كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
– جازۋ – قالامنان بۇرىن سانادا باستاۋ الادى. كۇندە قولىڭا قالام ۇستاپ, جازۋ ۇستەلىنە 10-12 ساعات تاڭىلىپ وتىرۋعا ۋاقىت تا تاپشى. بىراق سانامدا, سەزىم تۇيسىگىندە, جازۋ الەمىمدەگى كەڭىستىگىمدە بوس جاتقان ورىن جوق. ايالاپ, ارمانداپ جۇرگەن تاقىرىپتارىم بار. جازسام دەگەن كەيىپكەرلەرىم بار. نەگىزىنەن ادامنىڭ جانىنا ۇڭىلگەندى جاقسى كورەمىن. ادام تابيعاتىنداعى ەرەكشەلىكتەر قىزىقتىرادى. ادامعا جانىڭ اشيدى, «دۇنيەگە كەلەرىندە ەشكىم ودان رۇقسات سۇراماعان, كەتەرىندە دە ەشكىم ودان رۇقسات سۇرامايدى». تاعدىرى سولاي. ءوز يەلىگى وزىندە سياقتى كورىنگەنمەن, ىلعي الدىندا توسقاۋىلدار مەن كەدەرگىلەر, جەڭىستەر مەن جەڭىلىستەن تۇراتىن اسۋ-اسۋ بەلدەرى بار. ول جانىن جارىلىستاردان ساقتاۋمەن ءومىر كەشەدى. بىراق اقىر تۇبىندە جان جارىلىسىنان قوپارىلىپ تۇسەدى. وسىنداي ويلار شيرىقتىرىپ, كەيىپكەر تاڭداپ, جۇمباعىنا ءۇڭىلىپ جۇرگەندە بولاشاق شىعارماعا جان بىتەدى, جاڭا ءبىر دۇنيەڭ جارىققا شىققىسى كەلىپ بۇلقىنىپ جاتادى.
سەرگەي دوۆلاتوۆتىڭ كۇندەلىگىندە: «تاعدىرىما اۋىر سىناق كەلگەن ساتتەردە جۇرەگىم قان جىلايدى. بىراق سول ساتتە جانىمنىڭ تۇكپىرىنەن بۇلكىلدەپ, بىردەڭە قۋانتىپ جاتادى. بۇل سىناق تۇبىندە ءبىر شىعارماعا ارقاۋ بولاتىنىن سەزىپ شاتتانىپ, قايعى ۇستىندە قۋانىپ تۇرامىن» دەگەنى بار ەدى. بۇل شىن سۋرەتكەردىڭ تابيعاتى. ويى وقشاۋ, جۇمباق. وسىنداي تابيعاتىمەن ءوز ورتاسىنا «تۇسىنىكسىز» بولۋى دا ىقتيمال.
سۋرەتكەردە ىشكى ءۇن بولادى. ول وزىنە دە, قوعامعا دا قاتەرلى بولۋى مۇمكىن. جالپى ىشكى دۇنيەنىڭ سىرتقا شىعىپ كەتۋى جىننىڭ ازاتتىق الىپ كەتكەنىندەي قاۋىپتى. سۋرەتكەر «جىنىن» ىشىنە جاسىرا بىلگەنى ءجون. ايتپەسە ا.پ.چەحوۆتىڭ «پالاتا №6» شىعارماسىنداعى راگين سياقتى تراگەدياعا ۇشىراۋى بەك مۇمكىن. ىشكى ويىڭدى ادام رەتىندە ايتۋ – قاۋىپكە, ال سۋرەتكەر رەتىندە – تابىسقا اكەلەدى.
دارىگەر راگين – جاسىرىن جۇرگەن ىشكى ءۇنىن, وزىنە ءتان قۇپيانى قوعامدا اشىق ايتىپ قالادى. ءوزىنىڭ قوعامداعى سىيلى ورنى بولا تۇرا ىشكى ءۇنىن سىرتقا شىعارا سالدى. ول جىندىحاناداعى جىندىلاردى تۇسىنە باستاپ ەدى. ءتىپتى جىندىلارعا قامقور بولا باستاعان ەدى. اقىرى وسى اشىق ارەكەتى وزىنە سور بولىپ جابىسقان راگيندى قوعام جىندىحاناعا قامادى.
ىشكى ءۇن – ادام تاعدىرىن, قوعام كورىنىسىن ادەبيەتكە اينالدىرا الادى, ال ادەبيەتتى ومىرگە اينالدىرا المايسىز. ءومىر – اقيقات, ادەبيەت – ونەر. شىعارما جازۋدىڭ قيىندىعى دا, دارالىعى دا وسىندا. «قيىننان قيىستىرا» بىلمەگەن ادام سۋرەتكەر ەمەس.
ءبىزدىڭ قوعامدا وقىرمان از, «جازعىش» گرافوماندار كوپ. كەيدە قالام ۇستاپ, اقىنبىز دەپ جۇرگەندەر پەسا مەن سپەكتاكلدىڭ ايىرماشىلىعىن بىلمەيدى. ءتىپتى كەيىپكەر دەگەننىڭ نە ەكەنىن بىلمەيدى. كەيىپكەر مەن ومىردە بولعان ادامدى شاتاستىرىپ جاتادى. ادامدى اللا جاراتسا, كەيىپكەردى جازۋشى جاراتادى. ونىڭ قوعام تانىعان ومىردەگى ادامنان ايىرماشىلىعى سوندا ەكەنىن بىلمەيتىندەر دە بار.
مىسالى, الەمگە ايگىلى «امادەي» ءفيلمى ءار نوميناتسيا بويىنشا وسكار سىيلىعىن سەگىز رەت العان تۋىندى. دراماتۋرگياسىن بريتاندىق ايگىلى دراماتۋرگ پيتەر شەففەر جازعان. «امادەيدە» موتسارتتىڭ بيوگرافيالىق ءومىرى ويدان قۇرالعان. تەك كۇلكىسىن عانا زامانداستارىنىڭ ايتۋىمەن شىندىقتان العان. دراماتۋرگ سول كۇلكىنىڭ ءوزىن اقيقات پەن جالعاننىڭ تايتالاسىندا ەرەكشە كۇلكى رەتىندە پايدالانادى. مىنە, بۇل اۆتوردىڭ كوركەمدىك تاپقىرلىعى ءھام كوركەمدىك شەشىمى.
سىندى ساۋاتتى سىنشى جازسا ىشتەي قۋاناسىڭ, سەبەبى سىن سۋرەتكەردى دە, وقىرماندى دا جەتىلدىرىپ, ءوسىرىپ وتىرادى. سىن دا, دراماتۋرگيا دا اۋمەسەر ءبىر شوپجەلكەنىڭ قولىنداعى ويىنشىعى ەمەس. سپەكتاكلدى كورمەي, دراماتۋرگياسىن وقىماي سىن جازۋ – قازاق قوعامىنىڭ مادەنيەتىندە بۇرىن-سوڭدى بولماعان «جاڭالىق» جانردىڭ زاڭدىلىعىن بىلمەيتىن, ساۋاتسىزدىڭ «اۋىز – وزىمدىكى» دەۋگە استە حاقىسى جوق.
مەن ءوز باسىم شىعارما جازعاندا «سىن نە ايتادى؟» دەپ ەشقاشان ويلاعان ەمەسپىن. ادەبي سىن – ۇزاق زەرتتەۋدى تالاپ ەتەتىن, جانكەشتى عىلىم. مارقۇم باقىتجان مايتانوۆ, رافات ابدىعۇلوۆ, قانيپاش مادىباەۆا, گۇلجاھان وردا, ەرمەك قاينىكەي, ت.ب. ادەبيەت سىنشىلارىن ىزدەپ ءجۇرىپ وقيمىن. ال قازاق قوعامىندا ادەبي سىنعا دا, تەاتر سىنىنا دا ەش قاتىسى جوقتار سىن جازۋعا اۋەس. جالاڭ, سىننىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن, سالماعىن كوتەرە المايتىن, جەكە كوزقاراسىن ادەبي سىنعا بالايتىندار پايدا بولدى. كوپ جاعدايدا ولار ءوزىنىڭ مەنمەنشىلدىگى مەن امبيتسياسىنان اسا المايتىن, باس ارازدىعىمەن, قىزعانىش, پەندەشىلىگىمەن, كەكشىلدىگىمەن عانا پىكىرىن «تياناقتاپ» جاتادى. قازىر دە سولاي!
مىناۋ الەمدى جايلاعان ىندەتتىڭ ءوز قيىندىعى بولعانى راس. وسى الاساپىران كەزدە دە جازۋعا مۇمكىندىگىم بولدى. قازاقتىڭ تالانتتى قىزى, تانىمال اكتريسامىز ءلايلا بەكنازار-حانينگانىڭ ۇسىنىسىمەن, ق.قۋانىشباەۆ تەاترىنىڭ سول كەزدەگى باسشىسى بولعان ا.ماەميروۆتىڭ قولداۋىمەن, «بوپاي حانىمنىڭ» دراماتۋرگياسىن جازۋعا ۇسىنىس الدىم. قازىر جۇمىس ۇستىندەمىز. ءلايلا بەكنازار-حانينگا مەنىڭ بارلىق پەسالارىمدا ويناعان سۇيىكتى اكتريسام. «ماڭگىلىك بالا بەينە», «ساررا», «فاريزا». وسى جولى ابىلقايىر حاننىڭ سۇيىكتى جارى بوپاي حانىمنىڭ بەينەسىن سومداماق.
– شىعارماشىلىق قۇپياڭىزبەن بولىسكەنىڭىزگە راحمەت.
دايىنداعان
مارجان ءابىش,
«Egemen Qazaqstan»
