قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي نارىعى زەينەتاقى قورىنداعى اقشانى مەرزىمىنەن بۇرىن شەشىپ الۋعا بايلانىستى قالاي وزگەرۋى مۇمكىن دەگەن ماسەلە تالايلاردىڭ كوكەيىندە جۇرگەنى راس. ءبىرىنشى كەزەكتە جىلجىمايتىن م ۇلىك باعاسى نۇر-سۇلتان, الماتى, اقتاۋ جانە اتىراۋدا وسەدى دەپ بولجانىپ وتىر. باسقا قالالارداعى باعالار "وزگەرىسسىز قالسا كەرەك".
كەي ساراپشىلار مۇنداي بولجامدارمەن كەلىسپەيدى.
2021 جىلعا ارنالعان جيناق جەتكىلىكتىلىگىنىڭ الدىن-الا شەكتەرىندە سالىنعان بجزق-عا سايكەس 760 مىڭنان استام سالىمشى زەينەتاقى قورلارىن پايدالانا الادى. ماقساتتى پايدالانۋ ءۇشىن ءسىز جاقىن تۋىستارىڭىزدىڭ جيناقتارىن بىرىكتىرە الاسىز.
ءبىز مۇنىڭ ساتىپ الۋ قابىلەتىنە, جىلجىمايتىن م ۇلىك نارىعىنا قالاي اسەر ەتەتىنىن جانە ونىڭ ينفلياتسياعا اكەپ سوقتىراتىنىن انىقتاۋعا تىرىستىق.
زەينەتاقى قورلارىن ءبولۋ
قوردىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا, 2020 جىلدىڭ 1 جەلتوقسانىنداعى جاعداي بويىنشا سالىمشىلار پايدالانا الاتىن قاراجاتتىڭ جالپى كولەمى شامامەن 2,5 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى. سونىمەن بىرگە 280,1 مىڭ ادامعا (37%) جەتۋ شەگى بويىنشا 1 ميلليون تەڭگەگە دەيىن اسادى. 3 ميلليونعا دەيىن 236,4 مىڭ (31%) بار. 5 ميلليونعا دەيىن - 100 مىڭ (13%). 40 مىڭ سالىمشىنىڭ 10 ميلليونعا دەيىنگى ارتىق جيناقتارى بار, 53,8 مىڭنان استامى سايكەسىنشە 5 جانە 7% قۇرايدى. سونىمەن قاتار, مەرزىمىنەن بۇرىن الۋعا قاراجاتتىڭ 75% بەس وبلىستا شوعىرلانعان: الماتى (658,4 ملرد تەڭگە), نۇر-سۇلتان (325,9 ملرد), ماڭعىستاۋ (397,7 ملرد), اتىراۋ (257,4 ملرد) جانە قاراعاندى وبلىستارى (177,7 ميلليارد).
«Halyk Finance» اق زەرتتەۋىنە سايكەس, COVID-19 پاندەمياسىنا جانە ونىڭ سالدارىنان تۋىنداعان ەكونوميكاداعى پروبلەمالارعا قاراماستان, قازاقستاندىق تۇرعىن ءۇي جىلجىمايتىن م ۇلىك نارىعى 2020 جىلى قارقىندى ءوسۋدى كورسەتتى. ەكىنشى جىل قاتارىنان جاسالعان ترانزاكتسيالار سانى 300 مىڭنان استى, العاشقى نارىقتاعى تۇرعىن ءۇي قۇنى 5% ءوستى, ال ەكىنشى نارىقتا باعانىڭ ءوسۋى 14% جەتتى. Halyk Finance ساراپشىلارى ءوسىمنىڭ باستى درايۆەرى كوپجاقتى مەملەكەتتىك قولداۋ, سونىڭ ارقاسىندا يپوتەكالىق نەسيەلەندىرۋ 2020 جىلدىڭ 11 ايىندا 12% -عا ءوستى دەيدى.
سونداي-اق, تۇرعىن ءۇي جىلجىمايتىن م ۇلىك باعاسىنىڭ وسۋىنە تەڭگەنىڭ قۇنسىزدانۋىنىڭ قۇنعا اسەر ەتۋى اسەر ەتتى: سوڭعى ءۇش جىل ىشىندە ۇلتتىق ۆاليۋتا ۇزدىكسىز دەرلىك قۇنسىزدانىپ, باعام تومەندەدى وسى كەزەڭدە دوللار شامامەن 30% -عا ءوستى. جاڭا كوزدەن, زەينەتاقى جيناقتارىنان قاراجاتتىڭ كەلۋى, تۇرعىن ءۇي نارىعىنداعى بەلسەندىلىكتىڭ ودان ءارى وسۋىنە قولداۋ كورسەتەدى, ال 2021 جىلى ساراپشىلار تۇرعىن ءۇي جىلجىمايتىن م ۇلىك باعاسىنىڭ 5-10% -عا ءوسۋىن بولجايدى.
وسىعان قاراماستان, ساراپشىلار وتكەن جىلى جىلجىمايتىن م ۇلىك باعاسىنىڭ ءوسۋىن وتكەن جىلداردىڭ ستاندارتتارى بويىنشا ەرەكشە دەپ اتاي المايدى. ماسەلەن, 2014 جىلى ينفلياتسيانىڭ 4,8-دەن 7,4% -كە دەيىن ۇدەۋى جانە ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ 18% -كە السىرەۋى جاعدايىندا العاشقى نارىقتاعى باعالار 14% -كە, ال قايتالاما نارىقتا -18% -كە ءوستى.
تۇتاستاي العاندا, 2010 جىلدان باستاپ تۇرعىن ءۇي جىلجىمايتىن م ۇلىگى باعالارى باستاپقى جانە قايتالاما نارىقتاردا سايكەسىنشە 2,1 جانە 2,2 ەسەگە ءوسىپ, بىردەي ءوسۋ قارقىنىن كورسەتتى. Halyk Finance تالداۋشىلارىنىڭ بولجامىنا سايكەس, زەينەتاقى جيناقتارىن الۋ ەسەبىنەن حالىقتىڭ جىلجىمايتىن م ۇلىككە ينۆەستيتسيالاۋ مۇمكىندىكتەرىنىڭ كۇتىلەتىن ءوسۋىن ەسكەرە وتىرىپ, ەكىنشى نارىققا نازار اۋدارا وتىرىپ, يپوتەكالىق باعدارلامالاردى بەلسەندى جۇزەگە اسىرۋ, سونداي-اق باعانى تومەندەتۋ باستاپقى تۇرعىن ۇيمەن سالىستىرعاندا دەڭگەي, ەكىنشى نارىقتاعى باعانىڭ وسۋىنەن وزىپ كەتۋ 2021 جىلى جالعاسۋى مۇمكىن.
ساراپشىلار سونىمەن قاتار زەينەتاقى قورلارىنىڭ نەگىزگى بولىگى تۇرعىن ءۇي نارىعىنا باعىتتالادى دەپ سانايدى (جىلجىمايتىن م ۇلىك ساتىپ الۋ / قولدانىستاعى يپوتەكانى تولەۋ). بۇل شارا تۇرعىن ءۇي جىلجىمايتىن م ۇلىك باعاسىنىڭ ءوسۋىن جەدەلدەتەتىنى ءسوزسىز, ويتكەنى ءتيىمدى سۇرانىس ايتارلىقتاي ارتادى. زەينەتاقى قورلارى اعىنىنىڭ اسەرى بيۋدجەتتەن يپوتەكالىق نەسيە بەرۋگە بولىنەتىن قارجىلاندىرۋدىڭ بىلتىرعى 210 ميلليارد تەڭگەدەن بيىل 82 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن قىسقارۋىمەن ءىشىنارا وتەلەدى.
ساراپشىلار 2021 جىلى تۇرعىن ءۇي باعالارى 5-10% وسەدى دەپ بولجايدى, سودان كەيىن ولاردىڭ ءوسۋ قارقىنى تابيعي تۇردە باياۋلايدى جانە ىرگەلى فاكتورلاردىڭ اسەرىنەن جانە يپوتەكالىق نەسيەگە دەگەن سۇرانىستىڭ تومەندەۋىمەن بىرتىندەپ تەڭەستىرىلەدى.
الايدا, تۇرعىن ءۇي باعاسىنىڭ ءوسۋى, ولاردىڭ پىكىرىنشە, سىرتقى فاكتورلارعا بايلانىستى سالىستىرمالى تۇردە جوعارى دەڭگەيدە قالۋى مۇمكىن. وسىلايشا, 2020 جىلى وڭدەلگەن اعاشتىڭ الەمدىك باعاسى شامامەن 2,2 ەسەگە ءوستى, شايىرلار 45%, مىس - 27%, بولات - 13% ءوستى. 2020 جىلى دۇنيە ءجۇزىنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە, ونىڭ ىشىندە جىلجىمايتىن م ۇلىكتەگى اكتيۆتەر قۇنىنىڭ ءوسۋى الەمدىك ەكونوميكاعا 10 تريلليون دوللار دەڭگەيىندە نەمەسە الەمدىك ءجىو-ءنىڭ 7,5% دەڭگەيىندە قاراجاتتىڭ كەڭ كولەمدە قۇيىلۋىنىڭ جاناما اسەرى بولدى ( McKinsey سمەتاسى). ارينە, نارىق بۇل كونيۋكتۋرانى ەسكەرمەۋى مۇمكىن ەمەس.
مىسالى, تۇركيادا ءۇشىنشى توقساننىڭ اياعىنداعى جىلجىمايتىن م ۇلىك باعاسى. 2020 ج / ج 27% ءوستى (تۇرىك ليراسىنىڭ قۇنسىزدانۋىمەن سالىستىرۋعا بولادى). اقش-تا - جىلىنا 15% -عا (2020 ج. قاراشادا), گەرمانيادا - 12% -عا, رەسەيدە - شامامەن 10% -عا, كانادادا - 7% -عا. 2021 جىلى ەكونوميكالىق ءوسۋدى ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا كوپتەگەن ەلدەر ينفراقۇرىلىمعا ينۆەستيتسيالاردى كوبەيتەدى. بۇل باعانىڭ ىلەسپە كوتەرىلۋىمەن شيكىزات پەن ماتەريالداردىڭ كوپتەگەن تۇرلەرىنە سۇرانىستىڭ بولۋىنا اكەلەدى.
2020 جىلدىڭ سوڭىندا Krisha.kz جىلجىمايتىن م ۇلىكتى ساتۋ جانە جالعا بەرۋ ۆەب-سايتىنىڭ ساراپشىلارى زەينەتاقى جيناقتارى مەن مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ الىنۋىنىڭ تۇرعىن ءۇي باعاسىنىڭ وسۋىنە اسەرى شەكتەۋلى بولاتىنىن مالىمدەدى. مۇنىڭ سەبەبى - قازاقستاندىقتاردىڭ شامالى جيناق اقشاسى.
ولاردىڭ پىكىرىنشە, ءتىپتى بارلىق وتباسى مۇشەلەرىمەن بىرىگىپ, كوپتەگەن ادامدار العاشقى جارنا ءۇشىن سومانى جينامايدى جانە جيناي بەرەدى. سونىمەن قاتار, يپوتەكانى ساقتاۋ قاجەت. مىسالى, باسپانا قۇنى 20 ميلليون تەڭگەنى قۇرايتىن Baspana Hit شارتىنا سايكەس, 4 ميلليون سالىم قاجەت جانە 15 جىل ىشىندە 179 000 تەڭگەدەن استام اي سايىنعى تولەم قاجەت. سايكەسىنشە, جالاقى 358 مىڭ تەڭگەدەن (باسقا قارجىلىق مىندەتتەمەلەر بولماعان كەزدە) بولۋى كەرەك. سايتتىڭ ساراپشىلارى بولجاعانداي, زەينەتاقى جيناقتارىن الۋ مۇمكىندىگى ۇزاق ۋاقىت بويى باسپانا ساتىپ الۋدى جوسپارلاپ جۇرگەندەر مەن ەداۋىر جيناقتارى بار نەمەسە بۇرىن يپوتەكا العان ادامدارعا اكەلەدى.
سوعان قاراماستان سايت ماماندارى قازاقستاننىڭ ءۇش قالاسىنداعى جىلجىمايتىن م ۇلىكتىڭ ورتاشا باعالارىن زەرتتەپ, تالدادى. ولاردىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا, تۇرعىن ءۇي باعاسىنىڭ سەكىرىسى, تولقۋ جانە زەينەتاقى تولەمدەرىن الۋدى كۇتۋ اياسىندا جاپپاي الىپساتارلىق مانيپۋلياتسيالار ءالى بايقالعان جوق. ءوسۋ قارقىنى قالىپتى.
2021 جىلى قاڭتاردا (21 جەلتوقسانداعى جاعداي بويىنشا) نۇر-سۇلتاندا 1 ش.ك. م 357133 تەڭگەنى سۇرادى. جەلتوقسانمەن سالىستىرعاندا يندەكس 1,5% -عا ءوستى. سونىمەن قاتار, الدىڭعى ايدا ۇقساس ديناميكا بايقالدى (+ 1,5%), جانە بۇل قۇلدىراۋعا دەيىن بولدى. الماتىدا ءبىر شارشى مەتردى ساتۋشىلار ورتاشا ەسەپپەن 466 133 تەڭگەگە باعالايدى - بۇل جەلتوقسان ايىنا قاراعاندا 1,8% ارتىق. نۇر-سۇلتاننان ايىرماشىلىعى, مۇندا ءوسۋ ديناميكاسى اناعۇرلىم تۇراقتى جانە جىل ىشىندە اۋدان بىرلىگى 10,8% قىمباتتادى.
شىمكەنتتە شارشى مەتر 312 367 تەڭگەگە ۇسىنىلادى, بۇل جەلتوقسان ايىمەن سالىستىرعاندا 2,6% -عا قىمبات. سونىمەن بىرگە جەلتوقسان ايىندا ءوسىم 3,2% -دى قۇرادى. ءبىر جىل ىشىندە يندەكس تورتتەن بىرىنە ءوستى, بىراق بۇل تولەمدەردى كۇتۋ اياسىندا بولعان جوق. كوپتەگەن باسقا قالالارداعىداي, مۇندا دا 2018 جىلدان باستاپ تۇراقتى وڭ تەندەنتسيا بايقالادى جانە بۇل, مۇمكىن, ۆاليۋتا باعامىنىڭ داعدارىسىنان كەيىن جانە 2015-2017 جىلدارداعى دوللارسىزدانۋدان كەيىنگى نارىقتىڭ قالپىنا كەلۋىمەن بايلانىستى.
شىمكەنتتە شارشى مەتر 312 367 تەڭگەگە ۇسىنىلادى, بۇل جەلتوقسان ايىمەن سالىستىرعاندا 2,6% -عا قىمبات. سونىمەن بىرگە جەلتوقسان ايىندا ءوسىم 3,2% -دى قۇرادى. ءبىر جىل ىشىندە يندەكس تورتتەن بىرىنە ءوستى, بىراق بۇل تولەمدەردى كۇتۋ اياسىندا بولعان جوق. كوپتەگەن باسقا قالالارداعىداي, مۇندا دا 2018 جىلدان باستاپ تۇراقتى وڭ تەندەنتسيا بايقالادى جانە بۇل, مۇمكىن, ۆاليۋتا باعامىنىڭ داعدارىسىنان كەيىن جانە 2015-2017 جىلدارداعى دوللارسىزدانۋدان كەيىنگى نارىقتىڭ قالپىنا كەلۋىمەن بايلانىستى.
الايدا, جىلجىمايتىن م ۇلىك سايتىنىڭ ماماندارى نارىقتا ءالى دە بولسا قالپىنا كەلتىرۋ بايقالىپ وتىرعانىن جوققا شىعارمايدى. ساتۋشىلار اراسىندا جۇرگىزىلگەن تاڭدامالى ساۋالناما ولاردىڭ وبەكتىلەرگە دەگەن قىزىعۋشىلىعى ارتقانىن كورسەتتى, ال ساتىپ الۋشىلاردىڭ كوپشىلىگىندە جيناق اقشاسىنىڭ باسىم بولىگى بار. وسىلايشا, كەيىنگە قالدىرىلعان سۇرانىستىڭ ورىندالۋى تۋرالى ايتۋعا بولادى. ساتىپ الۋشىلار ءوز كەزەگىندە ساتۋشىلاردىڭ ساۋدالاستىققا اسا ساقتىق تانىتا باستاعانىن, بىراق سوعان قاراماستان جەڭىلدىكتەر جاسايتىنىن اتاپ كورسەتەدى.
الايدا, جىلجىمايتىن م ۇلىك سايتىنىڭ ماماندارى نارىقتا ءالى دە بولسا قالپىنا كەلتىرۋ بايقالىپ وتىرعانىن جوققا شىعارمايدى. ساتۋشىلار اراسىندا جۇرگىزىلگەن تاڭدامالى ساۋالناما ولاردىڭ وبەكتىلەرگە دەگەن قىزىعۋشىلىعى ارتقانىن كورسەتتى, ال ساتىپ الۋشىلاردىڭ كوپشىلىگىندە جيناق اقشاسىنىڭ باسىم بولىگى بار. وسىلايشا, كەيىنگە قالدىرىلعان سۇرانىستىڭ ورىندالۋى تۋرالى ايتۋعا بولادى. ساتىپ الۋشىلار ءوز كەزەگىندە ساتۋشىلاردىڭ ساۋدالاستىققا اسا ساقتىق تانىتا باستاعانىن, بىراق سوعان قاراماستان جەڭىلدىكتەر جاسايتىنىن اتاپ كورسەتەدى.
