مارلەننىڭ كەلەسى ادەبي ماحابباتى – اقىن راينەر ماريا ريلكە. «ريلكەدەن كەيىن مەنىڭ جانىمنىڭ تەرەڭىن قوزعايتىن پوەتيكالىق شىعارما تۋى مۇمكىن ەمەستەي», دەيتىن ديتريح. ولار زامانداس بولعانىمەن, اكتريسا اقىنمەن كەزدەسىپ ۇلگەرمەدى ءھام بۇعان ءومىر بويى وكىندى. ريلكەنىڭ شىعارماشىلىعىمەن تانىسقان ۋاقىتتا مارلەن كاسىبي مۋزىكانت بولۋدان باس تارتقان ەدى.
ال اتاقتى اكتريسا اتانعان سوڭ ديتريح حح عاسىردىڭ تالانتتى جازۋشىلارىمەن – ەرنەست حەمينگۋەي, ەريح ماريا رەماركپەن ارالاسا باستادى. اسىرەسە – ەكىنشى اداممەن ۆەنەتسيادا باستاۋ العان تانىستىق ۇزاق ءارى باياندى دوستىق پەن ماحابباتقا ۇلاستى. بۇل تۋرالى رەمارك «سالتانات قاقپاسى» («تريۋمفالنايا اركا») رومانىندا جازادى.
ءديتريحتىڭ وقىرماندىق جانىن جاۋلاعان سوڭعى جازۋشى – نوبەل سىيلىعىنا ءتورت رەت ۇسىنىلعان كونستانتين پاۋستوۆسكي. ونىمەن كەزدەسۋدى كوپتەن بەرى ويلاپ جۇرگەن اكتريسانىڭ قالاۋى تەك 1964 جىلى عانا ورىندالدى. الايدا «مەن ونى تىم كەش جولىقتىردىم», دەپ وكىنەدى. القيسسا.
ساحناداعى كەزدەسۋ
گاسترولمەن الەمدى ارالاپ جۇرگەن گولليۆۋدتىق اكتريسا مارلەن ديتريح بىردە جولى ءتۇسىپ, كەڭەس وداعىنا كەلەدى. ادەتتەگىدەي, اەروپورتتا كينوجۇلدىزدى كامەرا ارقالاعان جۋرناليستەر مەن القىزىل شوق گۇلدەر قارسى الادى. سوندا رەپورتەرلاردىڭ ءبىرى: «كسرو-دا كىمدى نەمەسە نەنى كورگىڭىز كەلەدى؟ كرەمل, ۇلكەن تەاتر, ماۆزولەي؟» دەپ سۇرايدى. جاتتاندى ءارى قاراپايىم سۇراقتىڭ جاۋابى وتە شىنايى بولارىن ەشكىم كۇتكەن جوق. ديتريح ءوزىنىڭ پاۋستوۆسكي قالامىنا دەگەن قۇرمەتى شەكسىز ەكەنىن ءھام ونىڭ اعىلشىن تىلىندە وقىعان «تەلەگرامما» اڭگىمەسىنەن سۇمدىق اسەر العانىن ايتادى. قالاعا كوشكەن سوڭ اۋىلداعى اناسىن ۇمىتقان جاس ايەلدىڭ مۇڭدى وقيعاسىنا تەبىرەنگەن اكتريسا سۇيىكتى اۆتورىنىڭ ەلىنە كەلىپ تۇرىپ, قالاي كەزدەسپەي كەتسىن؟.. تالايدان بەرگى ىزگى ارمانى ورىندالار شاقتا الەم جۇلدىزى 62 جاستا ەدى. بۇل 1964 جىلدىڭ جازى بولاتىن.
ادەبيەتشىلەردىڭ ورتالىق ۇيىندەگى كونتسەرتتە ديتريح ساحناعا شىقپاس بۇرىن اۋدارماشىدان پاۋستوۆسكيدىڭ زالدا وتىرعانىن ەستيدى. ينفاركتان ەندى تۇرعان ادامنىڭ وسىندا كەلگەنىنە قاتتى تاڭعالادى. ساحناعا پاۋستوۆسكي كوتەرىلگەندە ديتريح ءبىر اۋىز ورىسشاسىن ايتا الماي, تىزە بۇگىپ, جازۋشىنىڭ قولىن سۇيەدى. بۇل تاريحي ءساتتىڭ ەستەلىگى قالامگەر مۋزەيىندە ساقتالعان.
«تەلەگرامما» اڭگىمەسىندەگى مىنا ءبىر سيۋجەت گولليۆۋدتىق اكتريسانىڭ بۇل شىعارماعا نەگە سونشا ىنتىق بولعانىن كورسەتەتىندەي. «قىمباتتىم مەنىڭ, – دەپ جازادى كاتەرينا پەتروۆنا. – مەن بۇل قىستان امان شىقپايتىن سياقتىمىن. ەڭ قۇرىعاندا ءبىر كۇنگە كەلىپ كەت: قولىڭدى ۇستاپ, ءجۇزىڭدى كورەيىن. قارتايدىم, بويىمنان قۋات كەتتى. ءجۇرۋ تۇرماق, جانتايۋ مەن وتىرۋدىڭ ءوزى مۇڭعا اينالدى. ءولىم ماعان كەلەر جولدى ۇمىتقان سياقتى. باق قۋراپ جاتىر – بۇرىنعىداي ەمەس. ءتىپتى ونى كورمەيمىن دە. بيىلعى كۇز دە سۇرەڭسىز. بار عۇمىرىم وسى كۇزدەي ۇزاق بولماعان سەكىلدى».
وسى ساپار تۋرالى ءانشى: «ماعان شىعارما دا, جازۋشى دا بەيمالىم بولدى. اڭگىمەنى وقىعان سوڭ سول ءبىر بوتەن ەسىمدەر مەن وقيعالاردى ۇمىتا المادىم. الايدا اۆتوردىڭ باسقا دا كىتابىن ىزدەپ تابۋ بۇيىرمادى. ال گاسترولمەن رەسەيگە بارعانىمدا پاۋستوۆسكيدى ارنايى سۇرادىم. ول سول ۋاقىتتا اۋرۋحانادا جاتىپتى. كەيىن ء«ومىر تۋرالى ەرتەگىنىڭ» ەكى تومىن دا وقىپ, ونىڭ پروزاسىنا ماس بولدىم. سودان بەرى وسى شىعارمالاردى جازعان اۆتوردىڭ قولىن ءسۇيۋدى ماقسات تۇتتىم. قىسقا عۇمىردا سول وي-ارمانىمدى ورىنداپ ۇلگەرگەنىمە قۋانىشتىمىن», دەپ جازدى.
اقيقاتىندا, پاۋستوۆسكي ءۇشىن دە ءديتريحتىڭ تالانتى ەرەكشە ورىن العان ەكەن. ول سۇيىكتى اكريساسىنىڭ ونەرىن بەتپە-بەت تاماشالاۋدان قۇر قالماس ەدى. سول ءۇشىن دە اۋرۋحانا دارىگەرىنىڭ سوزىنە قۇلاق اسپاي, ايەلى مەن ءۇي دارىگەرىن ەرتىپ, كونتسەرتكە كەلەدى. ايتپاقشى, جازۋشى سوندا 72 جاستا بولاتىن.
سول كەزدەسۋدە ديتريح جازۋشىعا اۆتوگرافپەن سۋرەت قالدىرسا, پاۋستوۆسكي «جوعالعان روماندار» شىعارمالار جيناعىن سىيلايدى. وندا «مارلەن ديتريح, ەگەر مەن ەندى «تەلەگرامما» سياقتى جاقسى شىعارما جازا السام, ونى مىندەتتى تۇردە سىزگە ارنايمىن» دەپ جازىلعان. الايدا قالامگەر بۇل «ۋادەسىن» ورىنداي المادى.
