تاياۋدا وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇقىق قورعاۋ قىزمەتكەرلەرى زاڭسىز اڭ اۋلاپ, ونى ساتۋمەن ايلانىسىپ جۇرگەن توپتى قۇرىقتادى. ولار «قىزىل كىتاپقا» ەنگىزىلگەن جانۋارلاردى ۇدايى شەتەلگە شىعارىپ وتىرعان. براكونەرلەردى قىزىقتىرعان – وتە ەرەكشە سۇتقورەكتى پانگوليندەر.
پانگولين – تەرىسى باۋىرىمەن جورعالاۋشىلار سەكىلدى قابىرشىقتى بولىپ كەلەتىن ەرەكشە سۇتقورەكتى جانۋار. سىرت كەلبەتى رەپتيليلەرگە ۇقساعانىمەن, قۇمىرسقا سەكىلدى جاندىكتەرمەن قورەكتەنەدى.
ءبىزدىڭ ەلگە اتى دا, زاتى دا بەيمالىم بۇل جانۋارعا قىزىعۋشىلار سانى مىڭداپ سانالادى. شارتاراپتىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە پانگوليننىڭ ەتى مەن ەلتىرىسى جوعارى باعالانادى. جىل سايىن براكونەرلەر ونى ميلليونداپ اۋلايدى. ونىڭ ادامعا قارسى كورسەتەر قايرانى جوق. باياۋ قوزعالاتىندىقتان, تەز قولعا ءتۇسىپ قالادى.
راس, حالىقارالىق ۇيىمدار پانگوليندى اۋلاۋعا, ولتىرۋگە, ونىڭ ەتى مەن تەرىسىن ساتۋعا تىيىم سالعان. الايدا بۇل براكونەرلەردى توقتاتا الماي تۇر. سوندىقتان شىعار, جان-جانۋارلاردىڭ ىشىندە ەڭ كوپ اۋلانىپ, «قارا نارىقتا» ساتىلاتىنى دا وسى جانۋار ەكەن. كەي دەرەكتەر بويىنشا جىل سايىن ونىڭ 2,7 ميلليونى زاڭسىز تۇردە اۋلانادى.
رەسمي تۇردە تىيىم سالىنعانىنا قاراماستان, اسىرەسە قىتايدا وعان سۇرانىس جوعارى. ەلدەگى ءداستۇرلى مەديتسينادا پانگوليننىڭ قابىرشىقتى تەرىسى ءدارى رەتىندە پايدالانىلادى. ەتى وڭتۇستىك ازياداعى بىرقاتار ەلدە جەڭسىك اس سانالادى.
قورشاعان ورتانى قورعاۋشىلار پوليتسيامەن بىرلەسىپ, جىل سايىن پانگولين ساتۋمەن اينالىساتىنداردى قۇرىقتاپ جاتادى. زاڭسىز اۋلانعان جانۋاردىڭ ەتىن وتە كوپ مولشەردە جاسىرىن تاسىپ بارا جاتقاندار ارا-تۇرا قولعا تۇسەدى. مىسالى, 2019 جىلى مالايزيادا پانگوليننىڭ 30 توننا ەتى مەن تەرىسىن ەلگە الىپ كىرمەك بولعاندار ۇستالدى. بۇل – انتيرەكوردتىق كورسەتكىش. ياعني شامامەن 90 مىڭعا جۋىق سۇتقورەكتى جانۋار اۋلانعان. ساراپشىلاردىڭ ەسەبىنشە, بۇل زاڭسىز تاۋاردىڭ جالپى قۇنى 2 ميلليون دوللارداي.
CNN ارناسىنىڭ حابارلاۋىنشا, مەيرامحانالاردا پانگولين ەتىنىڭ ءبىر كيلوسىنىڭ باعاسى 350 دوللار شاماسىندا. ال «قارا نارىقتا» براكونەرلەر جانۋاردى 22 دوللارعا ساتادى ەكەن. ونىڭ تەرىسىنىڭ قۇنى ۆەتنام, قىتاي سەكىلدى ەلدەردەگى جايما بازارلاردا 1 000 دوللارعا جەتىپ جىعىلادى. وسىدان-اق پانگولين بيزنەسىنىڭ قارا نيەتتىلەرگە قانشالىقتى پايدا تۇسىرەتىنىن اڭعارۋ قيىن ەمەس.
ءبىر ايتا كەتەرلىگى – پانگوليندەر ەركىندىككە ۇيرەنگەن. براكونەردىڭ قولىنان قۇتقارىلعان كۇننىڭ وزىندە امان قالۋى ەكىتالاي. ويتكەنى ەركىندىكتەن ايىرىلعان سوڭ باسقاشا تىرلىككە كوندىگە الماي, قۇسالىقتان ءولىپ كەتەدى ەكەن.
جالپى, الەمدە براكونەرلىك تىيىلماي تۇر. جىل سايىن ميلليونداعان ءپىل, مۇيىزتۇمسىق, قار بارىسى سەكىلدى سيرەك كەزدەسەتىن اڭدار زاڭسىز اۋلانادى. قورشاعان ورتانى قورعاۋشىلار مەن جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرىنىڭ تالپىنىسىنا قاراماستان, قاسكويلەردىڭ ءبارىن بىردەي قولعا ءتۇسىرۋ مۇمكىن ەمەس.
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, كۇن سايىن قارا قۇرلىقتا مىڭنان استام جانۋار زاڭسىز اۋلانادى. «قارا نارىقتاعى» زاڭسىز اڭ ساۋداسىنىڭ قۇنى شامامەن جىلىنا 23 ميلليارد دوللاردى قۇرايتىن كورىنەدى.
براكونەرلىكتىڭ قورشاعان ورتاعا زيانى وراسان. ماسەلەن, براكونەرلەر 2014-2017 جىلدار ارالىعىندا افريكادا 100 مىڭنان استام ءپىلدى ءولتىرىپ, ءتىسى مەن سۇيەگىن جىمقىرىپ كەتكەن. وسىدان ءبىر عاسىر بۇرىن الەمدە 100 مىڭعا جۋىق جولبارىس بولسا, قازىر ولاردىڭ سانى نەبارى 3 890 عانا.
ايتپاقشى, زاڭسىز اڭ اۋلاۋدىڭ ەكىنشى جاعى دا بار. مۇنداي ارەكەت بۇرىن-سوڭدى كەزدەسپەگەن ۆيرۋستاردىڭ تارالۋى قاۋپىن تۋىنداتادى. ەستەرىڭىزدە بولسا, كونگو مەن گابوندا باستالعان ەبولا ۆيرۋسى مايمىلداردىڭ ەتىن تۇتىنعاندىقتان, ادامدارعا جۇققان. 2003 جىلى وڭتۇستىك-شىعىس ازيادا بۇرق ەتە قالعان SARS كوروناۆيرۋسى دا جابايى اڭداردان جۇققانىن عالىمدار دالەلدەگەن-ءدى.
افريكاداعى براكونەرلىكتىڭ قازاقستانعا قاتىسى قانداي ەكەنىنە كەلەيىك. ۋحاندا باستالعان كوروناۆيرۋس پاندەمياسى ءالى كۇنگە اۋىزدىقتاۋعا كونەر ەمەس. وعان قارسى ۆاكتسينانىڭ شىققانىنا قاراماستان, كۇن سايىن ۆيرۋس جۇقتىرعاندار سانى ازايماي وتىر. عالىمداردىڭ پايىمداۋىنشا, Covid-19 اتالىپ كەتكەن ۆيرۋس اۋەلى جارقاناتتان پانگولينگە, ودان ادامعا جۇققان.
ادامزاتتىڭ قورشاعان ورتاعا دەگەن اشكوزدىگىنىڭ سالدارى وسىنداي جاھاندىق ىندەتكە اكەلىپ سوعىپ وتىر. تابيعات انا ادامداردى پانگولينگە جاساعان قياناتى ءۇشىن پاندەميا ارقىلى جازالاپ, زاۋال تارتتىرىپ جاتقان ءتارىزدى.
