پىكىر • 18 اقپان، 2021

«ايران ىشكەندەر» تۇتىلىپ ءجۇر مە؟ الدە ءالى دە قۇتىلىپ ءجۇر مە؟

101 رەت كورسەتىلدى

قوعامىمىزدى ىشتەن ءىرىتىپ، جەگىدەي جەپ جاتقان جەمقورلىق ىندەتىمەن كۇرەس اياۋسىز ەكەندىگىن ايعاقتايتىن دەرەكتەردى بۇ­قارالىق اقپارات قۇرالدارى كۇن سا­يىن دەرلىك ناعىز مايداننان كەلگەن جاقسى لەپەستەي سۇيىنشىلەتە جاريالاۋ ۇستىندە. اتقارىلعان ءىستىڭ ناتيجەسى دە جامان ەمەس: Transparency Inernational حا­لىقارالىق ۇيىمى انىقتاعان سىبايلاس جەمقورلىقتى قابىلداۋ يندەكسى بو­يىنشا قازاقستان بىلتىرعى جىلدىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس العاش رەت 38 بالل جيناپ، الدىڭعى جىلعىمەن سا­لىس­تىرعاندا 19 ساتى جوعارىلاپ، 94-ورىنعا تابان تىرەپتى. ەلىمىزدەگى سىبايلاس جەم­قور­لىق قىلمىستارىنىڭ سانى 5 پا­يىزعا كەمىگەن. بۇعان بۇرىنعى مەم­لە­كەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەم­قورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى ەكى­گە ءبولىنىپ، انتيكور قىزمەتى جەكە ۆەدومس­تۆو بولىپ قۇرىلعاندىعى جانە سىباي­لاس جەمقورلىققا قارسى زاڭنامانىڭ ايتار­لىقتاي قاتايتىلعانى وڭ ىقپالىن تيگىزگەندىگى انىق.

بۇل رەتتە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەل بيلىگىنىڭ تىزگىنى قولىنا تيىسىمەن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرىنە ارنالعان كەڭەس وتكىزىپ، سىبايلاس جەمقورلىقتى جويۋ اكىمدەر جۇمىسىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرىنىڭ ءبىرى بولاتىندىعىن، بۇل ءۇشىن ولارعا جەكە جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەتىندىگىن مالىمدەي كەلىپ: «ەگەر ءبىز سىبايلاس جەمقورلىقتى تۇبىرىمەن جويعىمىز كەلسە، مەنىڭ پىكىرىمشە، مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارى وزدەرى­نىڭ قاراماعىنداعى قىزمەتكەرلەر سىبايلاس جەم­قورلىق قىلمىستار جاساعان جاعدايدا وتستاۆ­ك­اعا كەتۋى كەرەك»، دەگەن بولاتىن.

وسىعان وراي «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتى تۋرالى» زاڭىنىڭ 43-بابىنا «...مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءبىرىنشى باسشىلارى، ورتالىق جانە جەرگىلىكتى مەم­لە­كەتتىك ورگانداردىڭ دەربەس قۇرىلىمدىق بو­لىمشەلەرىنىڭ باسشىلارى لاۋازىمدارىن اتقاراتىن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر وزدە­رىنە تىكەلەي باعىنىستى مەملەكەتتىك قىز­مەت­شى­لەردىڭ سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستار جا­سا­عانى ءۇشىن مىناداي:

1) باعىنىستى ادام جاساعان سىبايلاس جەم­قور­لىق قىلمىس پەن سىبايلاس جەم­قور­لىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتار جاساۋ­دىڭ الدىن الۋ جو­نىندەگى لاۋازىمدىق مىندەت­تەردى ورىن­دا­ماۋ­داعى نەمەسە تيىسىنشە ورىن­دا­ماۋ­داعى كىنا اراسىنداعى بايلانىس انىق­تال­عان;

2) باعىنىستى ادامعا قاتىستى سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىسى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپتىلىققا تارتۋ تۋرالى زاڭدى كۇشىنە ەنگەن سوت اكتىسىنىڭ بولۋى كەزىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىنا سايكەس تارتىپتىك جاۋاپتىلىقتا بولادى» دەگەن وزگەرىس ەنگىزىلدى.

ال وسى زاڭ تالابىنىڭ ءىس جۇزىندە ورىندال­ۋى قالاي؟ قازىر الەۋمەتتىك جەلىدە ءبىر اكىم­نىڭ ورىنباسارى ءوزىنىڭ قاراماعىنداعى باسقارما باسشىسىنىڭ جەمقورلىعى ءۇشىن سوت­تال­عان­دى­عىنا بايلانىستا قىزمەتىنەن كەتۋگە ءوتىنىش بەرگەنىمەن، قاتاڭ سوگىس ارقالاپ، قىز­مەتىندە قالدىرىلعانىنىڭ دۇرىس-بۇرىس­تى­عى جايلى پىكىرسايىس قىزىپ تۇر. ارينە، اكىمنىڭ ءوز ورىنباسارىنىڭ ورىن العان سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىسقا ەش قاتىسى جوقتىعىن ەسكەرىپ، قولدانىستاعى زاڭناما اياسىندا وسىن­داي شەشىم قابىلداعاندىعى داۋسىز. كەي وڭىر­لەردە قاراماعىنداعى باسقارما باسشىسى پارا الىپ ۇستالىپ، سوتتالعاندىعى ءۇشىن ءوز وتىنىشى­مەن قىزمەتىن دوعارعان اكىم ورىنباسارلارى دا بار.

دەگەنمەن وسى سىبايلاس جەمقورلىققا قا­تىس­تى زاڭناماعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستىڭ ادىل­دىگى مەن نەگىزدىلىگى كۇمان تۋدىرماي قوي­مايدى. سە­بەبى زاڭدا كورسەتىلگەندەي، «باعىنىستى ادام­عا قاتىستى سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىسى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپتىلىققا تارتۋ تۋرالى زاڭدى كۇشىنە ەنگەن سوت اكتىسىنىڭ بولۋى» ونىڭ تىكەلەي باسشىسىنىڭ ءوز قىزمەتىنەن بوساتۋ جونىندە ءوتىنىش بەرۋىنە نەگىز بولادى. الايدا كەز كەلگەن ءوڭىردىڭ كەز كەلگەن باسقارماسى باسشىسىن سول ءوڭىر اكىمىنىڭ ورىنباسارى ەمەس، اكى­مى­نىڭ ءوزى تاعايىندايتىنى ءمالىم. اكىم­دەر­دىڭ ءبارى بىردەي ءوز ورىنباسارىنان باسقارما باسشىسى ەتىپ كىمدى تاعايىنداۋ كەرەكتىگىن سۇ­راپ جاتپايتىندىعى دا بەلگىلى. سوندا قالاي؟ ءوزى تاڭداپ، تاعايىنداماعان باس­قارما باسشىسىنىڭ بىلىق-شىلىعى ءۇشىن اكىم­نىڭ ورىنباسارى نەگە جاۋاپ بەرۋگە ءتيىس؟ قي­سىنعا سالساق، ول ءۇشىن اكىمنىڭ ءوزى جاۋاپ بەرگەنى ءجون ەمەس پە؟

بۇل – تەك اكىمدىكتەرگە ەمەس، بارلىق مەم­لە­كەتتىك ورگانعا ءتان كەرەعار قۇبىلىس. ويتكەنى كوماندالىق اۋىسۋلار ءۇردىسى ءالى دە تولىق تى­يىلماي، جالعاسىپ جاتىر. اكىمدەر دە، مينيسترلەر دە تاعايىندالا سالىسىمەن ساياسي قىز­مەتشى سانالاتىن ورىنباسارلارىن عانا ەمەس، وڭىر­لىك باسقارمالاردىڭ، مينيس­تر­لىك­تەر­دىڭ كو­ميتەتتەرى مەن دەپارتامەنت­تەرىنىڭ باسشىلارىن دا بىرىنەن سوڭ ءبىرىن اۋىستىرىپ، ء«وز ادام­دا­رىن» اكەلىپ جاتقاندىعىن كوزى ەمەس، كەۋدەسى سوقىر عانا كورمەيدى.

 دەمەك، «ايران ىشكەن قۇتىلىپ، شەلەك جالا­عان تۇتىلادى» دەگەن ءومىر شىندىعى تۇبە­گەي­لى وزگەردى دەپ ايتۋعا ءالى ەرتە.

سوڭعى جاڭالىقتار

قازاقستاندا جاڭا كەن ورنى تابىلدى

ەكونوميكا • بۇگىن، 16:21

ەڭ سۇلۋ ۆولەيبولشى كىم؟

سپورت • بۇگىن، 16:15

ەل قورعاعان ەردىڭ ەسىمى جاڭعىردى

رۋحانيات • بۇگىن، 14:49

كورشىنىڭ كوپ-كورىم كومەگى

قوعام • بۇگىن، 14:23

ۇقساس جاڭالىقتار