ادەبيەت • 05 اقپان، 2021

ءسىز بىلەسىز بە؟..

34 رەت كورسەتىلدى

چارلز ديككەنس

«جانىپ تۇرعان شامنىڭ جانىندا ءاردايىم شىبىن-شىركەيلەر ءۇيىرىلىپ جۇرەدى، بىراق بۇعان شام كىنالى مە؟»

 

* * *

ديككەنس گيپنوزعا قىزى­عاتىن، ياعني سول كەزدەگىدەي ايت­ساق، مەس­مەريزمدى ۇناتاتىن.

* * *

ونىڭ سۇيىكتى ءىسىنىڭ ءبىرى – پا­ريج­دەگى ءمايىتحانانى ارالاۋ بولدى.

* * *

چارلز ديككەنس ءاردايىم با­سىن سولتۇستىككە قاراتىپ ۇيىق­­­تاپتى. سونداي-اق شىعارما جاز­­عاندا دا سولتۇستىككە قاراپ وتىر­عان.

 

وسكار ۋايلد

«مەن ءمانسىز بىردەڭەلەر ايت­قان­دى جاقسى كورەمىن – ويت­كەنى سونى عانا جاقسى مەڭ­گەرگەنمىن».

* * *

وسكار ۋايلد ديككەنستىڭ شى­عارمالارىن مەنسىنبەپتى ءھام كەز كەلگەن سەبەپپەن ونى ما­زاق ەتۋگە دايىن تۇرىپتى. جال­پى، چارلز ديككەنستىڭ زاماناۋي سىن­شىلارى ونىڭ ەشقاشان بري­تاندىق ۇزدىك جازۋشىلار تىزىمىنە كىرمەيتىنىنە انىق سەنىپتى دەسەدى.

* * *

ول 1878 جىلى وكسفوردتى قى­زىل ديپلوممەن بىتىرگەن.

* * *

ۋايلد وتە ەرەكشە جانە ەكستراۆاگانت ادام بولىپتى. ەكى جىل تۇرمەدە وتىرعان. وسكاردى سودوميا ءۇشىن ايىپتاعان.

* * *

ءومىرىنىڭ سوڭىندا ۋايلد ءبىر سەبەپتەرمەن اتىن سەباستيان مەل­موت دەپ وزگەرتەدى.

 

ەرنەست حەمينگۋەي

«شىنىندا دا باتىل ادام­دارعا دۋەلدە تارتىسۋدىڭ قا­جەتى جوق، بىراق كوپتەگەن قور­قاقتار مۇنى ۇنەمى ءوز ەرلىك­تەرىنە سەن­دىرۋ ءۇشىن جاسايدى».

* * *

حەمينگۋەيدى كوبىنەسە تەك ماس­­كۇنەم جانە ءوز-وزىنە قول سال­­­عان ادام رەتىندە تانيمىز. الاي­­دا، بۇل جازۋشىنىڭ بار اقي­­قاتى ەمەس. ول سونداي-اق پەي­را­فو­­بيامەن (كوپشىلىك الدىندا سوي­لەۋ قورقىنىشى) اۋىر­دى. ءھام جازۋشى ەشقاشان ءوزى­نىڭ شى­نايى وقىرماندارى مەن جان­­كۇيەرلەرىنىڭ ماقتاۋىنا سەن­­بەپ­تى. ءتىپتى ءوز دوستارىنا دا سەن­بەگەن.

* * *

ونى كەيدە جولى بولعىش ادام با دەپ ويلايسىڭ: نەگە دەسە­ڭىز، حەمينگۋەي بەس سوعىستان، ءتورت جول اپاتىنان جانە ەكى اۋە اپاتىنان امان قالعان.

* * *

حەمينگۋەي ءوزىنىڭ سوڭىنان فبر باقىلاپ جۇرگەنىن ءبىلىپتى. بىراق اينالاسىنداعىلار بۇ­عان يلانباپتى. كەيىن اشىق قۇ­جات­تاردان مۇنىڭ پارانويا ەمەس ەكەنى، اۆتور شىنىمەن دە قادا­عالاۋدا بولعانى انىقتالادى.

 

ليۋيس كەررولل

ء«بىزدىڭ الەمدەگى بارلىق ادام­­­داردىڭ ەسى اۋىسقان».

* * *

جەكە كۇندەلىكتەرىندە كەر­رولل بەلگىسىز ءبىر كۇناعا ۇنەمى وكىنەدى. الايدا بۇل پاراقتاردى جا­زۋشىنىڭ وتباسى يميدجىنە نۇق­سان كەلتىرمەۋ ءۇشىن ادەيى جويىپ جىبەرگەن. كەيبىر زەرت­تەۋ­شىلەر، كەررولل ىزدەۋدە جۇرگەن دجەك ريپپەر (سەريالى كىسى ءول­تىرۋشى) بولعان دەپ ەسەپتەيدى.

* * *

ول باتپاقتى بەزگەكتەن، تسيس­تيتتەن، ليۋمباگودان، ەكزەما­دان، فۋرۋنكۋلەزدان، ارتريتتەن، پلەۆ­ريتتەن، رەۆماتيزمنەن، ۇيقى­سىز­دىق­تان، ت.ب. اۋرۋلاردان زارداپ شەك­كەن. سونداي-اق ونىڭ باسى ۇنە­مى قاتتى اۋىراتىن.

* * *

كەررولل ءۇش دوڭگەلەكتى ۆەلو­سيپەدتى، اتاۋلار مەن داتالار­دى ەستە ساقتاۋعا ارنالعان منەمي­كا­لىق جۇيەنى جانە ەلەكتر قالامدى ويلاپ تاپقان.

 

فرانتس كافكا

«وتىرىك ايتۋعا سىلتاۋ از بول­­عاندا ەمەس، وتىرىك از ايتقان ۋاقىت­تا وتىرىك از ايتىلادى».

* * *

ول كەڭسە قىزمەتكەرى بولىپ جۇمىس ىستەدى. زاماناۋي يدەيا­لارعا سايكەس، اۆتور ادەتتەگى جۇمى­سىنا بەرىلگەن ءھام جولى بول­ماعان كەڭسە پلانكتونىنا اينالعان.

* * *

فرانتس كافكانىڭ اتاسى – كوشەر قاساپشى ەدى. ال ءوزى ۆەگەتاريان بولدى.

* * *

ءوزىنىڭ بار ومىرىندە اۆتور كوپ­شىلىكتىڭ نازارىنا ىلىنبەگەن بىر­نەشە اڭگىمەسىن عانا جاريالاي الدى. ول ولەر الدىندا شارتتى تۇر­دە وسيەتىن العان ماكس برودقا ءوزى­نىڭ بارلىق قول­جازبالارىن جويۋ­دى وسيەت ەتتى. بىراق ماكس برود بۇل وسيەتتى ورىندامادى. فرانتس كاف­كا وسىلايشا الەمگە ايگىلى جا­زۋ­شىعا اينالدى. ولگەننەن كەيىن.

* * *

قازىرگى ۋاقىتتا كافكا – پرا­گا­­داعى باستى تاليسمانداردىڭ ءبىرى.

 

انتون چەحوۆ

ء«بىر-ءبىرىمىزدى العاشقى اسەر نەمەسە ەكى-ءۇش بەلگى بويىنشا با­عالاي المايمىز، سەبەبى ءبىزدىڭ ارقايسىمىزدا بۇراندالار، دوڭ­­گەلەكتەر مەن كلاپاندار وتە كوپ».

* * *

ول پوشتا ماركالارىنان­ ­كوللەكتسيا جيناعان.

* * *

انتون چەحوۆ كومپوزيتور چاي­­كوۆسكيمەن دوس بولعان، ءتىپ­­تى وعان «تۇنەرگەن ادامدار» («حمۋرىە ليۋدي») اڭگىمەلەر جي­ناعىن ارناعان.

* * *

ادەبيەتتەن ارتتا قالعانى ءۇشىن 3-سىنىپتا ەكىنشى جىل­عا قالدىرىلدى.

* * *

چەحوۆ ارقاشان جازۋ ۇستەلى­نە سالتاناتتى كوستيۋم كيىپ ­وتىراتىن.

 

ارتۋر كونان دويل

«وتە ايقىن فاكتىلەردەن ار­­تىق ەشتەڭە الدامشى ەمەس».

* * *

شەرلوك حولمستى ويلاپ تاپ­قان ارتۋر كونان دويل وككۋلتيست بولىپ، كىشكەنتاي قاناتتى پەرىلەردىڭ بار ەكەنىنە سەندى.

* * *

ول ءوزىنىڭ شەرلوك حولمس تۋ­رالى اڭگىمەلەرىندە سوت ساراپ­تاماسىنىڭ پوليتسياعا ءالى بەل­گىسىز بولعان كوپتەگەن ءادىسىن سيپات­تادى. ونىڭ ىشىندە تە­مەكى تۇ­قى­لىن جانە تەمەكى كۇ­لىن جي­­ناۋ، جازبا ماشينكالا­رىن ساي­كەستەندىرۋ، وقيعا ورنىن­دا­عى ىزدەردى ۇلعايتقىش اينەك­پەن قا­راۋ. كەيىننەن پوليتسيا حولمس­تىڭ وسى جانە باسقا ءادىس­ىن كەڭ قولدانا باستادى.

* * *

ارتۋر كونان دويل ءبىر كەزدەرى شەرلوك حولمستى «بىردە-ءبىر جا­عىمدى قاسيەتى جوق ناشاقور» دەپ اتاعان بەرنارد شوۋمەن وتە قيىن قارىم-قاتىناستا بولدى.

* * *

ارتۋردىڭ قۇلپىتاسىندا جە­سىر ايەلدىڭ ءوتىنىشى بويىنشا رى­­تسارلىق ۇران ويىپ جازىلعان: Steel True، Blade Straight («بولات­تاي ادال، پىشاقتىڭ ءجۇزى ءتا­رىزدى»).

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار

تاميلانىڭ تارتۋى

ونەر • كەشە

مۋتاتسيالانعان ۆيرۋس

مەديتسينا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار