىنشە مۇقيات ەمدەۋ اسا قاجەت.
نەگىزى ادام اعزاسىندا ءتىس تابيعاتى ەڭ ءبىر قاتتى زاتتان تۇرادى. الايدا سونىڭ ءوزى تازالىعىنا ءمان بەرمەسە, ءتاتتىنى كوپ جەسە, گازدى, قانتتى سۋسىنداردى, ءتىپتى ءتاتتى شىرىنداردى كوپ ىشسە, ب ۇلىنەدى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە جاسى ۇلعايعان ادامداردىڭ باسىم بولىگى تابيعي تىستەردەن ادالانىپ, پروتەزبەن جۇرەدى. ونداي بولماۋى ءۇشىن پروفيلاكتيكاسىنا جوندەپ قاراپ, ءتىستى بەكىتۋگە سەپتىگى بار قاتتى ءسابىز, قىزىلشا ءتارىزدى كوكونىستەردى جەپ, ەتتى دە بىلبىراتىپ اسپاۋدىڭ پايداسى بار. ءتىس تومەن قاراپ سالبىراپ تۇرعاندىقتان, كۇندەلىكتى جاتتىعۋ جاساعانداي قايرات جۇمساپ شايناۋ كەرەك, ول وعان كۇش بەرىپ, ءتۇبىن بەكىتىپ وتىرادى ەكەن.
ءتىس اينالاسىنداعى ونلاين اڭگىمەدە مامان ونى تازارتاتىن پاستالاردى تاڭداۋعا دا ءمان بەرۋدى ەسكەرتەدى. فتورلى پاستالاردى پايدالانۋدىڭ مولشەرى, ءتىس تازالايتىن ىسقىش شوتكەلەردىڭ جۇمساق, قاتتىلىعى – ءبارى نازاردا ۇستالىناتىن ماڭىزدى دۇنيەلەر. ءتىلدىڭ ۇستىنە جينالعان ءتۇرلى ميكروورگانيزمدەر اسقازانعا ءوتىپ, اعزانى اۋرۋعا ۇشىراتادى, جالپى اۋىز قۋىسىنىڭ تازالىعى دەنى ساۋ بولۋعا ۇمتىلاتىن جۇرتتىڭ نازارىندا بولۋى ءتيىس. ستوماتولوگ ءتىس پاستاسىمەن بىرگە اۋىز شاياتىن سۇيىقتىقتاردى پايدالانىپ تۇرۋعا كەڭەس بەرگەن. ءار جولى داستارقان باسىنان تۇرعاندا اۋىزدى قۇرىعاندا جاي سۋمەن جۋعان ءجون.
ءدارىس بارىسىندا ء«مامس جانە تمككك اياسىندا ستوماتولوگيالىق كومەكتى كىم جانە قالاي تەگىن الا الادى؟» دەگەن ماڭىزدى ساۋالعا جاۋاپ بەرگەن مامان ونى مىندەتتى تۇردە ليتسەنزياسى بار جانە ءمامس-پەن ارادا قىزمەت كورسەتۋگە شارتى بار كەز كەلگەن ستوماتولوگيالىق كلينيكا اتقاراتىنىن, ال ول قىزمەتتىڭ جوسپارلى جانە شۇعىل دەپ بولىنەتىنىن جەتكىزدى. جوسپارلى ەمدەلۋگە بالالار مەن 18 جاسقا تولعان جاسوسپىرىمدەر, جۇكتى ايەلدەر جاتقىزىلادى. ال شۇعىل ەمدەۋدى جوعارىداعى ەكى ساناتتاعىلارعا قوسا سوعىس ارداگەرلەرى مەن ولارعا تەڭەستىرىلگەندەر, I, II, III, IV توپتاعى مۇگەدەكتەر, التىن جانە كۇمىس القالى انالار, اتاۋلى كومەكپەن قامتىلعان الەۋمەتتىك ءالسىز توپتاعىلار مەن زەينەتكەرلەر, الەۋمەتتىك تۇرعىدا ەلەيتىن ينفەكتسيالىق اۋرۋمەن ەسەپتە تۇراتىندار الا الادى. ال وزگە ساناتتاعى بارلىق ازامات ءۇشىن ستوماتولوگيالىق ەم اقىلى جۇرگىزىلەدى.
ساۋلە سەرىكقىزى تاعى ءبىر جاقسىلىقتى ورتاعا سالدى. الەۋمەتتىك از قامتىلعان وتباسىلاردىڭ 6 مەن 12 جاس ارالىعىنداعى بالالارىنىڭ تىستەرىندە انوماليا بولعان جاعدايدا (تىستەرى ايقاسىپ قالعاندا, كەميەكتىك, ت.س.س) جانە قويانجىرىق بولىپ تۋسا, تەگىن قىزمەت كورسەتىلەدى.
