11 اقپان، 2021

باسپانا باعاسى كۇرت كوتەرىلدى. سەبەپ نە؟ سالدار قانداي؟

33 رەت كورسەتىلدى

قازىر قىمبات ەمەس ءونىم، تاۋار، قىزمەت ىزدەۋ قيسىنسىز. «ارزان» اتتى دۇكەندەر قالعان شىعار، بىراق ارزان دۇنيە قالعان جوق. كيىم دە، كولىك تە، تاماق تا ءزاۋ بيىكتە. تۇسكىسى جوق. سونىڭ قاتارىندا باسپانانى دا بايقايمىز. زەينەتاقى قارجىسىن پايدالانۋ جارلىعى باعانىڭ قولتىعىنا ودان ءارى سۋ بۇركىگەن سىڭايلى. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەگىنشە، 2021 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا ءبىرىنشى نارىقتاعى ۇيلەر 3، ەكىنشى نارىقتاعىلار 5 پايىزعا قىمباتتاپ كەتكەن.

«5000 تەڭگەدەن قالاناتىن تاس قازىر 12 000 تەڭگەدەن قالانىپ ءجۇر. ءۇي باعاسىنا بۇل دا اسەر ەتەدى»

ءبىرىنشى نارىقتاعى ۇيلەردىڭ جىلدىق ءوسىمى (2019-بەن سالىستىرساق) 7،3، ەكىنشى نارىق ۇيلەرىنىڭ جىلدىق ءوسىمى 17،9 پايىزدى قۇراپ وتىر.

بىزبەن سۇحباتتاسقان «وتسەنكا سوبستۆەننوستي» جشس اناليتيكا دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى اننا شاتسكايا زەينەتاقى قورىنان 721 مىڭ ادامنىڭ 1،4 ترلن تەڭگە الاتىنىن، بۇل تۇرعىن ءۇي نارىعى ءۇشىن ەلەۋلى سوما ەكەنىن ايتادى.

– 2019 جىلى تۇرعىن ءۇي نارىعىنداعى كەلىسىمدەر كولەمى 5،5 ترلن تەڭگە بولدى. ياعني، 1،4 ترلن تەڭگە – جىلدىق سۇرانىستىڭ 25 پايىزى. الايدا بۇل سومانىڭ ءبىراز بولىگى باسقا ماقساتتا جۇمسالاتىندىقتان، تۇگەلىمەن تۇرعىن ءۇي نارىعىنا كەلەدى دەۋگە نەگىز جوق. 1،4 ترلن تەڭگەنى 721 مىڭ ادامعا بولسەك ورتا ەسەپپەن ادام باسىنا 1،942 ملن تەڭگەدەن كەلەدى. ولاردىڭ 80 پايىزى باسپانا نارىعىنا كەلسىن دەلىك، ءۇي باعاسى ءبىزدىڭ ەلدە ورتاشا 16،3 ملن تەڭگە، دەمەك بۇل قارجى (1،942 ملن تەڭگە) ول باعانىڭ 9،5 پايىزى، ياعني، العاشقى تولەم جاساۋعا دا جەتپەيدى. سول سەبەپتى، قوردان الىنعان قارجى ءدال قازىر پايدالانىلماي، ءالى 2-3 جىل ءوز ۋاقىتىن كۇتەتىن سياقتى، دەيدى شاتسكايا.

Orda Invest كورپوراتسياسىنىڭ باسقارما توراعاسى شالقاربەك تاليپوۆ قۇرىلىس ماتەريالدارى مەن جۇمىس باعاسىنىڭ ءوسۋى ءۇي قۇنىنىڭ قىمباتتاۋىنا دەم بەردى دەيدى.

– تەك 2020 جىلى قۇرىلىس ماتەريالدارى مەن جۇمىس باعاسى 20-30 پايىزعا ءوستى. الايدا بۇل تۇتىنۋشىلاردى تەجەمەيدى. ءۇي ساتىپ العىسى كەلەتىندەردىڭ كەزەگى ۇزاق. بجزق تولەمدەرىنىڭ ارقاسىندا تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋ الدەقايدا قولجەتىمدى بولدى. الايدا، بۇل ماسەلە بويىنشا پەسسيميستىك بولجامدار بار. قاتتى سۇرانىسقا بايلانىستى جىلجىمايتىن م ۇلىكتىڭ قىمباتتاۋىن ەشكىم جويعان جوق. باعانىڭ جالپى ءوسۋى شەتەلدىك ماتەريالداردان سالىنعان عيماراتتاردىڭ قول جەتىمدىلىگىن ەداۋىر تومەندەتەدى، دەپ جازادى تاليپوۆ جەلىدەگى پاراقشاسىندا.

بۇرىن قۇرىلىس كومپانياسىن باسقارعان، قازىر ءماجىلىس دەپۋتاتى سامات مۇساباەۆ جەلىدەگى جازباسىن «اقتاۋدا ءۇي نەگە قىمباتتاپ كەتتى» دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرسەم» دەپ باستايدى. دەگەنمەن دەپۋتات كەلتىرگەن ارگۋمەنتتەر جالپى نارىقتاعى كارتينانى دا بەرە الاتىن سەكىلدى:

–  وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا ارماتۋرا باعاسى 215 000-نان 340 000 تەڭگەگە كوتەرىلدى. گازوبلوك 17 000-نان 23 000-عا، ۇلۋتاس 5000-نان 10 000-عا، تەرەزە-اينەك ماتەريالدار 40، اعاش 30، تەحنولوگيالىق قوندىرعىلار 25، ىشكى جانە سىرتقى ارلەۋ جۇمىستارىنا قاجەت ماتەريالدار 30 پايىزعا قىمباتتادى. ەكىنشىدەن، الەمدىك پاندەميا اسەرىنەن جۇمىس كۇشى قىمباتتادى. الىس، جاقىن شەتەلدەردەن (وزبەكستان، قاراقالپاقستان، ءازىربايجان) جۇمىس كۇشى كەلە المادى دا سونىڭ اسەرىنەن قۇرىلىس توقتاپ قالعان كەزدەر بولدى. بۇرىن كۋبى 5000 تەڭگەدەن قالاناتىن تاس قازىر 12 000 تەڭگەدەن قالانىپ ءجۇر. ءۇي باعاسىنا بۇل دا اسەر ەتەدى، دەيدى مۇساباەۆ.

ءماجىلىس دەپۋتاتى امانجان جامالوۆ وسى ماسەلەگە وراي پرەمەر-مينيستر اتىنا تىكەلەي ساۋال جولداعان. ول نارىققا لىقسىپ توگىلگەلى تۇرعان توپان اقشانى كورىپ سىلەكەيى شۇبىرعان قۇرىلىس كومپانيالارىنا رەنىشىن بىلدىرگەن.

– بىلتىر «5-10-20» باعدارلاماسىنا 390 ملرد تەڭگە ءبولىندى. «7-20-25» بويىنشا 309 ملرد تەڭگە ماقۇلداندى. «باسپانا-حيت» بويىنشا 431 ملرد تەڭگە. ەندى بجزق ارقىلى قارجى بەرىلەدى. تريلليونداعان تەڭگە نارىققا كەلەدى. ارينە، قۇرىلىس كومپانيالارى بۇعان رەاكتسياسىن كورسەتتى. ازاماتتار كۇتىپ وتىرعانداي تۇرعىن ءۇي ساپاسىن كوتەرۋ ارقىلى ەمەس، باعاسىن كوتەرۋ ارقىلى رەاكتسيا تانىتتى. يپوتەكانى سۋبسيديالاۋ دەڭگەيىنىڭ ارتۋى، بجزق قارجىسىن ءىشىنارا پايدالانۋ شەشىمى ارينە، قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ ارانىن اشا تۇسەدى. ءبىز ارماتۋرانى، شاتىر جابىندارىن، قاپتايتىن ماتەريالداردى، تسەمەنتتى، قۇبىرلاردى 400 ميلليوننان استام دوللارعا يمپورتتايمىز. وزگە ەكونوميكانى، ءبىرىنشى كەزەكتە رەسەيدى قارجىلاندىرىپ وتىرمىز، دەيدى.

دەپۋتات ۇسىنىسى بويىنشا، مەملەكەت بۇدان بىلاي تۇرعىن ءۇي باعاسىنىڭ ءوسۋ سەبەپتەرىن تالداپ، بارلىق مەملەكەتتىك يپوتەكالىق باعدارلامالار بويىنشا شارشى مەترىنە شەكتى باعا بەلگىلەپ، قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ وتاندىق ءوندىرىستى دامىتۋ مىندەتتەمەلەرىن قاراستىرۋى قاجەت.

باسپانا نارىعىنىڭ باس اۋرۋى...

دەپۋتات امانجان جامالوۆتىڭ ايتۋىنشا، قازىر تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە 540 مىڭ ادام تۇر. قۇرىلىستىڭ قارقىندى ءجۇرىپ جاتقانىنا قاراماستان كەزەك ازايماعان، كەرىسىنشە وسە تۇسكەن.

– حالىقتىڭ ءالسىز توبىنا تۇرعىن ءۇي قارىزىن بەرۋ ءۇشىن ىسكە قوسىلعان «شاڭىراق» باعدارلاماسى كوپبالالى، جالعىز باستى اتا-انالار، I جانە II توپتاعى مۇگەدەكتەر، جەتىم بالالار سياقتى ساناتتارعا قولجەتىمسىز. كەلىپ تۇسكەن 37 مىڭ ءوتىنىمنىڭ نەبارى 1500-ءى عانا ماقۇلدانعان، دەيدى دەپۋتات.

ونىڭ ايتۋىنشا، ءبىرىنشى كەدەرگى – وسى ساناتتاعى ازاماتتاردا سوڭعى التى ايداعى ەڭبەك اۋدارىمىنىڭ جوقتىعى بولسا، ەكىنشىسى – تۇرعىن ءۇيدى ءبىرىنشى نارىقتان عانا ساتىپ الۋ تۋرالى تالاپ. ال جاڭا ءۇيدىڭ باعاسى قىمبات. بۇل ويدى «وتسەنكا سوبستۆەننوستي» جشس اناليتيكا دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى اننا شاتسكايا دا قۋاتتايدى.

– جەكە قۇرىلىس كومپانيالارى وزدەرى ءۇشىن ءتيىمسىز شارتتارمەن پاتەر ساتۋعا ىقىلاستى ەمەس. ەرەجە بويىنشا ولار پاتەرلەردىڭ 90 پايىزىن قۇرىلىس كەزىندە ساتادى جانە ءۇيدى تولىق تاپسىرۋ كەزىندە مۇلدە پاتەر قالماي قويادى. ال بۇل باعدارلاما نەگىزىندە تۇرعىن ءۇي قۇنى بويىنشا شەكتەۋلەر (نۇر-سۇلتان، الماتىدا 18 ملن-عا، اقتاۋ، اتىراۋ، اقتوبە، شىمكەنت، تۇركىستان، قاراعاندىدا 15 ملن-عا جانە وزگە قالالاردا 12 ملن-عا دەيىن) مۇنداي پاتەرلەردى ءبىرىنشى دەڭگەيلى نارىقتان ىزدەۋدى قيىنداتىپ جىبەرەدى، دەيدى شاتسكايا.

ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، تۇرعىن ءۇي ساياساتىن جەتىلدىرۋ تۋرالى جاڭا پاكەت قازىرگى باعدارلامالارمەن ءۇي الا المايتىن جانە ءوز كەزەگىن ۇزاق جىل كۇتەتىن ادامدار ءۇشىن ارەندالىق تۇرعىن ءۇي سەگمەنتىن دامىتۋدى قاراستىرۋى كەرەك.

– ولار – جەتىمدەر، كوپبالالى جانە تولىق ەمەس وتباسىلار، مۇگەدەكتەر، تابىسى تومەن ازاماتتار. سونداي-اق كوممۋنيكاتسيامەن جابدىقتالعان جەر تەلىمدەرىن ازاماتتارعا ءبولۋ، تيپتىك جوبالاردى ازىرلەۋ، جەكە ءۇي قۇرىلىسىنا يپوتەكالاردى سۋبسيديالاۋ ارقىلى جەكە ءۇي قۇرىلىسىن دامىتۋ اكتۋالدى جانە اشىق پروبلەما بولىپ قالا بەرمەك. بۇل باعىتتىڭ پەرسپەكتيۆاسى جوعارى، بىراق مۇلدە دامىماعان، دەيدى ەكسپەرت.

شاتسكايانىڭ ايتۋىنشا، جەكە ءۇي 1 شارشى مەترىنىڭ وزىندىك قۇنى (95،6 مىڭ تەڭگە) كوپقاباتتى ءۇي شارشى مەترىنىڭ وزىندىك قۇنىنان (145،1 مىڭ تەڭگە) تومەن. «ونىڭ ۇستىنە پاندەميا كەزىندە ازاماتتاردىڭ جەكە ۇيگە دەگەن قىزىعۋشىلىعى بىرنەشە ەسە ارتتى. جەر بەرۋ ماسەلەسى قانشا جىلدان بەرى كۇن تارتىبىندە تۇر، الايدا ءالى شەشىمىن تاپپادى. اتالعان باعىت بويىنشا ازاماتتارعا جەر ۋچاسكەلەرىن بەرۋ جانە جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن جەڭىلدەتىلگەن مولشەرلەمەمەن نەسيەلەندىرۋ ءۇشىن ارنايى يپوتەكالىق باعدارلامانى قامتيتىن جەكە باعدارلاما ازىرلەۋ قاجەت» دەگەن ۇسىنىسىن جولدادى «اناليتيكا نەدۆيجيموستي» اگەنتتىگىنىڭ جەتەكشىسى.

شالقاربەك تاليپوۆتىڭ ايتۋىنشا، بيىل قۇرىلىستا وتاندىق ماتەريالداردىڭ ۇلەسى جانە كىرپىشتەن، گازوبلوكتان جاسالعان ۇيلەردىڭ تانىمالدىلىعى ارتپاق. اننا شاتسكايانىڭ بولجاۋىنشا، الماتىدا ءبىر بولمەلى پاتەر 12 ملن، نۇر-سۇلتاندا 10،5 ملن-نان باستالادى. «وڭىرلەردە ورتاشا باعا دياپازونى 9-7 ملن تەڭگە. 2021 جىلدىڭ سوڭىندا ولاردىڭ قۇنى ورتاشا 9-9،7 پايىز دەڭگەيىندە بولماق» دەدى ەكسپەرت.

سوڭعى جاڭالىقتار

شابىت شاقىراتىن شاھار

ەلوردا • بۇگىن، 08:23

اقجايناق استانا

ەلوردا • بۇگىن، 08:22

وزىق ءوندىرىس ورنىندا بولدى

ايماقتار • بۇگىن، 08:20

باعدارىڭ قالاي، باس قالا؟

ەلوردا • بۇگىن، 08:17

ديماش پەن دجەكسون

ونەر • بۇگىن، 08:10

ۇتقانىمىز شامالى بولىپ تۇر

قوعام • بۇگىن، 08:05

ەگىزدەر فەستيۆالى

قوعام • بۇگىن، 08:00

احاڭنىڭ ادالدىعى

احمەت بايتۇرسىن ۇلى • كەشە

قارالى كەزەڭ كارتيناسى

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار