قىتاي وزىندە پايدا بولعان كوروناۆيرۋس ىندەتىمەن لايىقتى دەڭگەيدە كۇرەسىپ, ۆيرۋستىڭ ءورشۋىن جىلدام باقىلاۋعا الىپ, قاتاڭ لوكداۋن مەن تەمىردەي ءتارتىپتىڭ ناتيجەسىندە جاعدايدى تەز ارادا رەتتەي الدى. ءسويتىپ, ەل ەكونوميكاسى اسا اۋىر سوققىدان امان قالعانداي. ال جىل قورىتىندىسى بويىنشا قىتاي ەكونوميكالىق قۇلدىراۋعا ۇشىراماي, كەرىسىنشە 2 پايىزدىق ءوسىم كورسەتكەن. بۇل رەتتە اقش ەكونوميكاسى اۋىر وزگەرىستەردىڭ قىسپاعىندا قالدى. قۇراما شتاتتارداعى ەپيدەميالىق احۋال دا كوڭىل قۋانتارلىق دەڭگەيدە ەمەس.
CEBR بولجامىنشا, امەريكا ەكونوميكاسى 2022-2024 جىلدارى 1,9 پايىزعا دەيىن ءوسىم كورسەتىپ, سوسىن قايتادان 1,6 پايىزعا دەيىن قۇلدىراپ كەتەدى. ال قىتاي ەكونوميكاسى 2025 جىلعا دەيىن جىل سايىن 5,7 پايىزدىق ءوسىم مەجەسىن ۇستاپ تۇرۋعا قاۋقارلى. سودان كەيىن بارىپ 2026-2030 جىلدار ارالىعىندا 4,5 پايىزعا قايتا تومەندەۋى مۇمكىن. باياندامادا كەلتىرىلگەن دەرەك بويىنشا 2000 جىلى قىتايدىڭ الەمدىك ەكونوميكاداعى ۇلەسى 3,6 پايىز بولسا, اتالعان كورسەتكىش 2020 جىلى 17,8 پايىزعا دەيىن جەتكەن. ەندى ولار بۇل كورسەتكىشتى ۇدايى وسىرە تۇسۋگە جانە الەمدىك كوشباسشىلىق تىزگىندى ۇستاۋعا ءۇمىتتى بولىپ وتىر.
«2020 جىلى الەمدىك ءىجو-دەگى اقش-تىڭ ۇلەسى 24,6-دان 25,0 پايىزعا دەيىن ءوستى. اقشا-نەسيە ساياساتى ەسەبىنەن جانە ءىرى سالىقتىق جەڭىلدىكتەر ارقىلى ەكونوميكالىق شىعىندار وتەلىپ وتىردى. الايدا ساياسي كوزقاراستاردىڭ ۇيلەسپەۋى سالدارىنان جاڭا جىل قارساڭىندا 14 ملن امەريكالىق جۇمىسسىز جانە جاردەماقىسىز قالدى. اقش پەن قىتاي اراسىنداعى ەكونوميكالىق باسەكەلەستىك جانە جۇمساق كۇشتەردىڭ كۇرەسى ەرتەدەن الەمدىك ەكونوميكانىڭ باستى ەرەكشەلىگى بولىپ كەلەدى. دەگەنمەن Covid-19 جانە ونىڭ ەكونوميكالىق سالدارى تەپە-تەڭدىكتى قىتايدىڭ پايداسىنا قاراي وزگەرتكەنى راس» دەلىنگەن CEBR بايانداماسىندا.
ورتالىقتىڭ بولجاۋىنشا, 2021 جىلى اقش-تاعى ءىجو كورسەتكىشى جان باسىنا شاققاندا (قازىرگى باعا بويىنشا) 22,118 ملرد دوللاردان كەلەدى. 2025 جىلى – 25,621, 2030 جىلى – 30,466, 2035 جىلى – 36,233 ملرد دوللار بولماق.
قىتاي بولسا, الپاۋىت ەلدەر اراسىندا جاپونيا, گەرمانيا, ۇلىبريتانيا, ءۇندىستان, فرانتسيا سەكىلدى دەرجاۆالاردىڭ ءوزىن ارتقا تاستاپ تۇر. قحر توراعاسى سي تسزينپين بىلتىر قاراشا ايىندا «2035 جىلعا تامان ەل ەكونوميكاسى ەكى ەسە تابىسقا كەنەلەدى» دەپ مالىمدەگەن بولاتىن. 2020 جىلى حالىق سانى 1 439,3 ملن ادامعا جەتكەن الپاۋىت ەلدىڭ ەكونوميكالىق تۇرعىدا مىقتى بولماسقا شاراسى دا جوق سەكىلدى. بۇل دەگەنىڭىز الەم حالقىنىڭ 18,5 پايىزى.
«قىتاي ءوزىنىڭ 14-ءشى بەسجىلدىق جوسپارىن باستايدى (2021 – 2025). سي مىرزا سىرتقى جانە ىشكى سۇرانىستارمەن قاتار جۇمىس ىستەگىسى كەلەدى. بۇل اقش-پەن جانە قىتايدىڭ ساۋدا پوزيتسياسىنا اسەر ەتە الاتىن وزگە ەلدەرمەن ساۋدا داۋ-دامايىنا اسەرىن تيگىزەدى. ولار قىتايعا سىرتقى سۇرانىستى ازايتىپ تاستاساق, ولار (قىتاي – رەد.) ىشكى سۇرانىستىڭ وسۋىنە تاۋەلدى بولىپ قالادى دەپ ەسەپتەيدى. قىتاي 2025 جىلى 14-ءشى بەسجىلدىقتىڭ اياقتالار ساتىندە جوعارى دەڭگەيلى تابىستى ەل اتانعىسى كەلەدى» دەلىنگەن ساراپتامادا.
CEBR قىتايدى 2030 جىلدان باستاپ الەمدىك ەكونوميكالىق رەيتينگتەگى 1-ورىنعا تولىعىمەن شىعادى دەپ بولجايدى. بۇل رەتتە 2030 جىلى قىتايدىڭ جان باسىنا شاققانداعى ءىجو كورسەتكىشى 33,718 ملرد دوللاردى قۇراسا, كورسەتكىش 2035 جىلى 49,108 ملرد دوللارعا ءبىر-اق كوتەرىلمەك.
The Wall Street Journal جازۋىنشا, 2020 جىلى قىتايدىڭ قور نارىعى 27 پايىزعا ءوسىپ, پاندەمياعا قاراماستان كوپجىلدىق ماكسيمۋمعا قول جەتكىزگەن. قازىردىڭ وزىندە شەتەلدىك ينۆەستورلار قىتايلىق كومپانيا اكتسيالارىن ساتىپ الۋعا دامەلەنىپ وتىرعان كورىنەدى. ەلدىڭ ىندەتتەن كەيىن جىلدام ەڭسە تىكتەۋى, IPO سەريالارى جانە قىتايلىق كومپانيا اكتسيالارى باعاسىنىڭ ءوسۋى جيىنتىق كاپيتالدىڭ 16,7 ترلن دوللارعا (4,9 ترلن دوللارعا ءوسىپ) جەتۋىنە اسەر ەتكەن. ءوسىم ديناميكاسى بويىنشا قىتايلىق كومپانيالار امەريكالىق باسەكەلەستەرىنەن 21 پايىز العا كەتكەن.
ەكونوميكالىق جانە ىسكەرلىك زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ بولجامىنان, ارينە, قازاقستان دا تىس قالماعان. باياندامادا سوڭعى ءتورت جىلدا قازاقستاننىڭ قورشاعان ورتا ماسەلەلەرىن رەتتەۋ تۇرعىسىنان باسەكەگە قابىلەتتى بولا تۇسكەنىن جانە 2020 جىلى بيزنەستى جۇرگىزۋ بويىنشا دۇنيەجۇزىلىك بانك رەيتينگىندە 25-ورىنعا يە بولعانى ايتىلادى.
«قازاقستان وزگە ەلدەر سەكىلدى Covid-19 اسەرىنەن تۋىنداعان ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك اۋىر قيىندىقتارعا تاپ بولدى. 2020 جىلى قازاقستان ەكونوميكاسى 2,7 پايىزعا قىسقاردى. ءىجو-دەگى مەملەكەتتىك قارىزدىڭ ۇلەسى 2020 جىلى 23,4 پايىزعا دەيىن وسكەنىنە قاراماستان, مەملەكەتتىك قارجىلىق جاعدايى قالىپتى» دەلىنەدى زەرتتەۋدە.
CEBR بولجاۋىنشا, 2021-2025 جىلدار ارالىعىندا ءىجو-ءنىڭ جىلدىق ءوسىمى ورتاشا 3,9 پايىزدى قۇرايدى. ەكونوميكالىق ءوسىم دە جوعارىلايدى. سونىڭ ناتيجەسىندە قازاقستان قازىرگى 54-ورىننان 2035 جىلى 48-ورىنعا كوتەرىلمەك.
