ەكونوميكا • 11 اقپان، 2021

قۇنى قۇبىلعان «قارا التىن»

250 رەت كورسەتىلدى

مۇناي باعاسى كوتەرىلدى ەكەن دەپ ارزانداپ جاتقان بەنزين، نىعايىپ جاتقان تەڭگە جوق. سوندا دا ءوزىمىز ساۋدالاسىپ جاتقانداي بيرجا جاققا ەلەڭدەپ وتىرامىز. 9 اقپاندا لوندونداعى ICE بيرجاسىندا Brent ماركالى مۇنايدىڭ ءساۋىر فيۋچەرستەرىنىڭ باعاسى 0،76 پايىزعا كوتەرىلىپ، باررەلىنە 61،02 دوللارعا جەتتى.

مۇناي باعاسى وسسە، تەڭگە نىعايادى

ساراپشىلار مۇناي باعاسىنىڭ قىمباتتاۋىنا سەبەپ بولعان باستى فاكتور – وپەك+ كەلىسىمى دەپ ەسەپتەيدى. بۇل بويىنشا مۇشە-مەملەكەتتەر 2021 جىلدىڭ اقپان ايىنان باستاپ ءوندىرىستى تاۋلىگىنە 1،4 ملن باررەلگە دەيىن قىسقارتقان ەدى. تاراپتار بۇل ۋاعدانى 2021 جىلدىڭ ناۋرىز ايىنا دەيىن قاتاڭ ساقتايدى. بۇل شەكتەۋ نارىقتاعى ۇسىنىس پەن سۇرانىس كولەمىنىڭ تەڭەسۋىنە اسەر ەتپەك. ءسويتىپ، ولار نارىقتاعى مۇناي باعاسىن كۇرت قۇلدىراۋدان ساقتاپ قالا الادى.

– اليانس مۇشەلەرى مامىلەنىڭ تيىمدىلىگىن جوعارى باعالايدى جانە وسى سالاداعى ءوز ارەكەتتەرىن ۇيلەستىرۋدى جالعاستىرۋعا نيەتتى. سوڭعى كۇندەرى وپەك + ساراپشىلارىنىڭ قايتا قارالعان بولجامى مۇناي باعاسىنا قولداۋ كورسەتتى. ماماندار 2021 جىلى الەمدىك نارىقتا مۇناي تاپشىلىعى ساقتالارىنا سەنىمدى. ەڭ جوعارعى تاپشىلىق دەڭگەيى مامىر ايىندا قاتتى سەزىلىپ، تاۋلىگىنە 2 ملن باررەل بولادى، – دەيدى رەسەيلىك RT باسىلىمىنا پىكىر بىلدىرگەن «بكس مير ينۆەستيتسي̆» ساراپشىسى يگور گالاكتيونوۆ.

Shanghai University of Finance and Economics ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ماگيسترى، ەكونوميست ورازبەك مىرزاقۇل باعا 65 دوللارعا دەيىن كوتەرىلۋى مۇمكىن ەكەنىن جەتكىزدى.

– ۆاكتسينانىڭ تارالۋى جانە ونى مەملەكەتتىك دەڭگەيدەگى باسشىلاردىڭ سالدىرا باستاۋى باعا وسىمىنە اسەر ەتتى. ودان كەيىنگى نەگىزگى فاكتور – وپەك+ كەلىسىمى. ءىرى ءوندىرۋشى ساۋد ارابياسىنىڭ ءوندىرىستى 1 ملن باررەلگە دەيىن قىسقارتۋى الەمدىك نارىقتا ۇسىنىستىڭ ازايۋىنا اكەلەدى. ەكونوميكانى قالپىنا كەلتىرۋ، بيزنەستى قولداۋ فاكتورلارى اياسىندا مۇنايعا سۇرانىس وسە باستادى. كەمىندە جارتى جىل مۇناي باعاسى 50-60 دوللار ارالىعىندا بولادى. كىشىگىرىم ءوسىم كورسەتىپ، 65 دوللارعا دەيىن بارۋى مۇمكىن، - دەيدى ەكونوميست.

ونىڭ ايتۋىنشا، مۇناي باعاسىنىڭ ءوسۋى تەڭگەنى ءسال دە بولسا نىعايتادى. ال نىعايعان تەڭگە ينفلياتسيانى تەجەيدى.

– ەگەر تەڭگە مىقتىراق بولسا، قازىر 100 تەڭگەگە ساتىپ العان ناندى بەس ايدان سوڭ دا 100 تەڭگەگە ساتىپ الاسىز. ياعني قىمباتشىلىق بولمايدى. ەكىنشىدەن، بىزگە سىرتتان كەلەتىن تاۋارلار باعاسى تومەندەيدى. مىقتى تەڭگە – ءالسىز شەتەلدىك ۆاليۋتا دەگەن ءسوز. ياعني ءبىز تاۋاردى شەتەلدىك ۆاليۋتامەن الامىز جانە ونى تەڭگەمەن ساتامىز. بۇل جەردە ريتەيلەرلەر ۇتادى. حالىق ءۇشىن دە ءتيىمدى بولادى،  دەيدى ساراپشى. 

جاقسى تۇتىنۋشى – جارتى تابىس

ىندەتتى ءوز اۋلاسىنان ۇزاتىپ سالىپ، وزگەلەر تۇشكىرىپ-پىسقىرىپ جاتقاندا ەكونوميكاسىن جايناتىپ سالا بەرگەن قىتاي قۇدىرەتىنە قايتىپ تاڭعالساق تا جاراسىمدى. مۇناي باعاسىنىڭ وسۋىنە سەبەپ بولعان تاعى ءبىر جاعداي – قىتاي تاراپىنان سۇرانىستىڭ كۇشەيۋى. Bloomberg اگەنتتىگىنىڭ دەرەگى بويىنشا، 5 اقپاندا قىتايلىق پورتتارعا 250 ملن باررەلدەن استام مۇناي تيەگەن تانكەرلەر اتتانعان. قىتاي سوڭعى رەت مۇنداي ءىرى كولەمدەگى مۇنايدى WTI ماركالى مۇناي باعاسى كۇرت قۇلدىراۋدان ءسال بۇرىن ساتىپ الىپ، ءوز قورىن اۋزى-مۇرنىنان شىعارىپ تولتىرعان ەكەن.

EXANTE حالىقارالىق ينۆەستيتسيالىق كومپانياسىنىڭ ساراپشىسى اندرەي چەبوتاريوۆ ەگەر قىتاي باسقالاردان بۇرىن ەكونوميكاسىن قالپىنا كەلتىرىپ ۇلگەرمەگەن بولسا مۇناي باعاسى قازىرگىدەن دە تومەن بولار ەدى دەيدى.

– قازاقستان كەلەر جىلعا بيۋدجەتىن بەكىتكەن كەزدە كلاسسيكالىق ستسەناريمەن ورتاشا باعا 35 دوللار بولادى دەپ بولجادى. پەسسيميستىك ستسەناريدە ول 25 دوللاردان دا تومەن. ەگەر قىتاي وزگە ەلدەر سياقتى ءالى كۇنگە ەڭسەسىن تىكتەي الماي وتىرعان بولسا بۇل ستسەناري شىن مانىندە ورىندالۋشى ەدى. قىتاي – ءىرى تۇتىنۋشى، – دەيدى ا.چەبوتاريوۆ

ەكونوميست ورازبەك مىرزاقۇل قىتاي جاقىن ارادا تۇتىنۋشىلىق دەڭگەيىن تومەندەتپەيدى دەپ ەسەپتەيدى.

– اقش الەمدىك مۇناي تۇتىنۋدىڭ 20 پايىزىن السا، قىتايدىڭ ۇلەسى 15-17 پايىز ارالىعىندا. قىتاي مۇناي سۇرانىسىنا اسەر ەتە الاتىن ەڭ ۇلكەن ويىنشى. جالپى، الەمدە مۇنايدىڭ 35 پايىزى جول ينفراقۇرىلىمىنا پايدالانىلادى ەكەن. ال قىتايدىڭ ء«بىر بەلدەۋ، ءبىر جول» اتتى اسا ءىرى حالىقارالىق جوبانى جۇرگىزىپ جاتقانىن بىلەمىز. سوندىقتان ولاردىڭ مۇنايدى تۇتىنۋى جاقىن ارادا كەمي قويمايدى، – دەيدى و.مىرزاقۇل.

بىلتىر قاراشادا ەل ۇكىمەتى تاۋەلسىز مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنا 2021 جىلعى يمپورت ءۇشىن تاۋلىگىنە 4،88 ملن باررەلگە (244 ملن توننا) رۇقسات بەرگەن. سونىڭ اسەرىنەن بولار قاڭتاردا قىتايعا تاۋلىگىنە 12 ملن باررەل مۇناي جەتكىزىلگەن. ەلدىڭ مۇناي وڭدەۋ قۋاتتىلىعى سوڭعى بەس جىلدا تاۋلىگىنە 2،7 ملن باررەلگە دەيىن ءوسىپتى. مۇنداي قۋاتتىلىق پاندەميا كەزىندەگى سۇرانىستى قامتاماسىز ەتكەن. ارينە، بۇل جاعداي ەل ەكونوميكاسىنىڭ جىلدام قالپىنا كەلۋىنە دە وراسان سەپتىگىن تيگىزگەن.

 دەگەنمەن قىتايدىڭ ءوزى سوڭعى ۋاقىتتا «قارا التىن» وندىرۋگە قۇلشىنىپ ءجۇر.

– سوڭعى ۋاقىتتا وزدەرى دە باعانىڭ تومەندەۋىن، قاتپارلى مۇناي كومپانيالارى اكتسياسىنىڭ قۇلدىراۋىن پايدالانىپ، قاتپارلى مۇنايدى قاتتى دامىتا باستادى. وسى ماقساتتا بىلتىر وتە كوپ تەحنولوگيالار ساتىپ الدى. الداعى ۋاقىتتا مۇناي ءوندىرىسىن ارتتىراتىن بولسا جاعداي وزگەرۋى ىقتيمال، – دەيدى ەكونوميست ا.چەبوتاريوۆ.

2025 جىلعا تامان بۇل ەل قاتپارلى مۇناي ءوندىرىسىن تاۋلىگىنە 200 مىڭ باررەلگە جەتكىزۋى مۇمكىن. ەلدە قاتپارلى مۇنايدىڭ 32 ملرد باررەل قورى بار دەپ بولجانادى. 2020 جىلى قىتاي 61،83 ملن توننا مۇناي ونىمدەرىن ەكسپورتتاعان.

 الداعى بولجام قانداي؟

از ۋاقىت بۇرىن اقش قارجى مينيسترلىگى ەنەرگەتيكالىق اقپارات باسقارماسى جىل سايىنعى بايانداماسىن جاريالاپ، 2050 جىلعا تامان Brent قۇنى باررەلىنە – 173 دوللارعا بارادى دەپ بولجادى. بازالىق ستسەناري بويىنشا – 95، پەسسيميستىك ستسەناري بويىنشا – 48 دوللار دەپ كورسەتىلگەن.

ەسكە سالساق، Brent قۇنى تاريحتاعى رەكوردتىق دەڭگەيگە 2008 جىلى شىلدەدە جەتتى: باررەلىنە – 147،5 دوللار. بىلتىر كوروناۆيرۋس القىمنان العان ساتتە 20 دوللاردان تومەن ءتۇسىپ كەتتى.

پاندەميا ءبارىبىر مۇناي باعاسىنىڭ ەركىن شارىقتاۋىنا مۇمكىندىك بەرمەيدى، دەيدى ساراپشىلار. دەگەنمەن COVID-19-عا قارسى ۆاكتسينالاردىڭ ءساتتى ويلاپ تابىلىپ، حالىققا ەگىلە باستاۋى «قارا التىن» قۇنىن باررەلىنە 70 دوللارعا دەيىن قىمباتتاتۋى مۇمكىن. اندرەي چەبوتاريوۆ بولسا، ەكونوميكانىڭ قالپىنا كەلۋى ۇزدىكسىز جالعاسقان جاعدايدا عانا قازىرگى باعا ساقتالۋى مۇمكىن دەگەن ويىن ايتادى.

قازاقستان قارجىگەرلەر قاۋىمداستىعىنىڭ حابارلاۋىنشا، اقش-تىڭ ەكونوميكانى قالپىنا كەلتىرۋ ماقساتىندا 1،9 ترلن دوللار ءبولۋى دە مۇناي باعاسىنىڭ وسۋىنە ەكپىن قوسپاق.

ۇلتتىق بانك ەكونوميكانىڭ قالپىنا كەلۋى كوروناۆيرۋس جاعدايىنا تىكەلەي تاۋەلدى دەپ مالىمدەدى.

– ۆاكتسينانىڭ تيىمدىلىگى تۋرالى وڭ مالىمەتتەرگە قاراماستان، بىرقاتار قاۋىپتى فاكتورلار ساقتالىپ قالىپ وتىر، ولار: ۆيرۋستىڭ جاڭا، نەعۇرلىم جۇقپالى شتاممدارىنىڭ پايدا بولۋى، ۆاكتسينالاۋدىڭ باياۋ ءجۇرۋى، ەكپەلەرمەن قامتاماسىز ەتۋ مەن وندىرۋدەگى قيىندىقتار، ءبىر سوزبەن ايتقاندا – «ۆاكتسيوناليزم». دەگەنمەن، مۇناي نارىعىنداعى احۋال جاقسارىپ كەلەدى. اقپان ايىنىڭ باسىنان باستاپ Brent ماركالى مۇناي باعاسى 55،9 دوللاردان 59،8 دوللارعا دەيىن نەمەسە 7 پايىزعا ءوستى. الايدا مۇناي ونىمدەرىنە دەگەن سۇرانىس باياۋ قالپىنا كەلەدى. ويتكەنى اۋە قاتىناسىن قالپىنا كەلتىرۋ جانە اۆتوموبيلمەن ءجۇرۋ ءۇشىن ءالى ۇزاق ۋاقىت بار، – دەيدى ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءاليا مولدابەكوۆا.

ونىڭ ايتۋىنشا، وپەك+ كەلىسىمىنىڭ ساقتالۋى باعا بەلگىلەۋ ءۇشىن ءالى دە ماڭىزدى. وندىرۋشىلەر ءوزارا كەلىسپەي ءوندىرىستى ارتتىرىپ جىبەرسە، ونسىز دا سۇرانىس ءالسىز قالپىنا كەلىپ جاتقان كەزدە نارىقتا ارتىق مۇناي پايدا بولىپ، ونىڭ سوڭى سۇرانىستىڭ السىرەپ نەمەسە مۇلدە توقىراپ قالۋىنا اكەلىپ سوعۋى ىقتيمال.

سوڭعى جاڭالىقتار

الماتى قالاسى «سارى» ايماقتا

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 10:28

ارقالىقتا مىڭ ادام كۇي تارتتى

ايماقتار • بۇگىن، 08:45

كوشباسشى وزگەرگەن جوق

سپورت • بۇگىن، 08:44

قالا كۇنىندەگى بايگە جارىسى

سپورت • بۇگىن، 08:42

يسپانيادا ولجالى بولدى

تەننيس • بۇگىن، 08:40

ورگانيكالىق قالدىقتاردى وڭدەيدى

قازاقستان • بۇگىن، 08:38

جاسىل مەتاللۋرگيا قازىر دە بار

قازاقستان • بۇگىن، 08:37

دارىگەر-جازۋشىلار

ادەبيەت • بۇگىن، 08:34

زاڭسىز سالىنعان ءۇي ءسۇرىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 08:30

جالعان شوت-فاكتۋرا جارعا جىقتى...

ايماقتار • بۇگىن، 08:27

قىمبات وپەراتسيانى تەگىن جاسادى

مەديتسينا • بۇگىن، 08:22

ۇقساس جاڭالىقتار