قاراجات تارتا ءبىلۋ دە ءبىر ونەر

شەكتەۋ شارالارى الەم بو­يىنشا ينۆەستيتسيالىق جوبا­لار­دىڭ تۇسالۋىنا اسەر ەتتى. سونىڭ اسەرىنەن ترانسۇلتتىق كورپورا­تسيا­لار ءوز جوبالارىن قايتا قاراۋ­عا ءماجبۇر بولدى. Ranking.kz دەرەگى بويىنشا, دامىعان ەلدەردە تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا اعىنى 75 پايىزعا, دامۋشى ەلدەردە 12 پايىزعا تومەندەدى. ارينە, بۇل جاعىمسىز ۇدەرىس قازاقستاندى دا اينالىپ وتكەن جوق.

«2020 جىلدىڭ توعىز ايىندا قازاقستانعا كەلگەن شەتەلدىك تىكەلەي ينۆەستيتسيالاردىڭ جالپى اعىنى 32,2 پايىزعا تومەندەپ, 12,6 ملرد اقش دوللارىن قۇرادى. مۇنداي قۇلدىراۋ سىرتقى ينۆەس­تيتسيا اعىنىنىڭ نەگىزگى بولىگىن قۇرايتىن تاۋ-كەن سەكتورىنا سالىناتىن تىكەلەي شەتەلدىك ين­ۆەس­تيتسيانىڭ ازايۋىمەن بايلانىس­تى. بۇل سالاعا سالىنعان ينۆەس­تيتسيا 42,1 پايىزعا نەمەسە 4,5 ملرد اقش دوللارىنا ازايعان. دەگەنمەن الەمدىك داعدارىسقا قاراماستان قازاقستان سىرتقى ينۆەستيتسيا ءۇشىن تارتىمدى مەملەكەت جانە تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا اعىنى بويىنشا وڭىردەگى كوشباسشى بولىپ وتىر. تاۋەلسىزدىك العالى قازاقستانعا 350 ملرد اقش دوللارىنا جۋىق ينۆەستيتسيا كەلگەن. سوڭعى بەس جىلدا جىل سايىن 21,3 ملرد اقش دوللارى كولەمىندەگى تىكە­لەي ينۆەستيتسيا تۇسكەن» دە­لىن­گەن حابارلامادا.

زەرتتەۋدە جازىلعانداي, قا­زاق­ستاننىڭ سالىق رەجىمىن جە­ڭىل­دەتۋى, ۇلتتىق زاڭنامانى ۇدا­يى جەتىلدىرۋى, ينۆەستيتسيالىق پرەفەرەنتسيا پاكەتتەرىن كەڭەيتۋى قو­لايلى ينۆەستيتسيالىق كليمات قا­لىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر.

«الەم بويىنشا كارانتين جاريالانىپ, شەكارالار جابىلعان مەزەتتە قازاقستان ۇكىمەتى جوبا­لار­دىڭ تۇرالاپ قالماۋىن ويلاپ, جاڭا ينۆەستورلار تارتتى. 2020 جىلى جالپى قۇنى 1,3 ملرد اقش دوللارى بولاتىن 25 ءىرى ينۆەستيتسيالىق نىسان پايدا­لا­نۋعا بەرىلىپ, سول ارقىلى 3800 جۇمىس ورنى قۇرىلعان. ونىڭ ىشىندە الماتىدا Hyundai اۆتوموبيل قۇراستىرۋ, قاراعاندى وب­لىسىن­داعى گەرمانيالىق Linde Group كومپانياسىنىڭ تەح­ني­كا­لىق گاز ءوندىرىسى, الماتى وبلىسىنداعى ءباا-ءنىڭ Ancil Fund كومپانياسىنىڭ ارالاس جەم ءوندىرى­سىن جولعا قويۋىن اتاپ وتۋگە بولادى», دەپ جازادى.

ينۆەستيتسيالار اعىنىنىڭ توق­تا­ماۋىنا «استانا» حالىق­ارا­لىق قارجى ورتالىعىنىڭ دا اسەرى بار. ويتكەنى اتالعان ورتا­لىق قاتاڭ كارانتين كەزىن­دە دە شەتەلدىك ينۆەستورلارمەن تىعىز جۇمىس ىستەدى. ناتي­جە­سىندە قازىر حقو-دا جۇمىس ىستەيتىن كومپانيا سانى 420-دان 659-عا دەيىن كوبەيگەن. Ranking.kz دەرەگىنشە, ورتالىق قاتى­سۋ­شى­لارى ەل بيۋدجەتىن 6 ملرد تەڭگەگە تولتىرعان. قازىرگە دەيىن قازاقستانعا ەڭ كوپ ينۆەستيتسيا قۇيىپ كەلگەن ەل اقش ەكەنى بەلگىلى. قۇراما شتاتتار 40 ملرد دوللارعا جۋىق قاراجات بولگەن. 8 قاڭتار كۇنى «استانا» حقو مەن اقش حالىقارالىق دامۋ قارجى كورپوراتسياسى ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىق كەلىسىمىنە قول قويىپ, تاعى 1 ملرد دوللار كولە­مىندە ينۆەستيتسيا بولۋگە ۋاع­دا­لاس­قان.

بىلتىر جىل سوڭىندا پرە­زي­دەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ شەتەلدىك ينۆەستورلار كەڭە­­سىنىڭ جيىنىندا قازاق­ستان­­داعى ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىكتى قالپىنا كەلتى­رۋ, ەلىمىزدىڭ مۇناي-گاز سەك­تو­­رىنىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىم­دى­لىعىن ارتتىرۋ جانە دامىتۋ ماسەلەلەرىنە توقتالعان ەدى. پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, ينۆەس­تي­تسيالىق تارتىمدىلىقتى ارت­تى­رۋعا باعىتتالعان مەملە­كەت­تىك ساياساتتىڭ اشىقتىعىن قام­تا­ماسىز ەتەتىن وزگەرىستەر مەن رەفورمالار اسا قاجەت. ءبىرىنشى كەزەكتە جاڭا ينۆەستيتسيالىق تەتىكتەر ەنگىزۋ كەرەك. ينۆەس­تور­لار ەلىمىزدە ەركىن جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن بيزنەس احۋالدى جاق­سارتۋ, ينۆەستورلاردى سىباي­لاس جەم­قور­لىقتان قورعاۋ جۇمىس­تا­رى كۇشەيۋى كەرەكتىگىن دە اتاپ ءوتتى.

جوعارىدا ەلىمىزگە كەلەتىن ينۆەستيتسيانىڭ باسىم بولىگى تاۋ-كەن سەكتورىنىڭ ەنشىسىنە بۇيىرادى دەگەندى ايتتىق. مەم­لە­كەت باسشىسى بىلتىر 18 قارا­شا­داعى جيىندا الداعى بەس جىل­دا IT سالانى قارىشتاتىپ دامىتۋ ءۇشىن 500 ملرد تەڭگە تارتۋ جوسپارلانعانىن مالىمدەدى. البەتتە, پرەزيدەنتتىڭ بۇل ءسوزى اتالعان سالادا تەر توگىپ جۇرگەن ازاماتتاردىڭ جۇمىسقا بەلسەنە كىرىسىپ, تىڭ جوبالار ۇسىنۋىنا تۇرتكى بولار دەگەن سەنىم بار.

سوڭعى مالىمەت بويىنشا, 2020 جىلدىڭ قاڭتار-قىركۇيەك ايلارى ارالىعىندا قازاقستانعا ينۆەس­­تيتسيا اكەلگەن ەلدەردىڭ كوشىن نيدەرلاندى باستايدى. كورولدىك 3 961,5 ملن اقش دوللارىن سالسا, ەكىنشى ورىنداعى اقش 1 581,5 ملن دوللار جۇم­سا­عان. ءۇشىنشى ورىندا 1 358,7 ملن دوللار تىكەلەي ينۆەستيتسيا جىبەرگەن شۆەيتساريا تۇر. ودان كەيىنگى ورىنداردا رەسەي, ۇلىبريتانيا, بەلگيا, فرانتسيا, قىتاي, وڭتۇستىك كورەيا, كيپر ەلدەرى ورنالاسقان.

الپاۋىتتاردى ىرىققا كوندى­رىپ, اقشاسىن الۋ دا وڭاي ەمەس. «Kazakh Invest» ۇك» ينۆەستيتسيا­لار تارتۋ بلوگىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى جاندوس تەمىرعالي شەتەلدىك ينۆەستورلاردى تارتۋ بويىنشا قازاقستاننىڭ ءبىراز ەلمەن باسەكەگە تۇسەتىنىن ايتادى. ماسەلەن, تاۋ-كەن ءوندىرىسى ءۇشىن اۋستراليا, كانادامەن باسەكەگە تۇسسەك, ورتالىق ازيادا وزبەكستان باستى باسەكەلەسىمىزگە اي­نالىپ كەلەدى.

– گەوستراتەگيالىق ورنا­لا­­سۋى, ترانزيتتىك جانە لو­گيس­تي­كا­لىق الەۋەتى, باي رەسۋرس بازاسى, حا­لىقارالىق ساۋدا جانە ين­ۆەس­تي­تسيالىق كەلىسىمدەرى, الەم­دىك نارىققا شىعا الۋى ينۆەستيتسيا تارتۋدا قازاقستانعا مول مۇم­كىن­دىك بەرەدى, – دەيدى ول.

«Kazakh Invest» وكىلى الەۋ­مەت­تىك جەلىدەگى پاراق­شا­سىن­دا شە­تەلدىك ينۆەستيتسيا قاراپايىم ازاماتتار ءۇشىن پايدالى بولۋ كەرەك دەگەن وي ايتادى.

«قازاقستاننىڭ باي ەكونو­مي­كالىق الەۋەتىن پايداسىن قارا­پايىم ازاماتتار كورسە ەكەن دەي­مىن. قازاقستاندىق كاسىپ­كەر­لەر ۇزاق مەرزىمدى جانە تابىستى بيزنەس قالىپتاستىرۋى كەرەك. قاجەت بولسا شەتەلدىك سەرىك­تەس­تە­ردى تارتىپ ەكونوميكانى دامىتۋى كەرەك. ءبىزدىڭ ازاماتتار ءوز ەلىن جاقسى بىلەدى, ەلدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋى ءۇشىن جاناشىرلىق تانىتادى, تەحنولوگيالار ەنگىزىپ, جۇمىس ورنىن اشادى. الايدا بۇل ءۇشىن كاسىپكەر زاڭ ادىلدىگىنە جانە ءوز كاپيتالىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە سەنۋى قاجەت. ءدال وسى كۇردەلى ماسە­لە حالىقارالىق راكۋرس­تا ينۆەس­تيتسيالىق كليماتتى جاق­سار­تۋدان دا ماڭىزدى», دەيدى ج.تەمىرعالي.

ۇلتتىق كومپانيا وكىلىنىڭ پىكىرىنەن كوپ نارسەنى اڭداۋعا دا بولادى.

مەملەكەت باسشىسى ماكرو­ەك­ونوميكالىق جانە قارجىلىق تۇراقتىلىق بولماي, ەكونوميكا مەن حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى ارت­پاي ەلدىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىم­دى­لىعىن ءتيىستى دەڭگەيدە ۇستاپ تۇرۋ مۇمكىن ەمەس دەگەندى ايتتى. ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىق – ادەمى ءسوز نەمەسە جالعان تسيفر­لار ەمەس. بۇل – ەلدىڭ ناقتى جاعدايىنىڭ كورىنىسى. مەملەكەت حالىق پەن بيزنەسكە جاعداي جاساي السا, ەلدىڭ ماڭىزدى ماسە­لە­لەردەگى تالاپ-تىلەگىن ەسكەرسە, البەت­تە تۇراقتىلىق بولادى. بۇل ازاماتتاردىڭ ەركىن بيزنەس جا­ساۋى­نا, تولەم قابىلەتىنىڭ وسۋى­نە اسەر ەتەدى. مۇنداي ەلگە ينۆەس­تور­لار دا ءۇيىر. UNCTAD (بۇۇ ساۋدا جانە دامۋ كونفەرەنتسياسى) دەرەگى بويىنشا, 2021 جىلى الەمدىك تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا كولەمى 10 پايىزعا قىسقارماق.