قوعام • 22 قاڭتار، 2021

قازاق جۋرناليستيكاسىنىڭ قارا نارى

21 رەت كورسەتىلدى

وزەگىندە اسىل ءسوز بۇرلەگەن تۇلعا اتاۋلىنىڭ دەنى ءومىر زاڭدىلىقتارىن اينا-قاتەسىز بەدەرلەيدى. سولاردىڭ ساف تۋىندىلارى تىرشىلىك تۇيتكىلدەرىندە ساناسى سارعايعان وقىرمانمەن قاۋىشىپ، جانىنا جالاۋ، رۋحىنا الاۋ بولىپ، بويىنا قۋات دارىتپاق. ولار ۇلتىنىڭ اسقاق ارمانى جولىندا رۋحتى جانىر جاسامپاز ويلاردى تىزبەكتەپ، عاسىر بويى ەلىنىڭ رۋحاني الەمىندە ولشەۋسىز قىزمەت ەتىپ، تالاي تاريحي وقيعالاردى اسپەتتەدى. ءبىزدىڭ وتكەن ۋاقىت جۇلگەسىن تولىقتاي ءتۇسىنىپ-تۇشىنا الۋعا سول ءبىز اتاعان قاسيەتتى پاراق بەتىندەگى زەرلى شىعارمالار تۇرتكى بولعانى انىق. وعان دالەل تەورەتيك-عالىم، پروفەسسور، پۋبليتسيست نامازالى وماش ۇلىنىڭ ءۇش تومدىق تاڭدامالى شىعارمالار جيناعى.

سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار، «ەQ»

قالامگەردىڭ قازاق رۋحانياتىنا قوسقان وسى ءبىر ەلەۋلى ەڭبەگى ل.ن.گۋ­ميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسي­تەتىنىڭ باس عيماراتىندا  ەرەكشە اتالىپ ءوتتى.

شارانىڭ شىمىلدىعى تۇرىلە سالىسىمەن ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ەرلان سىدىقوۆ ءسوز الىپ، كىتاپ مازمۇنىن،  كەش يەسىنىڭ ادامگەرشىلىك قاسيەتى مەن رۋحاني بولمىسىن ەرەكشە ىلتيپاتپەن اڭگىمەلەدى.

«نامازالى وماش ۇلى تۇلعاسىن ءسوز ەتكەندە مىنا ءبىر جايتتى ايتپاي كەتۋگە بولمايدى. ەگەمەندىك الىپ، ءار جەردە جوعارى وقۋ ورىندارى قۇرىلعان تۇستا جۋرناليس­تيكا ماماندىعىن اشامىز دەگەن ۋنيۆەرسيتەتتەر كوپ بولدى. بىراق بىلىكتى ماماندار تاپشىلىعى سەزىلەتىن ەدى. وعان قوسا جوعارعى جاقتاعىلاردىڭ «وسىنشاما كوپ جۋرناليستەردىڭ قاجەتى جوق، قاراعاندى مەن الماتى-اق قامداي الادى» دەگەن كوزقاراستارى باسىمىراق-تىن. ءتىپتى رۇقسات تا بەرمەگەن كەزدەر بولدى. وسىنداي قات-قابات كەدەرگى مەن كوزقاراس قايشىلىعىنا قاراماستان نامازالى وماش ۇلى ەلوردامىزدا ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ نەگىزىندە جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ كەرەكتىگىن دالەلدەدى. جاي دالەلدەپ قانا قويماي، جۋرناليستيكا ماماندىعىنىڭ اشىلۋىنا تىكەلەي مۇرىندىق بولدى. سوندىقتان دا بۇگىنگى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتى ناكەڭنىڭ تاباندىلىعى مەن كۇش-جىگەرىنىڭ ارقاسىندا دۇنيەگە كەلدى. ناكەڭ شاكىرت دايىنداپ، ۇستازدىق ەتىپ قانا قويعان جوق. عىلىممەن دە تەرەڭ اينالىستى ءارى ۇزدىكسىز شۇعىلدانىپ كەلەدى. سونىڭ نەگىزىندە ءوزى باستاماشى بولىپ، جۋرناليستيكا ماسەلەلەرىن زەرتتەۋ ينستيتۋتىن اشتى. قازىر كەسەك تۋىندىلار مەن توم-توم زەرتتەۋلەردى دۇنيەگە اكەلىپ جاتىر»، دەگەن ە.سىدىقوۆ بۇل جيناقتاردىڭ كەشەگى الىپتاردىڭ تاعىلىمى مەن ءورىستى مول ونەگەسى جيناقتالعان، جاۋھارلارى ءتىزىلىپ، اسىلدارى سۇزىلگەن تۋىندى ەكەنىن جەتكىزدى. سونداي-اق كەش يەسىنە ۇلى ابايدىڭ 175 جىلدىعىنا وراي «اباي اكادەمياسى» شىعارعان 20 كىتاپتى سىيعا تارتتى.

رەكتوردىڭ لەبىزىنەن كەيىن ەلتاڭبا اۆتورى جانداربەك مالىبەكوۆ، پروفەسسور سەرىك نەگيموۆ، حالىق­ارا­لىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى دارحان قىدىرالى سالتاناتتى تۇردە جيناقتاردىڭ لەنتاسىن قيدى. ءارى قاراي دوڭگەلەك ۇستەلگە جينالعان عالىمدار مەن زەرتتەۋشىلەر، بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ باسشىلارى اق لەبىزىن جولداپ، اقجارما تىلەگىن ارنادى.

ء«سوز حاتقا باسىلىپ قالسا، ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاسادى. ونى ارحيۆ اقتارعان ءوزىڭىز جاقسى بىلەسىز. بۇل ءۇش تومدىق قازاق جۋرناليستيكاسىندا وقۋلىقتىڭ ورنىن تولتىراتىن قۇندى جادىگەر. سوناۋ 70-جىلدارى ءباسپاسوز بەتتەرىندە جارىق كورگەن تاڭداۋلى ماقالالارى توپتاسقان ەكەن. ءاربىر قالام ۇستاعان جان جاتا-جاستانا وقۋى ءتيىس. ءسىز قازاق جۋرناليستيكا شاڭىراعىن بيىك كوتەرۋگە ۇلەس قوستىڭىز. ەڭبەككەرلىگىڭىز، ىزەتتى ىزدەنىستەرىڭىز كوپكە ۇلگى. وتاندىق جۋرناليستيكا سالاسىنا ولجا سالعان ەڭبەك ۇلكەن ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرىپ، قالام ۇستاعان قاۋىمنىڭ وقۋلىعى ىسپەتتى بولادى دەپ ويلايمىز»، دەدى د.قىدىرالى.

ودان ءارى شارانى فيلولوگيا عىلىم­دارىنىڭ دوكتورى، اكادەميك ديحان قامزابەك ۇلى جۇرگىزدى. تامىرى تەرەڭگە كەتكەن ۇلتتىڭ قۇندىلىقتارى مەن تاريحي تۇلعالارىنىڭ قالدىرعان مول مۇرا­سىنان تارتىپ، كۇن ساناپ  جارىققا شىعىپ جاتقان سان كىتاپتىڭ ساپاسىنا توقتالىپ، ولاردىڭ ىشىندەگى وقىرماندى ويلاندىراتىن، رۋحاني ءلاززات سىيلايتىن شىعارمالار جايلى كەڭىنەن تولعان­عان كەش جۇرگىزۋشىسى ەسەلى ەڭبەگىمەن ەل ىقىلاسىنا بولەنىپ، حالقىنىڭ قۇرمەتىنە كەنەلىپ جۇرگەن قايراتكەردىڭ قالامى­نان تۋىنداعان جيناقتىڭ رۋحانياتقا قوسىلعان سۇبەلى ۇلەس ەكەنىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.

ايتا كەتەيىك، ءۇش تومدىق جيناق مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ ءتىل ساياساتى كوميتەتى «ادەبيەتتىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزدى تۇرلەرىن ساتىپ الۋ، باسىپ شىعارۋ جانە تاراتۋ» كىشى باعدارلاماسى اياسىندا جارىق كورگەن. وعان اۆتوردىڭ جارتى عاسىرعا جۋىق شىعارماشىلىق ىزدەنىسىندەگى قۇندى زەرتتەۋلەرى مەن وزەكتى كوسەمسوزدەرى ەنىپ وتىر. ءار تومنىڭ كولەمى – 25 باسپاتاباقتى قۇرايدى.

كەش يەسىنە ارنالعان ىزگى نيەتپەن جال­عاسقان جيناقتىڭ جالپى مازمۇنى حالىق قۇندىلىقتارى مەن دانالىق سوزدەرىن كەڭىنەن بايانداۋ، ۇرپاق ساناسىنا ءسىڭىمدى ءارى وڭتايلى جولمەن تالداۋ، بەدەرلەۋ جانە اۆتوردىڭ وزىندىك پايىمى ارقىلى كوڭىلدەگى كوركەم دۇنيەلەرىن كەلەشەكتىڭ قاجەتىنە جاراتۋ سىندى اسىل ارمانداردى ارقالاپ تۇر. مۇنى كوزىقاراقتى ءھام تالعامپاز وقىرمان بىردەن اڭعارادى. مىنە، وسى كىتاپتىڭ اۆتورى ەل مۇددەسىن ويلاعان عالىم جانە پۋبليتسيست عانا ەمەس، ءسوز ونەرىن دارىپتەپ، ۇلتتىق قۇندى­لىقتارىمىزدىڭ قادىرىن تەرەڭنەن تولعاپ جۇرگەن جان. بۇل جايلى فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور سەرىك نىعمەتوللا ۇلى كەڭىنەن بايان ەتتى.

«نامازالى وماش ۇلى – الدىمەن رەسپۋبليكاعا تانىمال جۋرناليست. ونىڭ قالامىنان تۋعان شىعارمالارىنان ءوتىپ جاتقان ءومىردىڭ بەدەر-بەلەستەرىن، كورىنىستەرىن كورگەندەي كۇي كەشەمىز. ول – جۋرناليستيكانىڭ تانىمال تەورەتيگى، ءوز سالاسىنىڭ بىلگىر مامانى، ونى دامىتۋعا زور ۇلەس قوسقان عالىم. بۇل رەتتە نامازالى وماش ۇلىنىڭ 500-دەن استام عىلىمي، پۋبليتسيستيكالىق ماقالا، وتىزدان اسا كىتاپ شىعارعاندىعىن ايتساق تا جەتكىلىكتى»، دەدى س.نەگيموۆ.

جيىندا ءسوز العان پروفەسسور-عا­لىم­دار جانە الىس-جاقىننان ونلاين قوسىلعان ميمار سينان كوركەمونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى ابدۋاقاپ قارا، قازاقستان جازۋشىلار وداعى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى، ۇعا كوررەس­پوندەنت-مۇشەسى باۋىرجان جاقىپ، حالىقارالىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى اياز­بي بەيسەنقۇلوۆ، ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى جۋرناليس­تيكا فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، پروفەسسور ساعاتبەك مەدەۋبەك، ت.ب. ارىپتەستەرى مەن شاكىرتتەرى نامازالى وماش ۇلىنىڭ ەڭبەگى تۋرالى ايتا كەلىپ، راديو-جۋرناليستيكا تاريحىن زەرتتەۋدىڭ ۇلگىسىن قالىپتاستىرۋدا ۇلكەن ەڭبەك ءسىڭىرىپ جاتقانىن جەتكىزدى.

العاۋسىز تىلەكتەر مەن اتالى سوزدەر ايتىلعان كەش بارىسىندا عالىم نامازا­لى وماش­ ۇلىنا ەۇۋ-دىڭ عىلىمي كەڭەسى شەشى­مىمەن «قۇرمەتتى پروفەسسور» اتاعى بەرىلدى.

مازمۇنى مەن ماڭىزى جاعىنان دا ەل رۋحانياتىنان وزىندىك ورىن الار تاماشا تۋىندىلار توپتاسقان جيناق تۇساۋ­كەسەرىنىڭ قورىتىندى ءسوزىن «ادىلەت.رۋحاني جاڭعىرۋ» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى مۇراتبەك توقتاعازين الدى. ول وزىنە رۋحاني ۇستاز، ۇلت جۋرناليستيكاسى ءۇشىن ەڭبەك ەتكەن ازاماتتىڭ ادامگەرشىلىك كەلبەتى، دارا بولمىس-ءبىتىمى جايلى ءسوز ەتتى. سونىمەن قاتار ءۇش تومدىق تاڭ­دا­مالى شىعارمالار جيناعىنىڭ وزىنە ەرەكشە اسەر ەتكەنىن ايتتى.

سوڭعى جاڭالىقتار

COVID-19: سىرى قاشان اشىلار؟..

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:35

جاقسىلىق جاساساڭ، اۋىلىڭا جاسا

مەديتسينا • بۇگىن، 08:31

العا باسقان ازاماتتىق قوعام

قازاقستان • بۇگىن، 08:26

اقىن داڭقى الاسارمايدى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:25

كورشى ءوڭىردىڭ كومەگى

ءبىلىم • بۇگىن، 08:25

ءوڭىردىڭ وركەندەۋى – ورتاق يگىلىك

وڭتۇستىك قازاقستان • بۇگىن، 08:22

عۇلاما عالىم، كورنەكتى قايراتكەر

قازاقستان • بۇگىن، 08:19

70 ملن توننا مۇناي ەكسپورتتالدى

قازاقستان • بۇگىن، 08:17

ماقتانىشىم مەن ساعىنىشىم

قازاقستان • بۇگىن، 08:15

جاقسىلىققا جەتەلەگەن جوبا

قوعام • بۇگىن، 08:10

وزىق كاسىپورىن – «رودينا»

قوعام • بۇگىن، 08:10

تاريحي ماڭىزى زور شەشىم

قازاقستان • بۇگىن، 08:06

ەرىكتىلەردىڭ ەلەۋلى ءىسى

قوعام • بۇگىن، 08:05

اۋليە اتا ءھام ۇلى جىراۋ

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار