ونىڭ ماقساتى مەن مىندەتى, بۇگىنى مەن بولاشاعى قانداي؟
سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە پايدا بولعان بىرىڭعاي ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى سالاداعى ەلەۋلى ورنى بار رەفورمالاردىڭ ناتيجەسىن كورسەتىپ وتىر. ءبىز ونىڭ نەگىزگى ەرەكشەلىكتەرى مەن ارتىقشىلىقتارى جايىندا ايتىپ بەرۋدى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە قاراستى مەديتسينالىق قىزمەتكە اقى تولەۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى گ ۇلىم اسىلبەكوۆادان وتىنگەن ەدىك.
ونىڭ ماقساتى مەن مىندەتى, بۇگىنى مەن بولاشاعى قانداي؟
سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە پايدا بولعان بىرىڭعاي ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى سالاداعى ەلەۋلى ورنى بار رەفورمالاردىڭ ناتيجەسىن كورسەتىپ وتىر. ءبىز ونىڭ نەگىزگى ەرەكشەلىكتەرى مەن ارتىقشىلىقتارى جايىندا ايتىپ بەرۋدى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە قاراستى مەديتسينالىق قىزمەتكە اقى تولەۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى گ ۇلىم اسىلبەكوۆادان وتىنگەن ەدىك.
– گ ۇلىم وشاقپايقىزى, بىرىڭعاي ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى شارتتارى جاعدايىندا پاتسيەنتتەردى اۋرۋحاناعا جاتقىزۋ قانداي قاعيداتتار بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى؟
– سۇراعىڭىزدى ءتۇسىندىم. مەن بۇعان قاتىستى تۇسىندىرمەنى مىنادان باستاعىم كەلىپ وتىر. ءبارىمىزدىڭ ەڭ الدىمەن ءتۇسىنىپ الۋعا ءتيىستى باستى نارسەمىز مىناۋ: بىرىڭعاي ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى بۇگىنگى تاڭدا پاتسيەنتتەرگە ءوزى ەمدەلگىسى كەلەتىن ستاتسيوناردى ەركىن تاڭداۋىنا جول اشىپ بەردى. بىلايشا ايتقاندا, ناۋقاس ادام ەندى ەمدەلەتىن ورنىن بۇكىل رەسپۋبليكا اۋماعىنان ءوزى تاڭداپ الۋعا ەرىكتى. بۇگىندە سىرقات ەلىمىزدەگى كەز كەلگەن ەمدەۋ ورنىندا ەمدەلۋگە تىلەك ءبىلدىرىپ, سونىڭ ناتيجەسىندە ءوزى قالاعان جەرىندە ەم الا الادى. مۇنداي ەمدەۋ مەكەمەلەرى قاتارىندا ايماقتار مەن ءىرى قالالارداعى اۋرۋحانالاردان باستاپ, رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى كلينيكالار – عىلىمي ورتالىقتار مەن ينستيتۋتتار دا بار. ال ەمدەۋ ورىندارىنا جوسپارلى جاتۋ ءۇشىن كەز كەلگەن تىلەك ءبىلدىرۋشى ەڭ الدىمەن مىندەتتى تۇردە گوسپيتالداۋ بيۋروسىنىڭ پورتالىنا تىركەلۋى كەرەك.
بۇل جەردە مەن اڭگىمەنىڭ تەك اۋرۋحاناعا جوسپارلى جاتۋ تۋراسىندا قوزعاپ وتىرعانىمدى ەسكەرتە كەتكىم كەلەدى. دەمەك, پاتسيەنتتىڭ كەشەۋىلدەتۋدى كۇتپەيتىن نەمەسە شۇعىل جاردەم كەرەك ەتەتىن جاعدايلارى ءبىز تىلگە تيەك ەتىپ وتىرعان بۇل سيپاتقا جاتپايدى. البەتتە, كەنەتتەن پايدا بولعان اۋرۋدىڭ سالدارىنان ادامنىڭ ءومىرى مەن قورشاعان ورتاسى دەنساۋلىعىنا قاتتى قاۋىپ ءتونىپ تۇرعان, وقىس وقيعالارعا ۇشىراعان, ۋلانىپ قالعان, جاراقات العان, تۋ جاعدايلارىندا پاتسيەنتتى ونىڭ جولداماسىنىڭ بار-جوعى مەن گوسپيتالداۋ بيۋروسى پورتالىنا تىركەلگەن-تىركەلمەگەنىنە قاراماستان, ششۇعىل تارتىپپەن كەزەكتى ستاتسيونارعا جاتقىزۋ بۇرىنعىسىنشا جۇرگىزىلە بەرەدى. ال قالعان جاعدايلاردىڭ بارلىعىندا كەز كەلگەن سىرقات ءوزىنىڭ قايدا جاتىپ ەمدەلگىسى كەلەتىنىن الدىن الا ءبىلدىرىپ, سوعان وراي تىركەلگەن كەزەگى بويىنشا ەمدەۋ ورىندارىنا بارا الادى. بۇل جەردە جوسپارلىلىق پەن جۇيەلىلىك, ءتارتىپ پەن رەجىم ايقىن كورىنىس تابادى. بىرىڭعاي ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ ەڭ باستى قاعيداتتارى وسىنداي شارتتاردان تۇرادى.
– جالپى, گوسپيتالداۋ بيۋروسى پورتالى دەگەننىڭ ءوزى نە؟ ونىڭ نەگىزىندە اۋرۋحاناعا جوسپارلى تۇردە جاتۋ ۇدەرىسى قالاي جۇزەگە اسىرىلادى؟
– بۇل جەردە ءبىز ەڭ الدىمەن مىنانى ءتۇسىنىپ الۋىمىز كەرەك. جاڭا عانا پاتسيەنتكە رەسپۋبليكا كولەمىندە ءوزى ەمدەلگىسى كەلەتىن ستاتسيوناردى ەركىن تاڭداۋ مۇمكىندىگى بەرىلىپ وتىرعانىن ايتىپ وتتىك. ال ناۋقاستى سول تىلەگىن تىركەپ, باراتىن جەرىنە باعىتتاپ وتىراتىن ءبىر ورتالىققا باعىنعان جۇيە بولماسا, ول سول كوزدەگەن كلينيكاسىنا قالاي جەتەدى, ودان وزىنە قالاي ورىن الادى؟ مىسالى, اناۋ اتىراۋدا وتىرعان اۋرۋ شىمكەنتتىڭ ءوزى قالاعان ءبىر ەمدەۋ مەكەمەسىنە, بولماسا اناۋ قوستانايداعى سىرقات استانا مەن الماتىنىڭ بىرىندەگى ەمدەۋ ورتالىعىنا قالاي كەلە الار ەدى؟ ءوز بەتىنشە جاي كەلە سالسا, ونى بۇل جاقتاردا ەشكىم دە قابىلداي المايدى عوي. سولاي ەمەس پە؟ مىنە, ءبىز ايتىپ وتىرعان گوسپيتالداۋ بيۋروسى پورتالى دەگەن ەڭ الدىمەن وسى ءۇشىن, وسى ارقىلى بىرىڭعاي ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرىپ وتىرۋ ءۇشىن قىزمەت ەتەدى. بىلايشا ايتقاندا, گوسپيتالداۋ بيۋروسى پورتالى دەگەنىمىز اقپاراتتىق جۇيەدەگى جولدامالاردى تىركەۋدىڭ قۇرالى عانا بولىپ تابىلادى. ونىڭ نەگىزىندە بۇل جۇمىستاعى مولدىرلىككە, ياعني جاسىرىن-جابىق تىرلىگى جوق اشىق تارتىپكە جول اشىلادى. ەشكىم ەشتەڭەنى جاسىرا المايدى, ەشكىم ەشتەڭەنى جاسىرىن ىستەي المايدى.
پورتالعا تىركەلۋدىڭ ارتىقشىلىقتارى ءبىر بۇل عانا ەمەس. ايتالىق, بۇل ءبىر جاعىنان پاتسيەنتتى بوس ورىن بار-جوعىن ءبىلۋ ءۇشىن ءوزى كوزدەگەن ەمدەۋ ورنىنا الدىن الا بارىپ قايتۋدان ساقتايدى. سونىمەن بىرگە, پاتسيەنتتىڭ ءوزى قالاعان اۋرۋحاناعا جاتۋعا كەزەككە تۇرۋى ونىڭ پورتالعا تىركەلگەن مەرزىمىنەن اۆتوماتتى تۇردە باستالادى. ال ونداعى كەزەك رەتىنە الدەكىمنىڭ وزگەرىس ەنگىزۋى ءتىپتى دە مۇمكىن ەمەس. سوسىن بۇل ينتەرنەت-رەسۋرسقا بارلىق مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ قولجەتىمدىلىگى بار. سول سياقتى, ەلىمىزدىڭ كەز كەلگەن ازاماتى, كوڭىلى قالاسا, وعان ەمىن-ەركىن كىرە بەرەدى. دەمەك, ونداعى ءوزىنىڭ رەتىن دە, تىركەلگەندەردىڭ سانىن دا, كەزەگى قاي شامادا كەلۋى مۇمكىن ەكەنىن شامالاۋىنا دا بولادى. بىلايشا ايتقاندا, ءىستىڭ ءجۇرۋ بارىسىن تولىق نازارىندا ۇستاپ, باقىلاپ وتىرا الادى. بىراق ول مۇنى وزىنە عانا بەلگىلى ەرەكشە كود ارقىلى عانا جاسايدى. بۇعان تاعى ءبىر قوساتىنىمىز, ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان پورتال تەك ەمدەلۋشىنى گوسپيتالداۋدىڭ, ياعني اۋرۋحاناعا جاتقىزۋ جونىندەگى وتىنىشتەردى تىركەۋدىڭ قۇرالى عانا بولىپ قويمايدى, ول سونىمەن بىرگە, اتالمىش جۇمىستا مەديتسينا مەكەمەلەرى تاراپىنان ورىن الىپ وتىرعان ولقىلىقتار مەن كەمشىلىكتەردى دەر كەزىندە انىقتاپ وتىرۋعا دا مۇمكىندىك بەرەدى. ولاي بولسا, ونداي اعات كەتكەن تۇستاردى, الشاق كەتكەن ىستەردى تەزدەتىپ تۇزەتىپ, قايتادان جولعا قويىپ وتىرۋعا مۇمكىندىك بار. جاڭا جۇيەنىڭ بۇل ارتىقشىلىعىنىڭ پايداسىن ەمدەۋ مەكەمەلەرى دە, ولاردا قىزمەت ەتەتىن دارىگەرلەر قاۋىمى دا, ەڭ باستىسى – پاتسيەنتتەردىڭ وزدەرى دە كورە الادى. سوسىن, اۋرۋلاردىڭ سۇرانىس بەرۋلەرىنىڭ دەڭگەيلەرى ارقىلى ەلىمىزدەگى ەمدەۋ ورىندارىنىڭ رەيتينگىلەرىن ۇدايى انىقتاپ, ونىڭ سودان كەيىنگى بارىسىن بايقاپ تۇرۋعا دا ءبىراز مۇمكىندىك جاسالادى. وسىنىڭ ءبارى مەديتسينالىق مەكەمەلەر اراسىندا جاقسى ماعىناسىنداعى باسەكەلەستىكتى تۋىنداتىپ, ولاردىڭ ۇنەمى العا ۇمتىلىپ وتىرۋلارىنا ۇلكەن سەرپىن بەرەدى.
– ال اۋرۋحاناعا جوسپارلى جاتقىزۋعا بەرىلەتىن جولدامالار جايى قالاي شەشىلەدى؟
– ناۋقاس ادام اۋرۋحاناعا جوسپارلى تارتىپپەن جاتۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن ءوزى تىركەۋدە تۇرعان ەمحاناعا بارۋى كەرەك. وندا ءوزىن قارايتىن دارىگەر ودان الىنعان تالدامالارىنىڭ ناتيجەلەرى, كلينيكالىق كورسەتكىشتەر نەگىزىندە ءبولىم مەڭگەرۋشىسىمەن اقىلداسا وتىرىپ, اۋرۋدى اۋرۋحاناعا جاتقىزۋعا بولاتىن-بولمايتىنىن شەشەدى. ال ەمحانادا گوسپيتالداۋ بيۋروسى پورتالى جۇمىسىنا جاۋاپ بەرەتىن مامان بولادى. ول قاجەتتى بەيىنگە وراي قاي ستاتسيوناردا ورىن بار ەكەنى جونىندە مالىمەت بەرەدى. بىرنەشە ەمدەۋ مەكەمەسىندە بوس ورىندار بولعان جاعدايدا سونىڭ قايسىسىنا باراتىنىن پاتسيەنتتىڭ ءوزى انىقتايدى. وسىعان سايكەس, ەمحانا قىزمەتكەرلەرى پورتالعا ءوز پاتسيەنتىنىڭ مالىمەتتەرىن ەنگىزەدى. ەگەر تاڭدالعان اۋرۋحانادا ورىن جوق بولسا, باسقا ستاتسيونارلاردى ۇسىنادى. اۋرۋ تىركەۋگە الىنعان بويدا وعان اۆتوماتتى تۇردە اۋرۋحاناعا جاتقىزۋدىڭ ەرەكشە كودى بەلگىلەنىپ بەرىلەدى.
سول سياقتى, ستاتسيونارلاردا دا پورتالدىڭ جۇمىسىنا جاۋاپ بەرەتىن جاۋاپتى قىزمەتكەرلەر بولادى. ولار كۇن سايىن بارلىق اقپارلاردى, بارلىق تىركەلگەن وتىنىشتەردى قاراپ تۇرادى. ناتيجەسىندە پاتسيەنت ءوزى كوزدەگەن ەمدەۋ ورنىنا بەلگىلەنگەن ۋاقىتتا بارىپ جاتادى. البەتتە, بىرقاتار بەيىندەر بويىنشا, ماسەلەن, نەۆرالگيا, وفتالمولوگيا, تراۆماتولوگيا بولىمدەرىنە جاتۋ ءۇشىن كەزەككە تۇرۋعا تۋرا كەلەدى. دەگەنمەن, ازاماتتاردىڭ 92,4 پايىزى ستاتسيونارلاردان ون كۇننىڭ ىشىندە ورىن الىپ بولادى. وسى جەردە اتاپ وتەرلىك ءبىر جايت, جۇيەنىڭ ىرعاقتى دا ىركىلىسسىز جۇمىس جۇرگىزۋى تەك دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى مەكەمەلەرى بارلىق دەڭگەيدەگى بۋىندارىنىڭ ءوزارا ۇيلەسە جۇمىس جاساۋلارى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, ەمحانالار دارىگەرلەرىنىڭ بىلىكتىلىگى مەن پاتسيەنتتەردىڭ ءوز جاۋاپكەرشىلىكتەرىنە دە بايلانىستى بولىپ جاتادى.
– مۇنىڭ ءبارى ءجون دەيىك. اۋرۋ پورتالعا تىركەلدى. ەندى بەلگىلەنگەن ۋاقىتىن كۇتۋىنە تۋرا كەلەدى. مىنە, وسى كۇتۋ كەزەڭىندە ول نە ىستەيدى؟
– اۋرۋ ستاتسيونارعا جاتۋ كەزەڭىن كۇتىپ جۇرگەن كەزىندە ءوزىنىڭ ەمحاناداعى دارىگەرىنىڭ نەمەسە سىرقاتىنا قاتىستى كاسىبي ماماننىڭ ۇدايى باقىلاۋىندا بولادى. بۇل ارالىقتا ول ستاتسيونارداعى ەمنىڭ ورنىن باسا الاتىن, سوعان جەتەعابىل باسقا ءدارۋ قابىلداۋى مۇمكىن.
– دۇرىس ەكەن. ال سوزىلمالى سىرقاتى بار, وسىعان وراي بىرنەشە رەت ەمدەلۋىنە تۋرا كەلەتىن ناۋقاستاردى اۋرۋحاناعا جاتقىزۋ قالاي جۇزەگە اسىرىلادى؟
– بىرىڭعاي ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندە مۇنىڭ جايى دا ۇمىت قالدىرىلعان جوق. ايتالىق, سونداي ساناتقا جاتاتىندار قاتارىنداعى قاتەرلى ىسىك اۋرۋلارىمەن اۋىراتىن, جاستارى 70-تەن اسىپ كەتكەن پاتسيەنتتەردى پورتالعا ونكوديسپانسەرلەردىڭ, ستاتسيونارلاردىڭ, ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسۋشىلار مەن ارداگەرلەر گوسپيتالدارىنىڭ وزدەرى تىركەپ تۇرادى. مۇنداي قۇقىق بۇل ۇيىمدارعا اتالمىش ساناتتاعى اۋرۋلاردى بىردەن ەمدەلۋگە جاتقىزۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇدان باسقا, بۇگىندە ەمدەۋ مەكەمەلەرىنىڭ جەتەكشىلەرىنە الەۋمەتتىك جاعىنان قورعالماعاندار توبى قاتارىنداعى سىرقاتتاردىڭ جالپى سانىنىڭ 10 پايىزىن جوسپارلاۋ تارتىبىمەن ءوز بەتىنشە جاتقىزا بەرۋگە رۇقسات ەتىلگەن. مەنىڭشە, قيىن جاعدايدا تۇيىقتان شىعىپ كەتۋگە مۇنىڭ ءوزى ۇلكەن سەپ. جالپى, بىرنەشە مارتە ەمدەلۋگە تۋرا كەلەتىن ناۋقاستاردى ەمدەۋ ورىندارىنا جاتقىزىپ تۇرۋدا ەشقانداي توسقاۋىل بولا قويمايدى دەپ ويلايمىن.
– ءبىزدى عىلىمي ورتالىقتار مەن ينستيتۋتتارعا جاتىپ ەمدەلۋدىڭ جايى دا قىزىقتىرادى. اۋرۋ ادام ولارعا قالاي قول جەتكىزە الادى؟ ونىڭ ەرەكشەلىگى نەدە؟
– مۇندا دا پالەندەي كۇردەلى پروبلەما جوق. قازاقستاندا عىلىمي ورتالىقتار مەن ينستيتۋتتارعا پاتسيەنتتەردى جىبەرىپ تۇرۋدىڭ ەكى ءتۇرلى جولى بار. ءبىرىنشى. پاتسيەنت تاڭداۋ ەركىندىگى نەگىزىندە ءوزىنىڭ بەيىنىنە, ياعني سىرقاتىنا قاراي ءوزى قالاعان عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنا نەمەسە عىلىمي ورتالىققا بارىپ, ارنايى مەديتسينالىق جاردەم الا الادى. بىراق بۇل جاعدايداعى ەمدەۋ تاسىلدەرى جوعارى تەحنولوگيانى تالاپ ەتە المايدى. مۇنداي پاتسيەنتتىڭ جولداماسى اۋرۋدى باسقا كەز كەلگەن ستاتسيونارعا جىبەرۋدەن وزگەشە ەمەس. الايدا, اۋرۋحاناعا جوسپارلى جاتۋدى كۇتۋدىڭ مەرزىمى الدەقايدا جوعارى. ەگەر اركىمنىڭ ءوز ايماعىنداعى ەمدەۋ ورىندارىنا جاتۋىنىڭ ۋاقىتى 10 كۇننەن اسپايتىن بولسا, عىلىمي ورتالىقتار تاراپىنان سونداي شاقىرۋدى كۇتۋدىڭ ماۋلەتى ءبىر ايدان نەمەسە ودان دا كوپ مەزگىلدەن اسىپ كەتۋى مۇمكىن. بار ايىرماشىلىعى وسى عانا. مۇنىڭ ءوزى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن عىلىمي ورتالىقتاردىڭ نەگىزگى ءىس-ارەكەتتەرى ەمدەۋدى جوعارى جانە ەرەكشە تەحنولوگيانى قولدانۋ ارقىلى جوعارى مامانداندىرىلعان مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋگە (جممك) باعىتتالاتىنىنا بايلانىستى تۋىنداپ وتىر.
ەكىنشى جول. ەگەر وبلىستاردا ەم جاساۋدىڭ مۇمكىن بولعان بارلىق جولدارى قاراستىرىلىپ بىتسە, دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى ايماقتىق كوميسسياسىنىڭ شەشىمى بويىنشا پاتسيەنتكە ودان ءارى ەمدەلۋ ءۇشىن, دەرتىنە شيپا ىزدەستىرۋ ءۇشىن وسىنداي عىلىمي ورتالىقتار مەن ينستيتۋتتارعا جولداما بەرىلەدى. الايدا, قازىرگى تاڭدا ايماقتاردىڭ وزىندە تۇرعىندارعا جوعارى مامانداندىرىلعان مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدىڭ ەڭ جەتىلگەن تاسىلدەرى, شەكتەۋلى شەگى قولجەتىمدى بولا باستاعانىن دا ۇمىتپاۋ كەرەك. ايتالىق, 2013 جىلى رەسپۋبليكا كولەمىندە جممك بويىنشا جاسالعان ەمنىڭ 53,8 پايىزى ايماقتىق دەڭگەيدەگى ەمدەۋ ورىندارىنىڭ ۇلەسىنە تيەدى. سول سياقتى, عىلىمي ورتالىقتاردا جىل بويىنا 22 مىڭ ادام جممك دەڭگەيىندە ەم الىپ شىقسا, ولاردىڭ دا 30 پايىزىن اۋىل تۇرعىندارى قۇرادى. دەمەك, جوعارى تەحنولوگيالى ەم الۋشىلاردىڭ باسىم بولىگى رەسپۋبليكا ايماقتارى تۇرعىندارى بولىپ تابىلادى. ءسوز سوڭىندا بيىلعى جىلدىڭ 11 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جوعارىدا ايتىلعان ەركىن تاڭداۋ قۇقىعىن ەلىمىزدىڭ 760 مىڭ تۇرعىنىنىڭ پايدالانعانىن, ولاردىڭ 45,2 پايىزىن شالعاي ەلدى مەكەندەردە تۇراتىن سىرقاتتاردىڭ قۇراعانىن ايتا كەتكىم كەلەدى.
الداعى ۋاقىتتاردا جۇيە جۇمىسىن دامىتا ءتۇسۋدىڭ جولدارى جەتىلدىرىلە بەرەدى.
اڭگىمەلەسكەن
سەرىك ءپىرنازار,
«ەگەمەن قازاقستان».
