سەنات توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن پالاتانىڭ كەشەگى جالپى وتىرىسىندا التى ماسەلە قارالدى. بۇل جولى دەپۋتاتتار نازارىنا الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قۇزىرەتىن زاڭنامالىق بەكىتۋ, اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋدى جەتىلدىرۋ جانە وزگە دە ماڭىزدى ماسەلەلەرگە قۇرىلعان زاڭ جوبالارى ۇسىنىلدى.
سەنات توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن پالاتانىڭ كەشەگى جالپى وتىرىسىندا التى ماسەلە قارالدى. بۇل جولى دەپۋتاتتار نازارىنا الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قۇزىرەتىن زاڭنامالىق بەكىتۋ, اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋدى جەتىلدىرۋ جانە وزگە دە ماڭىزدى ماسەلەلەرگە قۇرىلعان زاڭ جوبالارى ۇسىنىلدى.
الدىمەن, «1997 جىلعى 10 ماۋسىمداعى جازاسىن ءارى قاراي وتەۋ ءۇشىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا سوتتالعان ادامداردى تاپسىرۋ تۋرالى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن ازەربايجان رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى شارتقا وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قارالدى. اتالعان زاڭدىق قۇجات راتيفيكاتسيادان وتكەننەن كەيىن ەلىمىزدىڭ باس پروكۋراتۋراسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنان شارتتى ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا قۇزىرەتتى ورگان بولىپ ايقىندالادى. باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى يوگان مەركەلدىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, قازىرگى تاڭدا ازەربايجان تۇرمەلەرىندە 5 قازاقستاندىق جازالارىن وتەپ جاتسا, قازاقستاندا باس بوستاندىعىنان ايىرىلعان 47 ازەربايجاندىق بار كورىنەدى. سوندىقتان دا, حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ ادامنىڭ جانە ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى ءۇشىن قاجەت. داۋىس بەرۋ ناتيجەسىندە زاڭدىق قۇجات ءبىراۋىزدان قابىلداندى.
بۇدان كەيىن دەپۋتاتتار «2009 جىلعى 30 ناۋرىزداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى اراسىنداعى قارىز تۋرالى كەلىسىمگە (وڭتۇستىك – باتىس جول ءدالىزىنىڭ جوباسى (باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي حالىقارالىق ترانزيت ءدالىزى) №1 قوسىمشا كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قارادى. شىمكەنت – تاشكەنت تاس جولىنا قاتىستى زاڭ جوباسى بويىنشا باياندامانى كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا ءمينيسترى اسقار جۇماعاليەۆ جاسادى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىز اۋماعى بويىنشا ءدالىزدىڭ جالپى ۇزىندىعى 2787 شاقىرىمدى قۇرايدى. سونىڭ ىشىندە 2452 شاقىرىمى قايتا جاڭارتىلىپ جاتىر. اتالعان جوبانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن حالىقارالىق بانك, ەۋروپا بانكى, يسلام جانە ازيا دامۋ بانكى, جاپونيا حالىقارالىق اگەنتتىگى سياقتى حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارى تارتىلعان.
2011 جىلى اقتوبە وبلىسىندا 215 شاقىرىم, 2012 جىلى جامبىل جانە قىزىلوردا وبلىستارىندا 700 شاقىرىم جول پايدالانۋعا بەرىلگەن. قازىرگى ۋاقىتتا ءدالىزدىڭ 1854 شاقىرىمىندا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. سونىڭ ىشىندە اعىمداعى جىلى قالعان 449 شاقىرىمعا ءجوندەۋ جۇمىستارى باستالعان. مينيستر جوبانىڭ اياقتالۋى 2015 جىلعا جوسپارلانعانىن اتاي كەتتى. ال قوسىمشا كەلىسىم ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ قولدانىستاعى 2009 جىلعى 30 ناۋرىزداعى قارىز تۋرالى كەلىسىم شەڭبەرىندەگى ۇنەمدەلگەن 54,5 ميلليون اقش دوللارى مولشەرىندەگى قارىز بەرۋ ماسەلەلەرىن قامتيدى. وسى كەلىسىمدى ىسكە اسىرۋ كولىك ءدالىزى وتەتىن ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا, سونداي-اق, ەلدىڭ كولىك جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگى مەن سەنىمدىلىگىنىڭ ارتۋىنا ىقپال ەتەدى. بۇل زاڭ جوباسى دا دەپۋتاتتار قولداۋىنا يە بولدى.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن ازيا دامۋ بانكى اراسىنداعى قارىز تۋرالى كەلىسىمدى (جاي وپەراتسيالار) (واوەى 2 ءدالىز ينۆەستيتسيالىق باعدارلاماسى/ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى ۋچاسكەلەر/ -2-جوبا) راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا قابىلداندى. كەلىسىم ماقساتى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا ازيا دامۋ بانكى ۇزىندىعى 170 شاقىرىم شەتپە – اقتاۋ اۆتوجولىنىڭ ۋچاسكەسىن رەكونسترۋكتسيالاۋدى قارجىلاندىرۋعا, سونداي-اق, قۇرىلىستى قاداعالاۋ جونىندەگى ءىس-شارالارعا بەرەتىن 371,2 ميلليون اقش دوللارى سوماسىنداعى قارىزدى الۋ بولىپ تابىلادى. قارىزدى وتەۋ مەرزىمى – 5 جىلدىق جەڭىلدىكتى كەزەڭدى قوسا العاندا, 20 جىل. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارىزدى قوسا قارجىلاندىرۋ 45,9 ميلليون اقش دوللارى.
جالپى وتىرىستا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قىزۋ تالقىعا سالىندى. زاڭ جوباسىمەن جۇمىس ىستەيتىن ايەلدەر ءۇشىن بالا ءبىر جاسقا تولعانعا دەيىن ونىڭ كۇتىمىنە بايلانىستى مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارىن سۋبسيديالاۋ ەنگىزىلگەن. وسى ساناتتاعى ازاماتتارعا زەينەتاقى اۋدارىمدارىنىڭ 10 پايىزىنىڭ 4 پايىزى مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قاراجاتىنان, ال 6 پايىزى بيۋدجەت قاراجاتىنان قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى. مۇنداي تولەماقىنى جىل سايىن 150 مىڭنان استام ايەل ازامات الىپ وتىراتىن بولادى. 2014-2016 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە بۇل ماقساتقا 30,6 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلسا, سونىڭ 8,8 ميللياردى 2014 جىلى تولەنەدى دەپ كۇتىلۋدە.
زاڭ جوباسىندا بايقوڭىر قالاسىندا تۇراتىن قازاقستان ازاماتتارىن الەۋمەتتىك قورعاۋ ماقساتىندا جۇكتىلىككە جانە بوسانۋعا, سونداي-اق, بالا اسىراپ الۋعا بايلانىستى تابىسىنان ايىرىلعان جاعدايلاردا تولەنەتىن الەۋمەتتىك تولەمدى رەسەي دەنساۋلىق ساقتاۋ فەدەرالدى ۇيىمدارى بەرگەن ەڭبەككە ۋاقىتشا جارامسىزدىق پاراعى نەگىزىندە تاعايىنداۋ تۋرالى نورما كوزدەلگەن. جۇمىسىنان ايىرىلعان جاعدايدا تولەنەتىن الەۋمەتتىك تولەم كەيىننەن ءوتىنىش جاساعان كەزدە مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە قاتىسۋدىڭ جالپى ءوتىلى نەگىزگە الىنا وتىرىپ تاعايىندالادى. ەگەر جۇمىس بەرۋشى وندىرىستەگى زياندى (ەرەكشە زياندى) ەڭبەك جاعدايلارىن جويسا, بۇل وندىرىستىك وبەكتىلەردى اتتەستاتتاۋ ناتيجەلەرىمەن ءمىندەتتى تۇردە راستالۋى ءتيىس, وندا ول مىندەتتى كاسىپتىك زەينەتاقى جارنالارىن تولەۋدى جۇزەگە اسىرمايدى. جانە دە ەگەر الەۋمەتتىك اۋدارىمداردى ەسەپتەۋ وبەكتىسى ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرىنەن كەم بولسا, وندا الەۋمەتتىك اۋدارىمدار ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرى نەگىزگە الىنا وتىرىپ ەسەپتەلەدى. زاڭ جوباسىندا بۇدان باسقا دا بىرقاتار وزگەرىستەر بار.
سەناتورلار ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى تامارا دۇيسەنوۆاعا بىرقاتار سۇراقتار قويىپ, ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى. سونداي-اق, دەپۋتاتتار جۇمىسسىزدىق, ەڭ تومەنگى كۇنكورىس ءۇشىن قاراستىرىلعان 18660 تەڭگەنىڭ ماردىمسىزدىعى, ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعانداردىڭ جاعدايى سياقتى وزەكتى ءماسەلەلەرگە جاۋاپ ىزدەۋگە تىرىستى.
سەناتورلار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قۇزىرەتىن زاڭنامالىق جانە (نەمەسە) زاڭعا تاۋەلدى دەڭگەيدە بەكىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. سونىمەن بىرگە, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا ءبىرىنشى وقىلىمدا قولداۋ تاپتى.
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
