قوعام • 11 اقپان، 2021

سيريا سەرگەلدەڭىنە تۇسكەن ازاماتتارىمىزدى ەلگە جەتكىزۋ جالعاسۋدا

2178 رەت كورسەتىلدى

بيىلعى اقپاننىڭ باسىندا سيريادان تاعى دا ءتورت ەر ادام، ءبىر ايەل جانە ەكى جەتىم بالا ەلگە جەتكىزىلدى. ۇلتتىق زاڭناماعا جانە حالىقارالىق مىندەتتەمەلەرگە سايكەس، تەرروريستىك ءىس-ارەكەتكە قاتىسقان ادامدار قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلادى. جەتىم بالالار جاقىن تۋىستارىنىڭ قامقورلىعىنا بەرىلەدى جانە مەملەكەت تاراپىنان ولارعا بارلىق قاجەتتى كومەك كورسەتىلەدى. ايەلدەر مەن بالالار وڭالتۋ جانە قايتا الەۋمەتتەندىرۋ باعدارلامالارىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. بۇل تۋرالى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى حابارلادى.

رۋحاني سايكەستىك داعدارىسى

ەلىمىز 2019 جىلدىڭ قاڭتار ايىنان باستاپ «جۋسان» وپەراتسياسى اياسىندا سيريا مەن يراك اۋماعىنداعى ازاماتتارىمىزدى قايتارا باستادى. بارعان جەرلەرىندە تەررورلىق توپپەن بىرگە ۇرىس قيمىلدارىنا قاتىسىپ، ەلگە ورالعان ولار «تەررورلىق توپقا جانە شەتەلدەگى قارۋلى قاقتىعىسقا قاتىستى»، «تەرروريزمدى ناسيحاتتادى جانە قارجىلاندىردى» دەگەن ايىپپەن زاڭ الدىندا جاۋاپقا تارتىلىپ، بۇگىندە جازالارىن وتەپ جاتىر. ال سوعىسقا قاتىسپاعان، بىراق كۇيەۋىنىڭ سوڭىنان بالالارىن ەرتىپ شەكارا اسقان بەيباق ايەلدەردىڭ الەۋمەتتەگى ءوز ورىندارىن قايتا تابۋى قاي تۇرعىدان دا كوپ ەڭبەكتى قاجەت ەتەدى. مەملەكەتتىڭ اداسقان، جازا باسقان ازاماتتارىنان باس تارتپاي، اكەنىڭ بالاعا جاسايتىن قامقورلىعىن كورسەتۋى، سول جولدا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردى تارتۋ ارقىلى سان قىرلى جۇمىس اتقارۋى بۇگىنگى اڭگىمەنىڭ وزەگى بولماق.

ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىسى، پروفەسسور يۋليا شاپوۆال – سيريادان ورالعان ايەلدەر مەن بالالارعا قاتىستى ماسەلەلەردى زەرتتەۋمەن شۇعىلدانىپ جۇرگەن مامان. ەلگە الىپ كەلگەن سوڭ اقتاۋداعى ارنايى بەيىمدەۋ ورتالىعىنا ورنالاستىرىلعان ايەلدەرگە جانە ولاردىڭ بالالارىنا كوپ ۋاقىتىن ارناعان عالىمدى اڭگىمەگە تارتتىق. ونىڭ ايتۋىنشا، بىزبەن كورشىلەس ورتالىق ازياداعى مەملەكەتتەردەن سيرياعا بارعان ايەلدەرگە قاراعاندا، قازاقستاندىقتاردىڭ جوعارى جانە ارنايى بىلىمدەرى بار ەكەن.

الەۋمەتتىك از قورعالعان توپتان شىققاندار دەپ تە تۇجىرا المايسىڭ. سوندىقتان بۇل قادامعا بارۋعا تۇلعانىڭ ءوزىنىڭ ىشكى الەمىندەگى اداسۋى، سايكەستىك تابا الماي داعدارىسقا ۇشىراۋى سەبەپ. ولاردىڭ ءبىراز بولىگى 25 جاستان اسقاندا كەتىپ، 35-كە تاياپ ەلگە ورالدى. كۇيەۋلەرىنە ەرىپ بارىپ، بالالارىمەن ۇيدە وتىرعان ولار سوعىستا ەرى قازا بولعاندا، ودان دايش جەڭىلگەن تۇستا اش-جالاڭاش، وق پەن وتتىڭ استىندا ءومىر سۇرگەن. كوپشىلىگى ەكىنشى، ءۇشىنشى رەت كۇيەۋگە شىققان. ويتكەنى ايەل ادام كۇيەۋگە تيمەسە، ساۋاپتان قاعىلادى دەگەن سەنىمدى سانادا قاتتى ۇيالاتقان.

ماسەلەن، پسيحولوگ عالىم ەريك ەديكسون ادامنىڭ ءوز ومىرىندە 8 ءتۇرلى داعدارىسقا ۇشىرايتىنىن، ال سونىڭ 5-ەۋى جاس كەزىندە بولاتىنىن دالەلدەگەن. ءوزىن ءوزى ىزدەگەن، ىشكى الەمىندە تۋىنداعان رۋحاني تۇرعىداعى ساۋالدارعا جاۋاپ تاپپاي داعدارعان جاستار وزگە اسەردىڭ سوڭىندا كەتىپ قالعانىن بايقاماي قالعان.

«سوسىن ءبىزدىڭ قوعامنىڭ ءبىر جەتىسپەي جاتقان تۇسى ادامداردىڭ ءدىني سەنىمگە بايلانىستى قاجەتتىلىكتەرىن ورىنداۋداعى ولقىلىعى دەر ەدىم. بۇل جەردە مىندەتتى تۇردە نۇر-مۇباراكتا نەمەسە وزگە دە ءدىني جوو-دا وقۋ ەمەس، ادامداردىڭ ءدىني تۇرعىدا تۋىنداعان قاراپايىم ساۋالدارىنا جاۋاپ تاپپاۋى بەلگىلى ءبىر ءرول وينايتىنى انىق. كەيبىر ايەلدەر مەشىتكە بارعانىمەن وندا قاجەتتى جىلىلىق پەن كوڭىلدىڭ بولىنبەۋىن، كەرىسىنشە جاماعات بولىپ جينالاتىن ورتادان سول مەشىتتەردەن تاپپاعانىن جولىقتىرىپ، ەلىككەندەرىن ايتقان. ادامنىڭ ءوزىن ءوزى ىزدەۋى تۇسىندا، داعدارىسقا ۇشىراعان كەزدەرىندە دۇرىس جاۋاپ تابۋىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا ءمان بەرگەن ءجون»، دەيدى مامان. 

«ەمدەۋدىڭ» بىرىڭعاي ءتاسىلى جوق

«اقنيەت» اقپاراتتىق-ناسيحاتتاۋ جانە وڭالتۋ ورتالىعى» قوعامدىق قورى – ۋلانعان رۋحاني جان دۇنيەنى تازارتىپ، ازاماتتىڭ قالىپتى تىرشىلىككە كەلۋىنە ەڭبەكتەنىپ جۇرگەن ورتالىق. 2014 جىلى قۇرىلعاننان بەرى ماقساتتى تۇردە وسىمەن اينالىساتىن اقنيەتتىكتەرگە سيريادان اكەلىنگەن جاستارمەن جۇمىس ىستەۋ بۇيىرىپتى. «اقنيەت» باسشىسى ءالىم شاۋمەتوۆتىڭ بۇل ورايدا ايتارى مول.

«جاڭا عاسىرمەن قوعام ومىرىنە ەنگەن كەسەلدىڭ ءبىرى – تەرروريزم مەن ءدىني ەكسترەميزم. ءدىننىڭ دۇرىستىعى مەن تازالىعىن سىلتاۋ ەتكەن ءتۇرلى اعىمداردىڭ زاڭسىز ۇگىت-ناسيحاتىنىڭ زالالىنان جاينامازعا جاڭا عانا ماڭداي تيگىزگەن جاستار اق پەن قارانى اجىراتۋعا شاماسى كەلمەي، وزگە اعىمنىڭ جەتەگىندە كەتىپ جاتتى. وزگە دىنگە ەلىكتەگەندەر – ءدىننىڭ نەگىزدەرىمەن تانىس ەمەس نەمەسە وتە ءۇستىرت ءبىلىمى بار ادامدار. ال ءدىن ماسەلەسى – قىلدان دا نازىك، الماس قىلىشتان دا وتكىر، اڭداپ باسپاساڭ ءتىلىپ تۇسەتىن شەتىن ماسەلە. ونىڭ ۇستىنە وزگە اعىمنىڭ سوزىنە قۇلداي ۇرىپ، ءشۇباسىز سەنگەن ازاماتتاردىڭ جاس اراسىندا شەك بولماۋى شىنىمەن دە ۇلتقا، ەلگە تونگەن ۇلكەن قاۋىپ ەدى. قازاقستان ۇكىمەتى شەكارا اسىپ كەتكەن ازاماتتاردى ەلگە اكەلۋ ءۇشىن وزگە مەملەكەتتەرمەن بىرىگە وتىرىپ، اسكەري وپەراتسيالار جۇرگىزدى. ناتيجەسىندە، شەتتە ءجۇرىپ بوسقىنداعان ازاماتتاردى ەلگە اكەلىپ، قوعامنان الىستاپ كەتكەن ساياسي جانە ءدىني كوزقاراسى بولەك جاندار مەن وتباسى، بالالارىن قوعامعا قايتا ورالتۋ ءۇشىن ءتۇرلى جۇمىستار جۇرگىزىپ جاتىرمىز»، دەيدى ءالىم فازىلجان ۇلى.

ونىڭ ايتۋىنشا، اداسقان ادامداردى ورتاعا ورالتۋدى تەك تەولوگيالىق تۇرعىدا قاراستىرۋ جەتكىلىكسىز. راديكاليزمنەن زارداپ شەككەن ءاربىر ادامنىڭ مىنەز-قۇلقى مەن ەموتسيونالدى جاعدايى ءارتۇرلى كەلەدى. سوندىقتان بۇل ىسكە پسيحولوگتەر مەن تەولوگ مامانداردىڭ تىزە قوسۋى عانا وڭ ناتيجە بەرەدى.

 

جەلىنىڭ الەۋەتىن يگىلىككە پايدالانساق

بارلىق قوعام مۇشەسى سياقتى سيرياعا بارعاندار دا – الەۋمەتتىك جەلىنىڭ قولدانۋشىسى. ماماندار ولاردى ءبىلىمسىز دەي المايتىنىن، «جۋسان» وپەراتسياسى بويىنشا ورالعان وتانداستارىمىزبەن جۇمىس ىستەۋ بارىسىندا جەرلەستەرىمىزدىڭ ىشىندە ءبىلىمدى جۋرناليست، مىقتى بيزنەسمەن، بىلىكتى دارىگەرلەردىڭ دە بارىنا كۋا بولعانىن العا تارتتى. وسىنداي مىقتى ازاماتتارىمىز بالالارىن، ەتجاقىن، تۋىس-تۋعان، دوس-جاراندارىن ۇگىتتەپ، ارتىنان ەرتىپ وتىرعان.

جاستار كوبىنە ءدىني بىلىمدەگى كەم ءتۇسىپ جاتقان جاقتارىن الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ كومەگىمەن تولتىرۋعا تىرىسادى. ەكسترەميستىك سايتتار مەن بەينەروليكتەردىڭ بۇعاتتالۋىنا، شەكتەۋلەرىنە قاراماستان، ينتەرنەتتە حالىقارالىق تەرروريستىك ۇيىمدار مەن ورتالىقتار ءوز جاعىنا تارتۋ ءۇشىن ماقساتتى تۇردە دايىنداعان، ءالى دە دايىندايتىن ماتەريالدار جەتكىلىكتى. شىندىعىندا الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ قۋاتى وراسان، تەك ونى پايدالى ارناعا بۇرىپ، جەتكىنشەكتەر مەن جاستاردى وزدەرى وقيتىن جەلىلەر ارقىلى جان-جاقتىلىققا تاربيەلەي الۋىمىز اۋاداي قاجەت. بۇل رەتتە مەملەكەتتىك مۇددە جاتقاندىقتان، قاراجات ءبولىنۋ دە سوعان سايكەس بولسا ەكەن. حاكىم اباي دا، اسقان دانا ءال-فارابي بابامىز دا بىلىممەن قاتار تاربيەنىڭ بىرگە ورىلۋىنە ءمان بەرەدى. تاربيەسىز، ادامگەرشىلىككە نەگىزدەلمەگەن ءبىلىمنىڭ پايداسىنان زيانى مول. سوندىقتان ءبىزدىڭ قوعام ءۇشىن باستى الاڭدايتىن دۇنيە جان-جاقتى بىردەي دامىعان تۇلعانى دايارلاۋ ءىسى بولۋعا ءتيىس. ال اداسۋشى بولسا، دەر كەزىندە ناقتى كوز اشاتىن كومەك كورسەتۋ كەرەك. ءبىر عانا جول – مامانداردىڭ كومەگىنە جۇگىنۋ. ارينە ءبىردى-ەكىلى ۇيىمنىڭ شاماسى الەۋمەتتىك جەلىنىڭ كۇش-قۋاتىنداي بولا المايدى. ماسەلەنى كەشەندى تۇردە قاراستىرعان ءجون.

سيريادان قايتقان ايەلدەر مەن بالالاردىڭ كورمەگەنى جوق. اكەسى ءولىپ، ارتىنان اناسى وققا ۇشقانىن كورگەن قىزدىڭ جاسى نەبارى 9 جاستا بولعان. مۇنان اسقان قاسىرەت بولار ما؟! قارشادايىنان ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن كوز الدىندا بولار مۇنداي قاسىرەتتى كورىنىستەن قالاي قۇتىلارسىڭ؟ ارينە مۇنداي بالالارمەن جۇمىس ىستەۋ، ولاردى قالىپتى ومىرگە قايتارۋ ۇلكەن ەڭبەكتى قاجەت ەتەتىنى انىق.

«بالا قولىنا قارۋ ەمەس، قارىنداش الىپ، گۇلدىڭ سۋرەتىن سالعان كەزدە ىشكى دۇنيەسى وزگەرىپ كەلە جاتقانىن تۇسىنەمىز. بىراق بۇل ءۇشىن كوپ ۋاقىت كەرەك»، دەيدى «پراۆو» قوعامدىق قورىنىڭ جەتەكشىسى ولگا رىل.

ال ءالىم فازىلجان ۇلى: «بالالار سيريادان قايتقاندا تەك سوعىس جايلى عانا ءبىلدى. ولاردى بۇل تىعىرىقتان الىپ شىعۋ ماقساتىندا ارنايى قۋىرشاق تەاترلارىن شاقىرىپ، ەرتەگىلەر جەلىسىن كورسەتكەنىمىزدە، بالالار تۇگىلى اتا-انالاردىڭ جۇزىنەن قۋانىش كوردىك. كوپكە دەيىن قاراتۇنەكتەن شىعا الماي، وتكەن كۇندەرىن قورقىنىشپەن ەسكە الاتىن ولار ءبىر-بىرلەرىمەن ءتىپتى اشىلىپ سويلەسپەيتىن تۇيىق بولىپ قالعان. «ول جاققا ءوزىمنىڭ تۋعان باۋىرىمدى جەتەلەپ الىپ بارىپ، جەرلەۋگە دە شامام كەلمەي، ايدالادا قالدىرىپ كەتتىم-اۋ» دەپ زار جىلاعان نەمەسە «مىنا بالانىڭ اكەسى سول جاقتا ءولدى، ال مىنا ءسابيدىڭ اكەسى كىم ەكەنىن دە بىلمەيمىن»، دەپ كۇڭىرەنگەن انانى نە دەپ جۇباتارىمىزدى بىلمەگەن ساتتەرىمىز بولدى. قانشا دەگەنمەن بالانىڭ اتى – بالا، ءوز قاتارىمەن جۇگىرىپ ويناپ، مەكتەپكە بارۋى، ورتاعا بەيىمدەلۋى ەرەسەكتەرگە قاراعاندا الدەقايدا جەڭىل جۇرەدى. دەگەنمەن، كوزگە شۇقىماي عانا نازاردا ۇستاپ، باعىت-باعدارىن اڭداپ وتىرعان ءجون. ال ۇلكەن ادامدار ساناسىنىڭ ۋلانۋى مەن جۇرەككە تۇسكەن جارالارىنىڭ ورنى كەيىن دە بىلىنبەۋىنە الدەقايدا كوپ كۇش جۇمسايسىڭ»، دەيدى.

ءيا، ادامنىڭ جان دۇنيەسىنىڭ قالتارىسى وتە مول. تەولوگتەرمەن اڭگىمە بارىسىندا «بۇرىنعىدان باس تارتتىم» دەپ ايتقانىنىڭ ءوزىن قانشالىقتى راس ەكەنىن جان دۇنيەگە ءۇڭىلۋشى پسيحولوگ ءتۇرلى تەستتەر ارقىلى انىقتاي الادى. سول ءۇشىن ءاربىر زارداپ شەگۋشىگە ونىڭ سەنىمى مەن دۇنيەتانىمىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى جەكە پسيحولوگيالىق تاسىلدەمەلەر تاڭدالادى. پسيحولوگتەر وزدەرى راديكالدارمەن سويلەسۋدەن باسقا، تەولوگتەردىڭ جۇمىسىنىڭ ناتيجەلەرىن مۇقيات زەرتتەيدى. وسى رەتتەن پسيحولوگتەر مەن تەولوگتەردىڭ بىرلەسكەن جۇمىسىندا قولدانۋ ءۇشىن پسيحولوگيالىق تۇزەتۋ بويىنشا ارنايى ادىستەمەلىك قۇرال جاسالعان.

ورتاعا ورالۋدىڭ جولدارى كوپ

ۇكىمەتتىڭ قولداۋىمەن سيريادان ورالعاندار قالىپتى ومىرگە ورالىپ جاتىر. ارالارىندا قارۋلى قاقتىعىستارعا قاتىسىپ، تەررورلىق اركەتتەر جاساعاندار جازاسىن وتەپ جاتقانىمەن، كوپشىلىك ايەلدەر مەن بالالاردىڭ بارلىعى بەيىمدەلۋدىڭ ساتىلارىنان ءوتىپ، الەۋمەتتىك ورتادان ورىندارىن تابۋدا. جوعارى بىلىمدەرى بولعانىمەن ۇزاق جىل ماماندىقتارىنان قول ۇزۋىنە بايلانىستى قايتادان ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ، ۇقساس ماماندىقتاردى يگەرىپ، ءتىپتى جاڭادان قىسقا مەرزىمدى كۋرستاردان ءوتىپ، سۇلۋلىق مەكتەپتەرىنىڭ ساباقتارىن الىپ، شەبەرلىك كاسىپتەرىن يگەرىپ، تىگىنشى، كادر ماماندارى، ديزاينەر، كولىك جۇرگىزۋشى جانە باسقا دا كوپتەگەن كاسىپتى ۇرشىقشا ۇيىرگەن قىز-كەلىنشەكتەر بىلەك سىبانا ەڭبەككە كىرىسكەن.

«قاراعاندىدا سونداي بىرنەشە كەلىنشەك بىرلەسىپ شاعىن نان ءوندىرىسىن قولعا الىپ، ىستەرىن دوڭگەلەتىپ وتىر. ولاردىڭ ءاربىر جەتىستىگى – ءبىز ءۇشىن ۇلكەن قۋانىش. نۇر-سۇلتان مەن الماتىدا تاكسي جۇرگىزىپ، اكەسىز قالعان وتباسىن اسىراپ جۇرگەن كەلىنشەكتەر بار. قاپ-قارا كيىنبەي، اشىق ءتۇستى ەلمەن بىردەي ۇزىن كويلەكتەرىن كيۋ، قوعامنىڭ تولىققاندى مۇشەسى ەكەنىن سەزىنۋ ايەلدەرگە كۇش بەرەدى. اداسسا دا ءوز بالالارىمىز، ءوز ازاماتتارىمىز، ال ءار ازامات ءۇشىن ەل بولىپ كۇرەسۋدىڭ ساۋابى مول»، دەيدى ولگا رىل.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

تاميلانىڭ تارتۋى

ونەر • كەشە

مۋتاتسيالانعان ۆيرۋس

مەديتسينا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار