«ەرالاش» جۋرنالىنىڭ قۇرىلۋ تاريحى «فيتيلەك» كينوحرونيكاسى نەگىزىندە «فيتيل» كينوجۋرنالىن قۇرۋ يدەياسىنان باستالادى. بەلگىلى رەجيسسەر اللا سۋريكوۆا بۇل يدەيانى بايىپتى قابىلدادى. امبە ءىستى ناقتىلاۋ ءۇشىن كوكپ ورتالىق كوميتەتىنە حات جولدايدى. كوپ ۇزاماي جاسامپاز جوبا ماقۇلدانادى. كەيىن اننا سۋريكوۆا «فيتەلەك» جاڭا كينوحرونيكاسىنا ارنالعان ەكى سيۋجەت جاسايدى. بىراق بۇل ىزدەنىسى كوڭىلدەن شىقپاعان سوڭ جۇمىستى اياقسىز قالدىرادى. مۇنى سەزگەن كينورەجيسسەر بوريس گراچەۆسكي مەن الەكساندر حمەليك جوبانى قايتا جاڭعىرتىپ, جاس كورەرمەندەرگە تۇرلەندىرىپ ۇسىنۋعا كىرىسەدى.
جوبانى مىقتاپ قولعا العان بوريس گراچەۆسكي مەن الەكساندر حمەليك بالالار تۋرالى قىسقا دا قىزىق, بالاڭ ءازىل-وسپاققا تولى, ءتىپتى تاعىلىمدى اڭگىمەلەر تۇسىرۋگە نيەتتەنەدى. بالالار جۋرنالىنا ۇسىنىلعان ءار ءتۇرلى اتاۋلار ۇنامايدى. وسى ساتتە الەكساندر حمەليكتىڭ قىزى ماريان «ەرالاش» دەگەن اتاۋدى ۇسىنادى. ياعني حاوس نەمەسە تارتىپسىزدىك دەگەندى بىلدىرەدى. 13 جاسار قىزدىڭ تاپقىرلىعى جوبانى ءتىپتى ارلەندىرىپ جىبەرەدى. وسىلايشا «ەرالاشتىڭ» ەل اراسىنداعى داڭقتى عۇمىرى باستالادى.
1974 جىلى جۋرنالدىڭ العاشقى ساندارى ەكرانعا شىقتى. پرەمەرالىق شىعارىلىمدا ءۇش مينياتيۋرا بولدى. ولاردىڭ ءبىرىنشىسى «ۇياتتى داق» دەپ اتالدى. ونىڭ اۆتورى – اتاقتى قالامگەر اگنيا بارتو. العاشقى قادامىنان-اق كوپشىلىكتىڭ ىستىق ىقىلاسىنا يە بولعان تۋىندى جىل سايىن 6 شىعارىلىم جاساۋعا يتەرمەلەدى. بۇل سول ۋاقىتتا ۇلكەن ناتيجە بولاتىن. باستاپقىدا تۋىندى كينوتەاترلاردىڭ بارلىعىندا كورسەتىلدى. قايتا قۇرۋ كەزەڭىندە جۋرنال باياۋ, بىراق سەنىمدى تۇردە تەلەديداردان ءوز پوزيتسياسىن الا باستادى. سونىمەن, كسرو ىدىراعان سوڭ «ەرالاش» جوباسى تەلەديدارعا اۋىسىپ, رتر ارناسىنداعى ء«بىزدىڭ «ەرالاشتا» ءوزىنىڭ قۇرمەتتى ورنىنا يە بولدى.
سودان كەيىن «ەرالاش» سۋرەتكە ۇلاستى. ونى يۋري سميرنوۆ سالدى. وعان ارنايى جازىلعان كوڭىلدى اۋەن دە قوسىلدى. سۋرەتكە ۇلاسقان «ەرالاش» سكرينسۆەيەرلەرى دە وزىندىك ەۆوليۋتسياسى بار. ماسەلەن, كينوحرونيكاداعى كەيىپكەرلەر زاماناۋي قالىپقا ءتۇسىپ, قاراپايىم بالانىڭ بەينەسى وزگەردى. ءبىرىنشى سكرينينگتەن باستاپ جانە جوبانىڭ تولىق ەكراندىق فورماتقا كوشۋىنە دەيىن ءتورت رەت تۇرلەندى. نەگىزگى كەيىپكەرلەردىڭ ءوڭى مەن ءستيلى ەرەكشە بويالدى. 2000-جىلداردىڭ باسىندا كينوحرونيكا زامان تالابىنا ساي كومپيۋتەرلىك انيماتسياعا كوشتى.
«ەرالاش» بۇگىندە فلەش-انيماتسيانى قولدانا وتىرىپ, «ترانسفەر» تەحنيكاسىندا بەينەروليك جاساۋدا. «ەرالاش» جازۋى ءتۇرلى-ءتۇستى ارىپتەرمەن كوك فونعا تۇسەدى. بۇل جازۋ العاش رەت ەكراندا 1978 جىلى پايدا بولعان ەكەن. فوندا ۇلكەن ارىپتەرگە جارماسقان شولاق شالبار مەن جەڭىل جەيدە كيگەن بالا بەينەلەنگەن. كورەرمەندى قىزىقتىرۋ ءۇشىن ودان باسقا دا كەيىپكەرلەر قوسىلدى. ولار: جىگىت پەن قىز, انا مەن اكە, اپا مەن اتا. سول ارقىلى وتباسىمەن بىرگە كورۋگە ارنالعان تۋىندى ۇلكەن سۇرانىسقا يە بولدى.
بۇگىندە «ەرالاش» جۋرنالىنىڭ «قارتايعانىنا» قاراماستان, تۇسىرىلىمدەرى جالعاسۋدا. ارينە, بۇگىنگى كوزقاراقتى وقىرمان سيۋجەت بىردەي ەمەس جانە كوپ نارسە «كلاسسيكالىق ەرالاشقا» سايكەس كەلمەيدى دەپ سانايدى. بىزدىڭشە, بۇل تاڭعالارلىق جايت ەمەس. قازىردە جوبا اۆتورلارى ەرالاشتىڭ ءداۋىرى وتپەگەنىن دالەلدەپ باعۋدا. جىل سايىن تانىمال ارتىستەردى تارتىپ, سان الۋان بەينەروليكتەر تۇسىرۋدە. كينو جارنامالارىنىڭ تانىمالدىلىعى بىرتىندەپ جوعالىپ بارا جاتقانى بەلگىلى. سىنشىلار جاڭا سيۋجەتتەردى سوگۋدەن تارتىنبايدى. رەجيسسەرلەر ءۇشىن بۇل فاكت جوبانى تۇرلەندىرۋگە وزىندىك سەپتىگىن تيگىزىپ كەلەدى.
وكىنىشكە قاراي, الەمدە «ەرالاش» كينوحرونيكاسى تانىمال ەمەس. ويتكەنى بارلىق سيۋجەت تەك ورىس اۋديتورياسىنا ارنالعان. بىراق ۋكراينا, بەلارۋس, قازاقستان, ءتىپتى پولشا كورەرمەندەرى بۇرىنعىداي «ەرالاش» ەسكى كينوحرونيكاسىن جاقسى كورەدى.
ءتورتبۇرىشتى ەكرانعا تەلمىرە قاراپ, «ەرالاشتى» سارىلا كۇتەتىن ساتتەر كەلمەستىڭ كەمەسىنە مىنگەندەي. دەسە دە ءداۋىر اۋناعانىمەن, سول بالاۋسا شاقتار كوڭىل كوزەسىندە شايقالىپ, اندا-ساندا ويعا ورالادى. قوجانىڭ قيقارلىعى مەن ەرالاشتىڭ ەركەلىگى – ءالى دە جۇرەك تورىندە. كەيدە سول الاڭسىز كۇندەرگە ساپارلاپ قايتقىڭ-اق كەلەدى. ايتسە دە ۋاقىت كەمەسى ارتقا جىلجي قويار ما ەكەن؟
