قوعام • 14 قاڭتار, 2021

قالامگەر ءھام باسپانا جىرى

710 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

اقىن جىگىت اڭىراتىپ ولەڭ وقىپ وتىر:

«...جۇرگەن شىعار باقىت

مەنى تابا الماي,

مەكەنجايىم بولماعان

سوڭ تۇراقتى».

قازاق پوەزياسىندا ولمەيتىن ەكى تاقى­رىپ بولسا, ونىڭ بىرەۋى ماحاببات, ەكىنشىسى باسپانا جىرى شىعار دەپ ازىلدەدىك وعان. كەيىن كەڭ سارايداي ۇيگە كىردى ول اقىن, بىراق ولەڭدەرىنە قاراساق, باقىتتى ءالى ىزدەپ جۇرگەن سياقتى.

قالامگەر ءھام باسپانا جىرى

 

نۇر-سۇلتاننىڭ ماڭايىنان ءۇي سالعىسى كەلىپ, ارزان جەر تەلىمىن ىزدەپ جۇرگەن ءبىر اقىن تانىسىمىزدى قالامداس زامانداسى: «ادام جەردە ءجۇرىپ تە جەر ىزدەيدى ەكەن-اۋ», دەپ قاعىتادى.

قالانىڭ كورىكتى اۋدانىندا ءزاۋلىم ءۇي­دىڭ بالكونىنان ءۇرىپ تۇرعان ءيتتى كورىپ: «دوكەيلەردىڭ ءيتى بولعىم كەلە­دى...» دەپ جازعان اقىن دا بار. بۇل – ەندى باس­پا­نا­سىزدىقتىڭ زارىن ابدەن تارتقان, شاراسى تاۋسىلۋعا جاقىنداعان ادامنىڭ ءسوزى.

اقىن دەگەن حالىقتىڭ ءۇنىن, مۇڭىن كوركەمدەپ جەتكىزۋشى عوي. باسپانانى جىرعا قوسسا, دەمەك ەلدەگى اسقىنعان الەۋ­مەتتىك پروبلەمانى ايتقانى. باس­قا­لار­دىڭ ايتقانى ءبىر بولەك تە, اقىننىڭ ايتقانى ەرەكشە ەستىلەرى ءھام باعىتتالعان ادرەسىنە ءدوپ تيەرى حاق! ايتپەسە قاسىم اقىننىڭ: «بەرمەسەڭ بەرمەي-اق قوي باسپاناڭدى, سوندا دا تاستامايمىن استانامدى...» دەگەنى افوريزمگە اينالىپ كەتەر مە ەدى؟!

اسقاق دۇنيەلەردى ەمەس, كاكىر-شۇكىر الەۋمەتتىك ماسەلەنى ءسوز ەتتىڭ دەپ قالام­گەرلەردى كىنالاۋعا استە بولمايدى دەگەن ويدامىز. سەبەبى پاتەر دەگەن جاي عانا تاستان قالانعان ءتورت قابىرعا ەمەس. ول باقۋاتتى ءومىردىڭ كورىنىسى, وتباسى بەرەكەسىنىڭ ماڭىزدى ءبىر كىلتى ەكەنى تۇسىنىكتى. ال اقىندار ءوز پروبلەماسىن تىلگە تيەك ەتە وتىرىپ, قوعامنىڭ بەرەكەسى تۋرالى وي قوزعايدى.

ءبىز بۇگىنگىلەردى ايتامىز, «شاڭى­راعىن ارقالاپ كوشىپ جۇرگەن بۇعى مىنەز بابالارىمىزدىڭ» ءوزى التى قانات اق ورداسىن جىرعا قوسقانى تەگىن ەمەس شىعار. ايتپەسە, باياعى حان-سۇلتانداردىڭ زامانىندا ءومىر سۇرگەن جيرەنشە شەشەن:

 «قايران مەنىڭ ءوز ءۇيىم,

كەڭ سارايداي بوز ءۇيىم», دەپتى دەسەدى كۇركەسىنەن اياعى سىرتقا شىعىپ جاتىپ.

اقتامبەردىنىڭ تولعاۋىن تىڭداساڭىز, وندا دا:

«وزەنگە بيە بايلاتىپ,

توسكەيدە وردا ورناتىپ,

تورتكىلدەپ وشاق قازدىرىپ,

توبەل بيە سويعىزىپ,

تومەندە ءبيدىڭ كەڭەسىن,

ءبىز دە ءبىر قۇرار ما ەكەنبىز» دەپ كەلەدى.

جالپى, بۇل باسپانا ماسەلەسى قازاق قوعامى وتىرىقشى ومىرگە كوشىپ, تاس قالادا تۇرا باستاعاننان بەرى كۇشەيگەنى تۇ­سىنىكتى. قازاقتىڭ عانا ەمەس, جالپى ادام­زاتتىڭ دا اڭسارى سول جايلى باسپانا, باقۋات ءومىر شىعار, بالكىم.

تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قان­شاما مەملەكەتتىك باعدارلامالار قابىل­دانىپ, ميللياردتار قۇيىلىپ جاتسا دا, ماسەلەنىڭ شەشىلەتىن ءتۇرى كورىنبەيدى. شەشىلمەگەسىن دە ءبىزدىڭ زامانداستارىمىز:

اناۋ تۇرعان ءزاۋلىم ءۇيدىڭ بيىگى-اي,

وندا تۇرعان ادامدارعا باق قونعان...

تامسانسىن دەپ ءبىز سەكىلدى سورلىلار,

تاز ۇكىمەت ساپ قويعان...

ۇكىمەتتىڭ جوسپارىندا دا, جاساعان جۇمىسى تۋرالى ەسەبىندە دە ءمىن جوق-اۋ.
بىلتىر وسىنشا ميلليون شارشى مەتر ءۇي سالىندى, ول الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا بالەنشە ميلليون شارشى مەترگە كوپ دەگەن ەسەبىن جۇرت جاتتاپ الدى. كەلەسى جىلدا نەمەسە كەلەسى بەس جىلعا ارناعان جوسپارى ودان دا جاقسى.

ورىستىڭ كلاسسيك جازۋشىسى ميحايل بۋلگاكوۆ: «كۆارتيرنىي ۆوپروس يسپورتيل موسكۆيچەي» دەيدى. «سانانى تۇرمىس بيلەيتىنىن» ەسكەرسەك, ادامدى تارشىلىق ازدىرادى. ماسكەۋلىكتەردى عانا ەمەس, قا­زاق­تاردى دا. بۇرىن اعايىندىلاردىڭ پاتەرگە تالاسىپ, ءبىر-ءبىرىن قارالاپ جات­قانىن تەك شەتەلدىك توك-شوۋلاردان كورۋشى ەدىك. قازىر قانداستارىمىز دا سونداي باعدارلامالاردىڭ كەيىپكەرىنە اينالدى.

كۇنى كەشە مارەگە جەتكەن پارلامەنت سايلاۋىندا پارتيالاردىڭ كوپشىلىگى سايلاۋالدى باعدارلاماسىنا باسپانا ماسە­لە­سىن ەنگىزىپتى. بالكىم الداعى بەس جىلدا ماسەلە شەشىمىن تاۋىپ جاتسا, قازاق قالام­گەرلەرى باسپانا تاقىرىبىن جاباتىن شىعار.

سوڭعى جاڭالىقتار