ۆاكتسينالانعاندار قانداي شارالاردى ساقتاۋى كەرەك, ەكپە العان كەزدە نەنى ەسكەرۋى كەرەك, يممۋنيتەت قالاي قالىپتاسادى؟ وسى جانە COVID-19-عا قارسى ۆاكتسينالاۋعا قاتىستى باسقا دا سۇراقتارعا الماتى قالاسى №20 قالالىق ەمحاناسى باس دارىگەرىنىڭ ورىنباسارى مارجان اليەۆا الماتى وكك ونلاين-سۇحباتى بارىسىندا جاۋاپ بەردى.
ەسكە سالا كەتەيىك, 2021 جىلدىڭ اقپان ايىنان باستاپ الماتىدا COVID-19 ۆاكتسينالاۋى باستالدى. ءبىرىنشى كومپونەنتتى ۆاكتسينالاۋمەن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى قامتىلدى.
– ۆاكتسينالاۋ بىزدە عانا ەمەس, بۇكىل الەمدە جۇرگىزىلىپ جاتىر. اقش-تا ۆاكتسينالاۋ قارقىنىن ۇلعايتىپ, حالىقتىڭ كوپ بولىگىن قامتىماق. يزرايلدە قالا بيلىگى مۇعالىمدەرگە مىندەتتى ۆاكتسينالاۋ مەن مەكتەپكە تەك COVID-19 ەكپەسىن العاننان كەيىن عانا كەلۋ شارتىن قويدى, – دەيدى مامان.
دارىگەر الەمدىك تاجىريبەدە ەپيدەمياعا قارسى ۆاكتسينا ىندەتتەن قۇتىلۋدىڭ جالعىز قۇرالى ەكەنىن دايەكتەۋگە ۇمتىلدى. حالىقتى كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسياعا قارسى ۆاكتسيناتسيالاۋ كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇرگىزىلەدى.
سونىمەن I كەزەڭدە ينفەكتسيالىق اۋرۋحانالاردىڭ, جەدەل مەديتسينالىق جاردەمنىڭ, رقتب, امسك مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىن, اۋرۋحانالاردىڭ قابىلداۋ بولىمدەرىنىڭ, سانەپيدقىزمەت قىزمەتكەرلەرىن – 2021 جىلعى 1 اقپاننان باستاپ 100 مىڭ ادامدى ۆاكتسيناتسيالاۋ جوسپارلانىپ وتىر.
ناۋرىزداعى II كەزەڭدە – جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردىڭ, اوببۇ-نىڭ, جوو پەداگوگتەرى, ۆەدومستۆولىق مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنەن 150 مىڭ ادام قامتىلادى.
بيىلعى ساۋىردەگى III كەزەڭدە – مەكتەپ-ينتەرنات پەداگوگتارى, مدببم, ستۋدەنتتەر, سوزىلمالى اۋرۋلارى بار ادامدار – 600 مىڭ ادام ەكپە الادى.
مامىرداعى IV كەزەڭدە – ءىىم, تجم, قم, ۇقك قىزمەتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, باسقا ستاتسيونارلاردىڭ مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى, مدببم پەرسونالى جانە سوزىلمالى اۋرۋلارى بار 600 مىڭ ادام الادى.
ال ماۋسىمنان باستاپ V كەزەڭدە مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك مەكەمەلەردىڭ كونتينگەنتى مەن پەرسونالى, بالالارعا ارنالعان جابىق مەكەمەلەردىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن سوزىلمالى اۋرۋلارى بار 600 مىڭ الماتىلىق ەگىلەدى.
VI كەزەڭدە – تاۋەكەل توبىنان قالعان كونتينگەنتتەن 2021 جىلعى شىلدەدەن جەلتوقسانعا دەيىن 600 مىڭ ادام قامتىلۋى كەرەك.
وسىعان وراي, حالىق اراسىندا جۇرتتى ۇرەيلەندىرىپ, ۇركىتەتىن جاعداياتتار ورىن الماۋى ءۇشىن ارناۋلى مامان ەڭ ءجيى قويىلاتىن سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى.
– ۆاكتسينانىڭ تيىمدىلىگى قانداي؟ ەگىلگەننەن كەيىن دە كوروناۆيرۋس جۇقتىرۋ بار ما؟
– زەرتتەۋلەرگە سايكەس, «سپۋتنيك V» ۆاكتسيناسىنىڭ COVID-19-عا قارسى تيىمدىلىگى 91,6%-دى قۇرايدى. بۇل كورسەتكىشتى ەسەپتەۋ «سپۋتنيك V» ۆاكتسيناسىنىڭ ءبىرىنشى جانە ەكىنشى ينەكتسياسىن نەمەسە پلاتسەبو العان 19 866 ەرىكتى بويىنشا دەرەكتەر نەگىزىندە جۇرگىزىلدى – قورىتىندى باقىلاۋ كەزەڭىندە COVID-19 راستالعان 78 جاعداي تىركەلدى. «سپۋتنيك V» ۆاكتسيناسىنىڭ تيىمدىلىگىن زەرتتەۋ ناتيجەلەرى سالىستىرمالى حالىقارالىق باعالاۋدان ءوتتى. الىنعان مالىمەتتەر «The Lancet» جۋرنالىندا جاريالاندى. سونداي-اق ۆاكتسينالاۋ ءبىزدى كورونوۆيرۋس ينفەكتسياسىنىڭ اۋىر ءتۇرىن جۇقتىرۋدان قورعايدى. «سپۋتنيك V» ۆاكتسينالاۋىنان كەيىنگى يممۋنيتەت شامامەن 1 جىلعا دەيىن ساقتالادى. قازىر كوروناۆيرۋس ۆاكتسيناسى قاۋىپتى بولۋى مۇمكىن دەپ بولجاۋعا نەگىز جوق. تەوريالىق تۇرعىدان العاندا, بۇل جاعىمسىز رەاكتسيانى تۋدىرۋى مۇمكىن, بىراق ونىڭ ىقتيمالدىعى وتە از.
– رەسەي عالىمدارى «سپۋتنيك V» 1 جانە 2 ءتيپتى قانت ديابەتى بار ادامدار ءۇشىن قاۋىپسىز دەپ حابارلادى. الماتىدا ديابەتپەن اۋىراتىندار ۆاكتسينا الا ما, الدە اۋرۋ ءالى دە ۆاكتسينالاۋعا قارسى كورسەتىلىمدەر تىزىمىندە مە؟
– دسم 21.10.2020 جىلعى «پروفيلاكتيكالىق ەگۋلەر جۇرگىزۋگە مەديتسينالىق قارسى كورسەتىلىمدەر تىزبەسىن بەكىتۋ تۋرالى» بۇيرىعىندا قانت ديابەتى ۆاكتسينالاۋ ءۇشىن قارسى كورسەتىلىم بولىپ تابىلمايدى.
– بۇعان دەيىن گورمونداردى قولدانۋ قارسى كورسەتىلىمدەردىڭ ءبىرى دەپ ايتىلدى. جۇكتىلىكتەن قورعايتىن كونتراتسەپتيۆتەردى ىشەتىن ايەلدەر قالاي ۆاكتسينالانادى؟
– ءارتۇرلى پاتولوگيالاردا ستەرويدتەردى, سونداي-اق يممۋنوسۋپرەسسيۆتى قاسيەتتەرى بار باسقا پرەپاراتتاردى قولدانۋ سالا ماماندارىنىڭ قورىتىندىسىنان كەيىن كورسەتىلگەن.
– كۇنتىزبە بويىنشا جوسپارلى يممۋنداۋ سول كولەمدە ءوتىپ جاتىر ما؟ COVID-كە قارسى جانە جوسپارلى ۆاكتسينالاۋعا مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەر جەتكىلىكتى مە؟
– يممۋنداۋ جوسپارعا سايكەس جانە ۆاكتسينالاۋدى وقىعان مەديتسينا ماماندارى جۇرگىزەدى. ۆاكتسينالاۋ ءۇشىن ەمحانادا ەكى ەگۋ كابينەتى, ەكى دارىگەر, ەكى ۆاكتسيناتور-مەدبيكە جانە ەكى تىركەۋشى دايىندالدى. ەگۋ كابينەتى سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق تالاپتارعا سايكەس كەلەدى. مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى جوق.
– ەمحاناعا ۆاكتسينالاۋعا كەزەككە تۇرۋدى سۇراپ, قوڭىراۋ شالعان ادامدار كوپ پە؟
– ەمحانانىڭ call-ورتالىعىنىڭ نومىرلەرىنە ۆاكتسينالاۋ تۋرالى ءتۇرلى سۇراقتارمەن قايتا-قايتا قوڭىراۋلار ءتۇسىپ تۇرادى.
– ۆاكتسينالاۋدان كەيىن ادامدارعا قانداي ۇسىنىس بەرەر ەدىڭىز؟
– بۇل جاعدايدا بارلىق پروتسەدۋرالار مەن ءدارى-دارمەكتەرگە رۇقسات ەتىلمەيدى. ۆاكتسينالاۋدان كەيىن دارىگەرمەن بايلانىستا بولۋ كەرەك. ۆاكتسينالاۋ ورنىنىڭ قىزارۋى, ءىسىنۋى, اۋىرۋى كەزىندە انتيگيستاميندى پرەپاراتتاردى قابىلداڭىز. ۆاكتسينالاۋدان كەيىن دەنە قىزۋى كوتەرىلگەندە دارىگەردىڭ تاعايىنداۋى بويىنشا ستەرويدسىز قابىنۋعا قارسى دارىلەردى قابىلداۋ قاجەت.
– ءبارىمىز دە ۆاكتسينالاۋدىڭ ماڭىزىن بىلەمىز جانە تۇسىنەمىز. بىراق, سوعان قاراماستان, الەۋمەتتىك جەلىلەردە كەيبىر اڭىزدار تارالىپ كەتكەن. قايسىسى شىندىققا جاناسپايدى؟
– دەنساۋلىق جايلى ءسوز قوزعالعان جاعدايدا بارلىق جاڭا نارسەگە ەل كۇدىكپەن قارايدى. ادام تەكسەرىلمەگەن زاتتان قورقادى جانە ءوزى ارقىلى پرەپاراتتى ءبىرىنشى بولىپ سىناۋشىلاردىڭ قاتارىنان بولعىسى كەلمەيدى. بۇل توپ ۆيرۋستىڭ قاۋىپتى ەكەنىنە سەنبەيتىن كوروناسكەپتيكتەر كاتەگورياسىمەن بىرىكتىرىلگەن. تاعى ءبىر موتيۆ بەلگىلى ءبىر ۆاكتسينالاۋدىڭ بەلگىلى ءبىر قاۋىپتىلىگى بار دەگەن كەيبىر ادامداردىڭ سەنىمدىلىگىمەن, ۆاكتسينالاۋدىڭ زيان كەلتىرۋ ءۇشىن تىكەلەي الداۋ بولۋى مۇمكىن دەگەن كۇدىكپەن بايلانىستى.
ۆاكتسينالاۋدان باس تارتۋدىڭ سەبەپتەرى تۋرالى اشىعىنان سۇراعان كەزدە ولار: «بۇل چيپتەۋ», «مەن ۆاكتسينالاۋ تۇرىندە نە جاسالاتىنىن بىلمەيمىن» دەگەن سياقتى جاۋاپتار بەرەدى. بارلىق ىقتيمال جاناما اسەرلەردى بولجاۋ ءۇشىن عالىمدار كىشىگىرىم سىناقتاردان باستايدى: الدىمەن ۇلگىلەردى زەرتحانالاردا سىنايدى, جانۋارلارعا, سودان كەيىن بارىپ ادامدارعا سىنايدى. مىسالى, Pfizer جانە BioNTech ۆاكتسيناسى جاعدايىندا سىناقتارعا 40 مىڭ ادام قاتىستى. بۇدان باسقا, الىنعان ناتيجەلەردى قوسىمشا تەكسەرۋدى رەتتەۋشىلەر جۇزەگە اسىرادى – مىسالى, دارىلىك زاتتار مەن مەديتسينالىق تاۋارلاردى رەتتەۋ جونىندەگى بريتاندىق اگەنتتىك (MHRA), تاماق ونىمدەرى مەن ءدارى-دارمەكتەردىڭ ساپاسىن سانيتارلىق قاداعالاۋ جونىندەگى امەريكالىق باسقارما (FDA) نەمەسە رەسەي جاعدايىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى.
– ەكپە قابىلداعان ادام باسقا ادامنان اۋرۋ جۇقتىرۋى مۇمكىن بە؟ ەگەر ۆاكتسينا سالدىرعان ادام ساقتانۋ شارالارىن ۇستانباسا نە بولادى؟
– دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ ماماندارى ءبىرىنشى ەكپە جاسالعاننان ۆاكتسينالاۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭىنە دەيىن باسقا ادامدارمەن بايلانىستى مەيلىنشە ازايتىپ, بارلىق سانيتاريا ەرەجەلەرىن ساقتاۋى قاجەت ەكەندىگىن دە اتاپ وتۋدە. يممۋنيتەت بىرتىندەپ قالىپتاسادى, سوندىقتان وسى ەكى كەزەڭ ارالىعىندا ادام ءالسىز, قورعالماعان بولىپ سانالادى. ول كوروناۆيرۋسپەن اۋىرۋى بەك مۇمكىن.
– ۆاكتسينالاۋ جاسالعاننان كەيىن ادام پروفيلاكتيكالىق شارالاردى ۇستانباسا دا بولادى دەگەن ءسوز ايتىلىپ ءجۇر. وسى كوزقاراس قانشالىقتى دۇرىس؟ ۆاكتسينا العان ادامداردىڭ نە ىستەمەگەنى دۇرىس؟
– COVID-19-عا قارسى ۆاكتسينا, ەكپە قابىلداعان ادامنىڭ بەتپەردە تاعۋعا, قولعاپ كيۋگە, الەۋمەتتىك اراقاشىقتىقتى ساقتاۋعا دەگەن قاجەتتىلىكتەردىڭ كۇشىن جويا المايدى. ۆاكتسينالاۋدان كەيىنگى ءۇش كۇندە ينەكتسيا جاسالعان جەرگە سۋ تيگىزبەگەن, مونشا, ساۋنالارعا بارماعان, الكوگول ىشپەگەن, دەنەگە كۇش تۇسىرمەگەن ءجون.
