سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار, «ەQ»
قالامگەردىڭ قازاق رۋحانياتىنا قوسقان وسى ءبىر ەلەۋلى ەڭبەگى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باس عيماراتىندا ەرەكشە اتالىپ ءوتتى.
شارانىڭ شىمىلدىعى تۇرىلە سالىسىمەن ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ەرلان سىدىقوۆ ءسوز الىپ, كىتاپ مازمۇنىن, كەش يەسىنىڭ ادامگەرشىلىك قاسيەتى مەن رۋحاني بولمىسىن ەرەكشە ىلتيپاتپەن اڭگىمەلەدى.
«نامازالى وماش ۇلى تۇلعاسىن ءسوز ەتكەندە مىنا ءبىر جايتتى ايتپاي كەتۋگە بولمايدى. ەگەمەندىك الىپ, ءار جەردە جوعارى وقۋ ورىندارى قۇرىلعان تۇستا جۋرناليستيكا ماماندىعىن اشامىز دەگەن ۋنيۆەرسيتەتتەر كوپ بولدى. بىراق بىلىكتى ماماندار تاپشىلىعى سەزىلەتىن ەدى. وعان قوسا جوعارعى جاقتاعىلاردىڭ «وسىنشاما كوپ جۋرناليستەردىڭ قاجەتى جوق, قاراعاندى مەن الماتى-اق قامداي الادى» دەگەن كوزقاراستارى باسىمىراق-تىن. ءتىپتى رۇقسات تا بەرمەگەن كەزدەر بولدى. وسىنداي قات-قابات كەدەرگى مەن كوزقاراس قايشىلىعىنا قاراماستان نامازالى وماش ۇلى ەلوردامىزدا ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ نەگىزىندە جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ كەرەكتىگىن دالەلدەدى. جاي دالەلدەپ قانا قويماي, جۋرناليستيكا ماماندىعىنىڭ اشىلۋىنا تىكەلەي مۇرىندىق بولدى. سوندىقتان دا بۇگىنگى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتى ناكەڭنىڭ تاباندىلىعى مەن كۇش-جىگەرىنىڭ ارقاسىندا دۇنيەگە كەلدى. ناكەڭ شاكىرت دايىنداپ, ۇستازدىق ەتىپ قانا قويعان جوق. عىلىممەن دە تەرەڭ اينالىستى ءارى ۇزدىكسىز شۇعىلدانىپ كەلەدى. سونىڭ نەگىزىندە ءوزى باستاماشى بولىپ, جۋرناليستيكا ماسەلەلەرىن زەرتتەۋ ينستيتۋتىن اشتى. قازىر كەسەك تۋىندىلار مەن توم-توم زەرتتەۋلەردى دۇنيەگە اكەلىپ جاتىر», دەگەن ە.سىدىقوۆ بۇل جيناقتاردىڭ كەشەگى الىپتاردىڭ تاعىلىمى مەن ءورىستى مول ونەگەسى جيناقتالعان, جاۋھارلارى ءتىزىلىپ, اسىلدارى سۇزىلگەن تۋىندى ەكەنىن جەتكىزدى. سونداي-اق كەش يەسىنە ۇلى ابايدىڭ 175 جىلدىعىنا وراي «اباي اكادەمياسى» شىعارعان 20 كىتاپتى سىيعا تارتتى.
رەكتوردىڭ لەبىزىنەن كەيىن ەلتاڭبا اۆتورى جانداربەك مالىبەكوۆ, پروفەسسور سەرىك نەگيموۆ, حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى دارحان قىدىرالى سالتاناتتى تۇردە جيناقتاردىڭ لەنتاسىن قيدى. ءارى قاراي دوڭگەلەك ۇستەلگە جينالعان عالىمدار مەن زەرتتەۋشىلەر, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ باسشىلارى اق لەبىزىن جولداپ, اقجارما تىلەگىن ارنادى.
ء«سوز حاتقا باسىلىپ قالسا, ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاسادى. ونى ارحيۆ اقتارعان ءوزىڭىز جاقسى بىلەسىز. بۇل ءۇش تومدىق قازاق جۋرناليستيكاسىندا وقۋلىقتىڭ ورنىن تولتىراتىن قۇندى جادىگەر. سوناۋ 70-جىلدارى ءباسپاسوز بەتتەرىندە جارىق كورگەن تاڭداۋلى ماقالالارى توپتاسقان ەكەن. ءاربىر قالام ۇستاعان جان جاتا-جاستانا وقۋى ءتيىس. ءسىز قازاق جۋرناليستيكا شاڭىراعىن بيىك كوتەرۋگە ۇلەس قوستىڭىز. ەڭبەككەرلىگىڭىز, ىزەتتى ىزدەنىستەرىڭىز كوپكە ۇلگى. وتاندىق جۋرناليستيكا سالاسىنا ولجا سالعان ەڭبەك ۇلكەن ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرىپ, قالام ۇستاعان قاۋىمنىڭ وقۋلىعى ىسپەتتى بولادى دەپ ويلايمىز», دەدى د.قىدىرالى.
ودان ءارى شارانى فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, اكادەميك ديحان قامزابەك ۇلى جۇرگىزدى. تامىرى تەرەڭگە كەتكەن ۇلتتىڭ قۇندىلىقتارى مەن تاريحي تۇلعالارىنىڭ قالدىرعان مول مۇراسىنان تارتىپ, كۇن ساناپ جارىققا شىعىپ جاتقان سان كىتاپتىڭ ساپاسىنا توقتالىپ, ولاردىڭ ىشىندەگى وقىرماندى ويلاندىراتىن, رۋحاني ءلاززات سىيلايتىن شىعارمالار جايلى كەڭىنەن تولعانعان كەش جۇرگىزۋشىسى ەسەلى ەڭبەگىمەن ەل ىقىلاسىنا بولەنىپ, حالقىنىڭ قۇرمەتىنە كەنەلىپ جۇرگەن قايراتكەردىڭ قالامىنان تۋىنداعان جيناقتىڭ رۋحانياتقا قوسىلعان سۇبەلى ۇلەس ەكەنىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.
ايتا كەتەيىك, ءۇش تومدىق جيناق مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ ءتىل ساياساتى كوميتەتى «ادەبيەتتىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزدى تۇرلەرىن ساتىپ الۋ, باسىپ شىعارۋ جانە تاراتۋ» كىشى باعدارلاماسى اياسىندا جارىق كورگەن. وعان اۆتوردىڭ جارتى عاسىرعا جۋىق شىعارماشىلىق ىزدەنىسىندەگى قۇندى زەرتتەۋلەرى مەن وزەكتى كوسەمسوزدەرى ەنىپ وتىر. ءار تومنىڭ كولەمى – 25 باسپاتاباقتى قۇرايدى.
كەش يەسىنە ارنالعان ىزگى نيەتپەن جالعاسقان جيناقتىڭ جالپى مازمۇنى حالىق قۇندىلىقتارى مەن دانالىق سوزدەرىن كەڭىنەن بايانداۋ, ۇرپاق ساناسىنا ءسىڭىمدى ءارى وڭتايلى جولمەن تالداۋ, بەدەرلەۋ جانە اۆتوردىڭ وزىندىك پايىمى ارقىلى كوڭىلدەگى كوركەم دۇنيەلەرىن كەلەشەكتىڭ قاجەتىنە جاراتۋ سىندى اسىل ارمانداردى ارقالاپ تۇر. مۇنى كوزىقاراقتى ءھام تالعامپاز وقىرمان بىردەن اڭعارادى. مىنە, وسى كىتاپتىڭ اۆتورى ەل مۇددەسىن ويلاعان عالىم جانە پۋبليتسيست عانا ەمەس, ءسوز ونەرىن دارىپتەپ, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدىڭ قادىرىن تەرەڭنەن تولعاپ جۇرگەن جان. بۇل جايلى فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور سەرىك نىعمەتوللا ۇلى كەڭىنەن بايان ەتتى.
«نامازالى وماش ۇلى – الدىمەن رەسپۋبليكاعا تانىمال جۋرناليست. ونىڭ قالامىنان تۋعان شىعارمالارىنان ءوتىپ جاتقان ءومىردىڭ بەدەر-بەلەستەرىن, كورىنىستەرىن كورگەندەي كۇي كەشەمىز. ول – جۋرناليستيكانىڭ تانىمال تەورەتيگى, ءوز سالاسىنىڭ بىلگىر مامانى, ونى دامىتۋعا زور ۇلەس قوسقان عالىم. بۇل رەتتە نامازالى وماش ۇلىنىڭ 500-دەن استام عىلىمي, پۋبليتسيستيكالىق ماقالا, وتىزدان اسا كىتاپ شىعارعاندىعىن ايتساق تا جەتكىلىكتى», دەدى س.نەگيموۆ.
جيىندا ءسوز العان پروفەسسور-عالىمدار جانە الىس-جاقىننان ونلاين قوسىلعان ميمار سينان كوركەمونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى ابدۋاقاپ قارا, قازاقستان جازۋشىلار وداعى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, ۇعا كوررەسپوندەنت-مۇشەسى باۋىرجان جاقىپ, حالىقارالىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ايازبي بەيسەنقۇلوۆ, ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, پروفەسسور ساعاتبەك مەدەۋبەك, ت.ب. ارىپتەستەرى مەن شاكىرتتەرى نامازالى وماش ۇلىنىڭ ەڭبەگى تۋرالى ايتا كەلىپ, راديو-جۋرناليستيكا تاريحىن زەرتتەۋدىڭ ۇلگىسىن قالىپتاستىرۋدا ۇلكەن ەڭبەك ءسىڭىرىپ جاتقانىن جەتكىزدى.
العاۋسىز تىلەكتەر مەن اتالى سوزدەر ايتىلعان كەش بارىسىندا عالىم نامازالى وماش ۇلىنا ەۇۋ-دىڭ عىلىمي كەڭەسى شەشىمىمەن «قۇرمەتتى پروفەسسور» اتاعى بەرىلدى.
مازمۇنى مەن ماڭىزى جاعىنان دا ەل رۋحانياتىنان وزىندىك ورىن الار تاماشا تۋىندىلار توپتاسقان جيناق تۇساۋكەسەرىنىڭ قورىتىندى ءسوزىن «ادىلەت.رۋحاني جاڭعىرۋ» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى مۇراتبەك توقتاعازين الدى. ول وزىنە رۋحاني ۇستاز, ۇلت جۋرناليستيكاسى ءۇشىن ەڭبەك ەتكەن ازاماتتىڭ ادامگەرشىلىك كەلبەتى, دارا بولمىس-ءبىتىمى جايلى ءسوز ەتتى. سونىمەن قاتار ءۇش تومدىق تاڭدامالى شىعارمالار جيناعىنىڭ وزىنە ەرەكشە اسەر ەتكەنىن ايتتى.
