«سايلاۋ پۇرساتىمدى قايتارىڭدار!»

ەلىمىزدە ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇر­بان­دارىن تولىق اقتاۋ جونىندە مەملە­كەتتىك كوميسسيا قۇرىلىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حات­شىسى قىرىمبەك كوشەرباەۆتىڭ باس­شى­لىعىمەن ءوز جۇمىسىن باستاپ كەت­تى. بىلۋىمىزشە ءار وڭىردە 11 جۇمىس توبى قۇرىلىپ, ونىڭ قۇرامىنا كىرگەن زەرت­تەۋشىلەر مەن عالىمدار ءۇشىن ەلىمىزدىڭ ارحيۆتەرىندە, جابىق قورلاردا جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن قاجەتتى جاعداي جاسالماق. مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ ەلوردادا وت­­كەن العاشقى جيىنىندا قىرىمبەك كوشەرباەۆ «الدىمىزدا اسا اۋقىمدى مىندەتتەر, كۇرمەۋى شەشۋدى قاجەت ەتە­تىن كۇردەلى ماسەلەلەر تۇر. بۇل ىسكە بار­شاڭىزدى بايىپتىلىقپەن جانە بار­شا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋدى سۇ­راي­مىز. اشارشىلىق جانە رەپرەسسيا قۇرباندارى تۋرالى ستاتيستيكا ءالى دە ناقتىلاۋدى قاجەت ەتەدى. قا­زىر مالىمەتتەر ءۇش ميلليون دەپ كورسە­تى­لۋدە. الايدا, قازاققا جاسالعان وزبىر­لىقتىڭ زاردابى ودان كوپ بولۋى مۇمكىن. بوزداقتاردى اقتاپ الۋعا ءار ازاماتتىڭ اتسالىسقانى دۇرىس» دەگەن بولاتىن. ال ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جا­نە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتو­رى زيابەك قابىلدينوۆ ءالى كۇنگە دەيىن اقتالماي قالعان ازاماتتاردىڭ قىلمىستىق ىستەرى تەك قانا الماتى مەن نۇر-سۇلتان قالا­سىندا ەمەس, وبلىس ورتالىقتارىندا دا بار ەكەنىن, 1920-1950 جىلداردا قۋ­عىن-سۇرگىن بولعان كەزدە قۋدالانعان باي­لاردىڭ, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا تۇتقىنعا تۇسكەن ازاماتتاردىڭ ءبىرازى اقتالماي قالعانىن ايتقان ەدى.

سوڭعى جىلدارى ولكەتانۋ تاقىرى­بىنا قىزىعىپ, جەرگىلىكتى ارحيۆتەر­مەن ەتەنە جۇمىس ىستەپ جۇرگەندە باي­قاعانىمىز – ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە بايلانىستى كوپتەگەن ىستەردىڭ قۇپيالىلىعى ءالى الىنباي, جابىق تۇرعاندىعى ەدى. سوندىقتان كەڭەستىك ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىنىڭ بارلىق ساناتىنا قاتىستى تاريحي ادىلەتتىلىكتى تولىق قالپىنا كەلتىرۋ باستاماسىن قۋانا قولدادىق. رەداكتسيا تاپسىرماسىمەن باتىس قازاقستان وبلىستىق مەملەكەتتىك ارحيۆىندە جانە باتىس قازاقستان وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ ارحيۆىندە ساقتالعان ساياسي قۋعىن-سۇر­گىنگە ۇشىراعان ازاماتتاردىڭ ءىس-قۇ­جاتتارىمەن تانىسۋعا كىرىستىك. اتالعان مەكەمە باسشىلارىنا قولداۋ-كومەگى ءۇشىن العىس ايتامىز.

«داۋسىن الۋ»

كەڭەس وكىمەتىنىڭ جازالاۋ تاريحىن قاراساڭىز, ادام قۇقىعىن شەكتەۋ, اياق­قا تاپتاۋدىڭ نەشە ءتۇرلى ءتاسىلىن قول­دانعانىن بايقايسىز. سونىڭ ءبىرى – ازا­ماتتىڭ سايلاۋ جانە سايلانۋ قۇقىعىن الىپ قويۋ. ولاردى ەل ىشىندە «داۋسى جوقتار», «داۋسى الىنعاندار» دەپ اتاپتى. شىنىندا دا ارحيۆتە ساقتالعان قۇجاتتارعا قاراساق, ادىلەتسىزدىككە كون­بەي, اۋدان مەن وبلىسقا, ءتىپتى رەسپۋب­ليكاعا شاعىمدانعان سول جانداردىڭ شىرىلى كوپ جاعدايدا ەسكەرۋسىز قالعان. 1918-1936 جىلدار ارالىعىندا رسفسر (كەيىنگى سسسر – ق.ق.) كونستيتۋتسياسىنىڭ 65-بابى بويىنشا بايۋ ماقساتىندا كىسى ەڭبەگىن پايدالانعاندار, كاپيتالدى وسىمگە بەرۋدەن, كاسىپورىن مەن م ۇلىك تابىسىنان كۇن كورەتىندەر, جەكە ساۋداگەرلەر مەن كوممەرتسيالىق دەلدالدار, ءدىن قىزمەتكەرلەرى, بۇرىنعى پوليتسيا, جاندارم, كۇزەت قىزمەتكەرلەرى, اقىل-ەسى اۋىسقاندار مەن قامقورشىلىقتا تۇرعاندار, سونداي-اق سوت ۇكىمىمەن قا­ماۋعا الىنعان تۇلعالار سايلاۋ جانە ساي­لانۋ قۇقىعىنان ايىرىلعان ەكەن. بۇل ءۇردىس اسىرەسە ستاليندىك كەزەڭدە ءورشي تۇسكەن. 1926 جىلعى بۇكىلوداقتىق ساناق ناتيجەسىنە قاراعاندا كەڭەس وداعىندا سول جىلى 1 040 894 ادامنىڭ سايلاۋ قۇقىعى بولماپتى. ونىڭ 43,3%-ى – ساۋ­داگەرلەر مەن دەلدالدار, 15,2%-ى – ءدىن قىزمەتكەرلەرى, مولدالار, موناحتار بولىپتى. «داۋسى الىنعان» ازاماتتاردىڭ كامەلەتكە تولعان بالالارى دا سايلاۋ جانە سايلانۋ قۇقىعىن الا الماعان.

دەرەكتەرگە قاراعاندا 1927 جىلى كسرو-دا «داۋسى جوق» ازاماتتاردىڭ سانى 3 038 739 ادامعا جەتكەن!

1937 جىلى قابىلدانعان رسفسر كونستيتۋتسياسىندا سايلاۋ قۇقى­عى بار­لىق ازاماتقا بەرىلەتىنى جازىلعا­نى­مەن, جۇمىسقا كىرەردە تولتىرىلاتىن مىندەتتى انكەتا پاراعىندا: «بۇرىن-سوڭدى داۋىس بەرۋ قۇقىعى الىنعان با, الىنسا قاشان, نە سەبەپتى؟» دەگەن ساۋال 1961 جىلعا دەيىن تۇرعان ەكەن.

بۇعان قوسا ايتارىمىز, «داۋسى الىن­عاندار» تىزىمىنە ەنگەندەر 1930 جىلدارى بۇكىل ەلدى جايپاپ وتكەن ساياسي رەپرەسسيا كەزىندە سوت پەن وققا الدىمەن ىلىنگەنى دە شىندىق.

تومەندە وقىرمان نازارىنا باتىس قازاقستان وبلىستىق مەملەكەتتىك ءارحيۆى قورىندا ساقتالعان قۇجاتتاردىڭ اراسىنان الىنعان ءۇش تاعدىر – ءۇش ادامنىڭ ءىسىن ۇسىنامىز.

«مولدانىڭ بالاسى»

«قازاقستان ورتالىق اتقارۋ كومي­تەتىنىڭ اعزاسىنا!

باتىس قازاقستان وبلىسى كامەن اۋدا­نىنىڭ ازاماتى مۇقان ىدىرىس­قالي­ ۇلىنان تىلەك!

مەن 1925 جىلدان باستاپ بۇرىنعى شەجىن اۋدانى, مەڭدەش كەڭەسىنىڭ قا­را­ۋىندا (قارا شارۋا رەتىندە) بولىپ كەلدىم. مەڭدەش كەڭەسى قوسشى كەڭە­سىنە اۋعانسىن, 1929 جىلى ىلكى كولحوز قۇرالۋىندا «گولوششەكين» اتتى كولحوزعا مۇشە بولىپ كىردىم.

1931 جىلى استىق مايدانى كەزىندە «بۇرىنعى مولدانىڭ بالاسىسىڭ» دەپ استىق سالىپ, تولەي الماعاندىقتان ءۇي-ءدۇنيامدى ءھام مەنشىكتى جالعىز سيىرىمدى الىپ, «گولوششەكين» كولحوزىنا بەرىپ, ءوزىمدى سوتقا بەردى. (اكەم مولدا ىدىرىسقاليدان ەنشىمدى 1912 جىلى الىپ, بولەك بولدىم, ىدىرىسقالي 1918 جىلى ءولدى).

سودان كامەن ۋچاسكەلىك حالىق سوتى 2 جىل تۇرمە, 4 جىل جەر اۋعا ۇكىم توگىپ, وكىمدى تۇتقىن ارقىلى ورال ەڭبەك تۇزەۋ ۇيىنە الىپ, 2 ايدان سوڭ تۇتقىن ۇكىمى وتەلدى, ەندى 4 جىل جەر اۋدى وتەيسىڭ دەگەن. سودان ءۇي-جانىممەن وسى اۋدان قاراۋىنداعى كامەن اتتى ەت سوۆحوزىنا كىرىپ, 4 جىل قىزمەت ەتىپ وتىرمىن. قىزمەت جايلى ەكپىندىلىك بيلەت, بولماسا ماقتاۋ الدىق. وسىلاي ۇكىمدى وتەدىم دەپ وبلىستىق پروكۋرورعا ارىز بەرسەم, بۇل جايلى اۋىل كەڭەسى ءھام اۋاتكوم الدىنا ماسەلە قويۋ كەرەك دەگەنسىن اۋدانعا بارسام, بىزدەن بەرىلگەن, سوندىقتان قاز­اتكومنان سۇرانۋ كەرەك دەيدى.

سوندىقتان سىزدەن ءوتىنىپ سۇرايتى­نىم, ۇكىمدى وتەگەن مەنىڭ داۋىسىمدى وزىمە قايىرۋىڭىزدى سۇرايمىن. اق­پارىن تومەندەگى ادىرىسكە تەز ارادا جىبە­رۋىڭىزدى (سۇرايمىن).

ستانسا پەرەمەتنايا, رۋجد, زاپ كاز وبلاستي, كامەنسكوگو رايونا, كامەنسكوگو م/سوۆحوزا, فەرما №4, منە.

ارىز يەسى مۇقان ىدىرىسقالي ۇلى, 3/VI/35 جىل».

كورىپ وتىرعانىمىزداي, بۇل ارىزدىڭ يەسى مۇقان ىدىرىسقالي ۇلى «مولدانىڭ بالاسى» دەپ قۋدالانعان ەكەن. تاريحتان قاراساق, بۇرىنعى بوكەيلىك, ياعني ىشكى وردانىڭ نارىن قيسىمىنا قاراستى №10 اۋىلىندا وتەعالي زورباي ۇلى مەن ونىڭ بالاسى ىدىرىسقالي وتەعالي ۇلى ۋكازنوي مولدا بولىپ, مەشىت ۇستاعانى شىندىق. كەڭەس وكىمەتى ورناپ, بولشەۆيكتەر بيلىككە كەلمەگەندە مۇقان دا اتا جولىن جالعاستىرىپ, مولدالىق قۇرۋى عاجاپ ەمەس ەدى. ويتكەنى ءوز زامانىنىڭ ساۋاتتى تۇلعاسى, مۇسىلمانشا ءبىلىمدى مۇقان ىدىرىسقالي ۇلىنىڭ اتى-ءجونى مەتىركە قۇجاتتارىندا ءجيى كورىنەدى. اكەسى ىدىرىسقالي مولدا مەشىتتەگى نەكە قيۋ راسىمدەرىندە ۇلى مۇقاندى ءجيى كۋالىككە تارتىپ, شاريعات ىسىنە باۋلىعان سياقتى.

الايدا «باي مەنەن مولدانى قام­شى­مەن قويداي قۋعان» كەڭەس بيلىگى مۇ­قان ىدىرىسقالي ۇلىن دا اياماعان. قازاق­ستان ورتالىق اتقارۋ كوميتەتى تور­اعا­سىنىڭ حاتشىسى ق ۇلىمبەتوۆتىڭ «ىدى­رىس­قا­ليەۆ­تىڭ بارلىق ماتەريا­لىن الدىرىپ, ونىڭ ءىسىن بوسك (ۆتسيك)-ءتىڭ 1934 جىلعى نۇسقاۋىنىڭ 40 با­بىن قولدانىپ قايتا قاراۋدى سۇرا­عان» حاتىنا قاراماستان, ءوتىنىشتى قاناعات­تاندىر­ماعان.

«الماتى, كازتسيك, سەكرەتاريات, قازوسك تور­اعاسى ق ۇلىمبەتوۆ جولداسقا.

ءسىزدىڭ 23 ماۋسىمدا بىزگە جولداعان كامەن اۋدانى پەرەمەتنايا ستانساسىندا تۇراتىن ىدىرىسقاليەۆ مۇقاننىڭ ارىزىن الدىق. ارىزدى الماستان بۇرىن وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتى 27 ساۋىردە ونىڭ ءىسىن قاراپ, قوعامدىق پايدالى ەڭبەك ءوتىلى جەتكىلىكسىز بولعاندىقتان ونىڭ سايلاۋ قۇقىعىن قالپىنا كەلتىرۋ تۋرالى ءوتىنىشىن قاناعاتتاندىرۋدان باس تارتتى, سوندىقتان ىدىرىسقاليەۆتىڭ ءىسىن ەكىنشى مارتە قاراۋ قاجەتسىز دەپ سانايمىز. ونىڭ ۇستىنە ىدىرىسقاليەۆ­تىڭ ءىسى ءسىز ايتقانداي بوسك (ۆتسيك) نۇس­قاۋ­لىعىنىڭ 40 بابىنا سايكەس كەلمەيدى, ويت­كەنى بۇل باپتا جەر اۋدارىلعان باي (كۋلاك) بالالارىنىڭ ءىسى قارالادى, ال ىدىرىسقاليەۆ ءوزى باي (كۋلاك) رەتىندە جەر اۋدارىلعان, سوندىقتان ونىڭ ءىسى بوسك نۇسقاۋىنىڭ 40 ەمەس, 41 بابى بويىنشا قارالدى. وبلاتكوم ۇيىمداستىرۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قونىسباەۆ. نۇس­قاۋ­شى (ينسترۋكتور) نەناششەۆ. 27/VI/1934.»

«كىسى ەڭبەگىن قاناۋشى»

«باتىس قازاقستان وبلىستىق سايلاۋ كوميسسياسىنا تەرەكتى اۋدانى بەكسارى اۋىلسوۆەتىنىڭ ازاماتى حيباشەۆ تاماش­تان شاعىم.

مەنى تەرەكتى اۋداندىق سايلاۋ كوميسسياسى سايلاۋ پۇرساتىنان ايىرىپ وتىر. 1929 جىلدان باستاپ بەكسارى اۋى­لىنداعى چاپاەۆ اتىنداعى اۋىل شا­رۋاشىلىق ارتەلىنىڭ مۇشەسىمىن, تاپسىرمانى ۇزدىك ورىنداپ, ەڭبەك وزاتى اتاندىم. كولحوزدىڭ ەڭ قيىن جۇمىسىندا ءجۇردىم. وسى جىلى دەنساۋلىعىم ناشارلاپ, اۋىرعانىما قاراماستان 262 ەڭبەككۇن جينادىم. الايدا اۋىلدىق سايلاۋ كوميسسياسى مەنى كىسى ەڭبەگىن قا­ناۋ­شى رەتىندە سايلاۋ پۇرساتىمنان ايىردى.

دۇرىسىندا 1927 جىلى كوكتەمدە جەر جىرتۋ كەزىندە ساپاروۆ زاقاش اتتى كەدەيمەن بىرگە جۇمىستاس بولدىم. ول قازىر دە كولحوزدا ىستەيدى, مەن ونى جالداعان جوقپىن, بىرگە ىستەدىك. مەنىڭ ءبىر اتىم, ءبىر تۇيەم بولدى, ونىڭ ءبىر اتى بولدى, ءبىز بىرىكتىك. مەن ونى جالدامادىم, ەكەۋمىز ءبىر سوقانى پايدالاندىق.

مەنى سايلاۋ پۇرساتىمنان زاڭسىز ايىرعانى جونىندە اۋداندىق سايلاۋ كوميسسياسىنا ءۇش مارتە شاعىم جازدىم, سوڭعىسىنا عانا جاۋاپ قاتتى.

جاسىم 51-دە, وتباسىمدا 5 ادام بار, تورتەۋى – بالا», دەپ جازادى تاماش قي­باش­ ۇلى 1935 جىلى 21 اقپاندا.

«تەرەكتى اۋدانى بارباستاۋ اۋىل كە­ڭەسى قالقوز قۇرامىستىڭ ىشىندەگى قي­باش ۇلى تاماشتان.

وسى ارىزىمدى بەرىپ, مىنا تومەن­دەگى قالدەردى كورسەتەمىن: مەن قيباش ۇلى تاماش 1926 جىلدان باستاپ 1929 جىل­عا دەيىن ارتەل بولىپ قۇرالىپ جۇ­مىس جاسادىق. سونداعى بار مالىم ءبىر پار وگىز, ءبىر ات, ءۇش بۇزاۋلى سيىرىم بولدى. 1929 جىلدان باستاپ قالقوزعا مۇشە بولىپ كىرىپ, وسى مالدى ورتاعا سالدىم. ەشبىرىن سويمادىم. 1930-1931 جىلدارى «ۋدارنيك» دەگەن بيلەت الدىم. توقتاۋسىز جۇمىس جاسادىم. بىرگە جۇرگەن جولداستارىم وسى ءحا­لىم­دى ىسپاتتايدى. وسى ۋاقىتتا ءبىر كىسى­لەردىڭ وتىرىك ارىزى بويىنشا مەنى جەكە سالىققا تارتىپ وتىر. وسى ارىزىمدى جاقسىلاپ تەكسەرسەڭىز ەكەن».

بەيشارا شارۋا «كورسەتكەن سوزدە­رىمدى ىسپاتتايدى» دەپ, قۇرامىس كولحوزىندا بىرگە جۇرگەن ز.ساپار ۇلى, ق.اح­مەت ۇلى, م.ارىستان ۇلى, ا.قوجاق­مەت ۇلى, د.مۇقان ۇلى, م.ەسمايىل ۇلى, ج.مۇقاش ۇلى, ق.بۇركىت ۇلى, ك.نۇرىش­ ۇلى, ب.ارىستان ۇلى, ت.ساتىبالدى ۇلى, ع.كەرەش ۇلى, قۇر.نۇرىش ۇلى, قىدىر وتەگەن ۇلى – بارلىعى 14 ادامدى كۋاگە تارتقان. اتالعان ادامدار ءبىرى ارابشا, ءبىرى لاتىنشا, ءبىرى ورىسشا قول قويعان.

قۇجاتتارعا قاراعاندا بەكسارى اۋىل كەڭەسى مەن قۇرامىس كولحوز باسقارماسى «سەن داۋسىڭ الىنعان كىسىسىڭ» دەپ, تاماش قيباش ۇلىنىڭ كولحوزدا جاساعان ەڭبەككۇنىن, ءتيىستى تابىسىن دا بەرمەي كەتكەن.

تاعى ءبىر قۇجاتتا تاماش قيباش ۇلى ءوز اكەسىنىڭ «1930 جىلى سوت استىندا بولىپ, ءۇش جىلعا جەر اۋدارىلعانىن, سول مەرزىمدى كۇنىن وتكىزىپ, كەيىن ورالعا كەتىپ, بيىل دۇنيەدەن وتكەنىن» جازىپتى. «ماقساتىم – ازاماتتىق قۇقىمدى الۋ» دەگەن شارۋانىڭ شاعىمى اقىرى قاناعاتتاندىرىلماعانعا ۇقسايدى. ويت­­كەنى تەرەكتى اۋداندىق اتقارۋ كو­مي­­تەتىنىڭ پرەزيديۋم وتىرىسى تاماش قيباش ۇلىنىڭ سايلاۋ قۇقىن قايتارۋ تۋرالى شاعىمىن 1935 جىلى 8 قاڭ­تاردا جانە 1935 جىلى 9 مامىردا ەكى مار­تە قاراپ, ەكەۋىندە دە ارىزدى قاناعات­تاندىرۋدان باس تارتقان.

«ساۋداگەردىڭ ايەلى»

شىڭعىرلاۋ اۋدانى قاراشىعاناق كەڭەسىنىڭ قاراۋىنداعى ازاماتشا ەس­جان كەلىنى ناعيما كۇيەۋى ەسجان ۇلى ماكاردىڭ ساۋداگەرلىكپەن اينالىسىپ, كىسى ەڭبەگىن قاناعانى ءۇشىن 1934 جىلى 6 قاڭتاردا سايلاۋ قۇقىنان ايىرىلعان.

«جاسىم 50-دە, بۇعان دەيىن ەشقاشان داۋسىم الىنعان ەمەس ەدى. ەندى قارا­شى­عاناق اۋىلكەڭەسى مەنىڭ داۋسىمدى الىپ, كولحوزدان شىعارىپ جىبەردى. مەن ەسجانوۆ ماكاردان 1926 جىلى جەسىر قالدىم, ءوز ەڭبەگىممەن كۇنەلتتىم. 1929 جىلى بۋدەننىي اتىنداعى كولحوز قۇرىلعان كۇندە قولىمدا بار ءبىر ات, ءبىر سيىردى قوسىپ, كولحوزعا كىردىم. وسىلايشا 1934 جىلعا دەيىن كولحوزدا ەڭبەك ەتتىم. 1934 جىلى مەنى «باي-قۇلاقتىڭ وتباسى» دەپ داۋسىمدى الدى, كول­حوزدان قۋدى, سيىرىمدى تارتىپ الدى.

اۋىلكەڭەس مەنى «1931 جىلدان سايلاۋ پۇرساتى الىنعان» دەپتى, ونىسى وتىرىك, مەن 1934 جىلعا دەيىن كولحوزدا ەڭبەك ەتتىم.

وبلىستىق سايلاۋ كوميسسياسىنان مە­نىڭ سايلاۋ پۇرساتىمدى قايتارۋدى سۇ­رايمىن» دەپ جازادى ناعيما 1934 جىلى 20 قازاندا وبلىستىق سايلاۋ كوميسسياسىنا جازعان ارىزىندا. بۇل ءسىرا, «داۋىسى جوق» ايەلدىڭ العاشقى ارىزى ەمەس سياقتى.

بۇل جولى وبلىستىق سايلاۋ كوميس­سياسى جەسىر ايەلدىڭ كوز جاسىنا اياۋشى­لىقپەن قاراپتى. جىلدان اسا سابىلىس­تان كەيىن, 1935 جىلدىڭ 29 ناۋرىزى كۇنى باتىس قازاقستان وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتى پرەزيديۋمىنىڭ وتىرىسىندا مىناداي قاۋلى قابىلدانىپتى:

«باتىس قازاقستان وبلىستىق سايكو­مىنىڭ (سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ – ق.ق.) 16 ناۋرىزداعى №16 حاتتاماسىنىڭ 18-پۋن­ك­-
ى­تىنەن كوشىرمە.

تىڭدالدى: ازاماتشا ناعيما ەسجان كەلىنىنىڭ شىڭعىرلاۋ اۋاتكومىمەن «ساۋ­داگەر جانە كىسى كۇشىن پايدالانۋشى ما­كار ەسجان ۇلىنىڭ ايەلى» دەپ الىنعان سايلاۋ داۋىسى جايلى شاعىمى (بايانداماشى ايتباي ۇلى).

قاۋلى: ەرى ماكار ەسجان ۇلىنىڭ 1928 جىلى ولگەندىگىن, ءوز باسىنىڭ ساۋدا ىستەپ, كىسى كۇشىن پايدالانباعاندىعىن, جانە 1929 جىلدان قالقوزدا مۇشە ەكەن­دىگىن قاپەرگە الىپ, ناعيما ەسجان كەلى­نىنىڭ سايلاۋ داۋسىن وزىنە قايىرۋعا.

وبلسايكوم اعاسى شەپكوپلاس.

وبلاتكوم نۇسقاۋشىسى ايتباي ۇلى».

P.S. ارحيۆ قورلارىندا مۇنداي جۇز­دەگەن, مىڭداعان ىستەر تاريحتىڭ شاڭى باسىپ, قاراۋسىز جاتىر. 2021 جىلعى 10 قاڭتاردا وتەتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءمəجىلىسى جəنە مəسليحاتتارى دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتى سايلاۋى قارساڭىندا «سايلاۋ پۇرساتى» تۋرالى ماقالا جازىپ وتىرىپ, «تاۋەلسىز ەلدە سايلاۋ ۋچاسكەسىنە ءوز ەركىڭمەن بارىپ, كوڭىلىڭ قالاعان تاڭداۋدى جاساۋدىڭ ءوزى دە ءبىر باقىت ەكەن-اۋ!» دەگەن ويدا قالدىق...

باتىس قازاقستان وبلىسى