جاڭا زاڭ جوباسىنا سايكەس ەندى اۋىلدىق وكرۋگتەردىڭ بيۋدجەتتەرى سالىقتاردىڭ جاڭا ءتورت تۇرىنەن تۇسەتىن تۇسىمدەر ەسەبىنەن ۇلعايتىلادى. ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين اتاپ وتكەندەي, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردىڭ دەربەستىگىن دامىتۋدىڭ جاڭا كەزەڭى باستالماق. وسىلايشا, اۋىلدىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن جەدەل شەشۋگە مۇمكىندىك تۋادى.
سونىمەن قاتار نۇرلان نىعماتۋلين بيۋدجەت قاراجاتىن ءتيىمدى اكىمشىلەندىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن جانە اكىمدەردى دايارلاۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ قاجەتتىگىنە توقتالدى.
ايتا كەتۋ كەرەك, 2018 جىلى قابىلدانعان «جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ تۋرالى» زاڭعا سايكەس بولىنگەن قاراجات ءبىرىنشى كەزەكتە قايدا جۇمسالاتىندىعى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ جينالىسىندا انىقتالادى. جاڭا زاڭ جوباسى بويىنشا اكىم اپپاراتىنا ءوز بيۋدجەتتەرىن 20 پايىزدان اسپايتىن مولشەردە تۇزەتۋگە مۇمكىندىك بەرىلەدى. بيۋدجەتتى بەكىتۋ راسىمدەرى وڭايلاتىلادى, سونداي-اق مەنشىكتى تۇسىمدەر كولەمىنىڭ 10 پايىزدان اسپايتىن مولشەرىندە اۋىلدىق بيۋدجەت رەزەرۆىن قۇرۋ كوزدەلەدى.
«بۇل قاراجات جەرگىلىكتى قوعامداستىقتىڭ باستاماسى بويىنشا كەزەك كۇتتىرمەيتىن شىعىندارعا باعىتتالاتىن بولادى جانە ءوز كىرىستەرىنىڭ ون پايىزىنان اسپايدى. جوعارى تۇرعان دەڭگەيلەردەگى بيۋدجەتكە ۇقساس اۋىلدىق وكرۋگ اكىمى اپپاراتى ءۇشىن بيۋدجەتكە تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ مۇمكىندىگىن بەرۋ كوزدەلىپ وتىر», دەدى اتالعان ماسەلە بويىنشا بايانداما جاساعان ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى اسەت ەرعاليەۆ.
ءمينيستردىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, بيۋدجەت كودەكسىنە اۋدان جانە اۋىلدىق وكرۋگ بيۋدجەتتەرى اراسىنداعى جالپى سيپاتتاعى ترانسفەرتتەر كولەمىنىڭ وزگەرۋىنە جول بەرمەيتىن ناقتىلاۋشى نورما ەنگىزىلەدى. سونداي-اق ءماسليحاتتاردىڭ شەشىمدەرىن ادىلەت ورگاندارىندا تىركەۋ قاجەتتىلىگى بويىنشا نورمانى الىپ تاستاپ, بيۋدجەتتەردى بەكىتۋ ءراسىمىن وڭايلاتۋ ۇسىنىلىپ وتىر.
«اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىكتەر ساناتىن وزگەرتۋ ءتارتىبىن انىقتاۋدى ۇسىنامىز. وسى زاڭدا بەلگىلەنگەن تالاپتارعا سايكەس كەلمەگەن جاعدايدا قالا مارتەبەسىن بەس جىل ىشىندە, ال اۋىلداردىكىن ءۇش جىل ىشىندە وزگەرتۋ جۇزەگە اسىرىلادى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى جانە وكىلدى ورگاندار وسى مەرزىم ىشىندە ەلدى مەكەندەردىڭ كەلەشەگىن ەسكەرە وتىرىپ, ولاردىڭ ەكونوميكالىق دامۋى ءۇشىن شارالار قابىلداۋعا ءتيىس», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
بۇدان بولەك, ءماسليحات پەن ونىڭ دەپۋتاتتارىنىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋ بويىنشا بىرقاتار تۇزەتۋ قاراستىرىلعان. ءماسليحات سەسسياسى توراعاسىنىڭ قىزمەتىن تاراتىپ, ونىڭ وكىلەتتىگىن ءماسليحات حاتشىسىنا بەرۋ ۇسىنىلىپ وتىر. سونىمەن قاتار ءاربىر وبلىس پەن رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردا ءماسليحاتتىڭ تۇراقتى كوميسسيالارى توراعالارىنىڭ بوساتىلعان ەكى لاۋازىمىن ەنگىزۋ قاراستىرىلعان.
ايتپاقشى, وسى زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتات بەرىك دۇيسەنبينوۆ ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى اسەت ەرعاليەۆتى سىنعا الدى. سەبەبى ول ءوز بايانداماسىن قاعازدان قازاقشا ارەڭ وقىپ بەرگەن ەدى.
ء«سىز بۇگىن العاش رەت ماجىلىسكە كەلىپ تۇرسىز. بىراق قازاقشا قويىلعان سۇراقتاردىڭ بارلىعىنا ەش رۇقسات سۇراماستان, ورىس تىلىندە جاۋاپ بەرۋگە كوشتىڭىز. 18 ميلليون ادامنىڭ ىشىنەن مينيستر بولۋعا جاراعان ەكەنسىز, جاسىڭىز دا تاۋەلسىزدىكپەن شامالاس. بىراق ءوز انا تىلىڭىزدە جاۋاپ بەرمەگەنىڭىز ۇيات دەپ سانايمىن», دەدى بەرىك دۇيسەنبينوۆ.
جالپى وتىرىستا دەپۋتاتتار «سۋعا باتىپ كەتكەن كەمەلەردى جويۋ تۋرالى 2007 جىلعى نايروبي حالىقارالىق كونۆەنتسياسىن راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى. اتالعان قۇجاتتى دەپۋتاتتارعا يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى بەيبىت اتامقۇلوۆ تانىستىردى.
كونۆەنتسيانىڭ نەگىزگى ماقساتى – سۋعا باتىپ كەتكەن كەمەلەردى تەز ءارى ءتيىمدى تۇردە جويۋ جانە كەمە يەسىنىڭ كەلتىرىلگەن زالال ءۇشىن وتەماقى تولەۋى جونىندەگى بىرىڭعاي حالىقارالىق قاعيدالار مەن راسىمدەردى ازىرلەۋ جانە ونى ەنگىزۋ. قۇجاتقا 53 مەملەكەت قوسىلعان.
«كونۆەنتسيادا تەڭىز اپاتىنان كەلگەن زالالدى قارجىلاي وتەۋدى كەپىلدەندىرۋ بويىنشا كەمە يەسىنىڭ جانە تۋدى كوتەرىپ جۇزەتىن مەملەكەتتىڭ مىندەتتەرى بەكىتىلگەن. كاسپي تەڭىزىندە كەمە قاتىناسىنىڭ ارتۋىنا بايلانىستى قۇجاتتى راتيفيكاتسيالاۋ قاجەت. بۇل رەتتە قازاقستان جۇك تاسىمالدايتىن نەگىزگى مەملەكەت. كاسپي تەڭىزىندەگى جالپى جۇك اينالىمىنىڭ شامامەن 31 پايىزى اقتاۋ جانە قۇرىق پورتتارىندا تيەلەدى. بۇگىنگى تاڭدا ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك ءدالىزىن بەلسەندى تۇردە دامىتىپ كەلەمىز. يراننىڭ كاسپي ماڭى پورتتارىمەن جاڭا اۆتوموبيل-پاروم قاتىناسى اشىلدى. 2021 جىلى رەسەيدىڭ ماحاچكالا پورتىمەن تەمىرجول-پاروم قاتىناسىن اشۋ جوسپارلانىپ وتىر», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, 2025 جىلعا قاراي كاسپي تەڭىزىنىڭ قازاقستاندىق سەكتورىنا كىرەتىن كەمەلەر سانى ەكى ەسەگە ۇلعايادى. تيىسىنشە تەڭىز اپاتتارىنىڭ ىقتيمالدىلىعى دا ارتپاق. وسىعان بايلانىستى كونۆەنتسيانى راتيفيكاتسيالاۋ تەڭىز اپاتتارى كەزىندە قازاقستان مۇددەسىن قورعاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
كونۆەنتسيا سۋعا باتىپ كەتكەن م ۇلىكتى جويۋ ءۇشىن ازاماتتىق جاۋاپتىلىقتى مىندەتتى ساقتاندىرۋ جانە تۋىن كوتەرگەن مەملەكەتىنەن ساقتاندىرۋ ءپوليسىنىڭ بار ەكەنىن راستايتىن كۋالىك الۋ جۇيەسىن ەنگىزەدى, سونداي-اق ساقتاندىرۋشىعا وتەماقى بويىنشا تىكەلەي تالاپتار قويۋعا قۇقىق بەرەدى.
ماسەلەن, كونۆەنتسيانىڭ 5-بابىندا كەمە كاپيتانىنىڭ, كەمە يەسىنىڭ نە سۋعا باتىپ كەتكەن م ۇلىكتىڭ مەنشىك يەسىنىڭ ءوزىنىڭ سۋعا باتىپ كەتكەن مۇلكى تۋرالى حابارلاۋ مىندەتتەرى بەلگىلەنەدى جانە مۇنداي حابارلامالاردى بەرۋ ءتارتىبى رەگلامەنتتەلەدى.
سونىمەن قاتار پالاتا دەپۋتاتتارى «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن بولگاريا رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى سوتتالعان ادامداردى بەرۋ تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى.
«بۇل – قىلمىستىق سالا بويىنشا بولگاريامەن اراداعى سوڭعى كەلىسىم. بۇعان دەيىنگى ادامداردى ۇستاپ بەرۋ جانە قىلمىستىق ىستەر تۇرعىسىندا قۇقىقتىق كومەك تۋرالى شارتتارعا راتيفيكاتسيا جاسالدى. شارت سوتتالعان ادامداردى ءوز ەلىنە جازاسىن وتەۋ ءۇشىن بەرۋ جانە ولارمەن الماسۋ ءتارتىبىن رەتتەيدى», دەدى زاڭ جوباسىن تانىستىرعان باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى مارات احمەتجانوۆ.
شارتقا سايكەس تاراپتار سوتتالعان ادامداردى بەرۋگە قاتىستى بارلىق جاعدايدا ءوزارا ىنتىماقتاستىقتى جۇزەگە اسىرادى. قۇجاتتا سوتتالعان ادامداردى بەرۋدىڭ جانە ودان باس تارتۋدىڭ ناقتى نەگىزدەرى كوزدەلگەن. شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ سوتتالعان ادامداردى ولاردىڭ ازاماتتىعى تيەسىلى قوعامعا قايتا ينتەگراتسيالاۋعا ىقپال ەتەدى. مۇنداي شارتتار 21 ەلمەن جاسالعان.
«سوتتالعان ادامنىڭ جازباشا كەلىسىمى بولۋى ءتيىس. وسىنداي تالاپتار ساقتالماسا, ادام بەرىلمەيدى. جالپى, ەكى ەل اراسىندا قارىم-قاتىناس جاقسى دامىپ كەلەدى», دەدى مارات احمەتجانوۆ.
وتىرىس سوڭىندا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدار جولدادى. ولار: امانجان جامالوۆ, الەكساندر ميليۋتين, بەرىك دۇيسەنبينوۆ, سنەجاننا يماشەۆا, جامبىل احمەتبەكوۆ, سەرىك ەرۋباەۆ, ايقىن قوڭىروۆ, سەرگەي رەشەتنيكوۆ, ماقسات رامانقۇلوۆ, قازىبەك يسا, عالىم امىرەەۆ, اندرەي ليننيك, لاريسا پاۆلوۆەتس.
سونداي-اق جالپى وتىرىستا بۇعان دەيىن انت قابىلداماعان VII شاقىرىلىم دەپۋتاتتارى بەرىك ابدىعالي ۇلى, اناتولي بويچين, يۋري جۋلين, ۆەرا كيم, يۋليا كۋچينسكايا جانە ايگۇل قۇسپان انت بەردى.
