پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ قاراشانىڭ سوڭى مەن جەلتوقساننىڭ باسىندا ايماقتارعا شىعار الدىنداعى سوڭعى جالپى وتىرىسىندا قارالعان زاڭ جوبالارىنىڭ اراسىندا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ ماسەلەسىنە ارنالعان زاڭ جوباسى دا بولدى. ءبىرىنشى وقىلىمدا قارالعان بۇل جوبانى تالقىلاۋعا دەپۋتاتتار بەلسەنە قاتىستى.
پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ قاراشانىڭ سوڭى مەن جەلتوقساننىڭ باسىندا ايماقتارعا شىعار الدىنداعى سوڭعى جالپى وتىرىسىندا قارالعان زاڭ جوبالارىنىڭ اراسىندا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ ماسەلەسىنە ارنالعان زاڭ جوباسى دا بولدى. ءبىرىنشى وقىلىمدا قارالعان بۇل جوبانى تالقىلاۋعا دەپۋتاتتار بەلسەنە قاتىستى.
ايتارى جوق, ناق وسى ماسەلە سىبايلاس جەمقورلىققا جول اشاتىن قاينار كوز بولىپ تۇرعانى داۋسىز. ۇكىمەتتىڭ 11 قازاندا بولعان كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ايتقان سىن-ەسكەرتپەلەرىندە پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ ورتالىق جانە جەرگىلىكتى بيلىك يەلەرىنىڭ بيۋدجەت قاراجاتىن جىمقىرۋ ماقساتىمەن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ بويىنشا جاسايتىن قيتۇرقىلىقتارىن ايپارا قىلدى. ەندى مىنا زاڭ جوباسى سوندايدىڭ الدىن الۋعا ىلكىم دە ءبىر سەپتىگىن تيگىزەتىن شىعار دەگەن ءۇمىت جۇرتتىڭ بارىندە بار.
سونىمەن قاتار, زاڭ جوباسى مەملەكەتتىك تاپسىرىستا وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەرگە باسىمدىق بەرۋدى قاراستىرادى. الايدا, ول تۋرالى بايانداما جاساعان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ بۇل قۇجاتتىڭ قولدانىستاعى زاڭمەن سالىستىرعانداعى ارتىقشىلىعىن ايتىپ تۇرسا دا ونىڭ ءالى دە شيكى تۇستارى بارىن ءوزى دە مويىنداپ, الداعى ۋاقىتتا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى مۇلدە جاڭا زاڭ جوباسى ازىرلەنەتىنىن ايتىپ سالدى. دەگەنمەن, زاڭ جوباسىنىڭ قازىرگى قولدانىستاعىعا قاراعاندا ارتىقشىلىقتارى ءبىرشاما بار ەكەن. ماسەلەن, ۇلتتىق رەجىم دەگەن ءتۇسىنىك ەنگىزىلىپ, ول شەتەلدىك ساتىپ الۋشىلارعا قاراعاندا وتاندىق تاۋار ءوندىرۋشىنىڭ ءونىمىنە ارتىقشىلىق بەرەدى. بۇل, ءتىپتى, ءبىزدىڭ كەدەن وداعىنداعى ءارىپتەستەرىمىزگە دە قاتىستى بولماق.
مىسالى, ەلىمىزدەگى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بارىنە ءبىر-اق زاۋىت بولسا دا قازاقستاندىق اككۋمۋلياتورلاردى الۋ مىندەتتەلەدى. ول زاڭ جوباسىندا بىرىڭعاي ۇيىمداستىرۋشى دەگەن نورمامەن رەتتەلەدى. سونداي-اق, بۇرىن تەندەردە تەك باعانى تومەن ۇستاۋشى عانا جەڭىسكە جەتەتىن بولسا, ەندى ساپالى ءونىم ۇسىناتىن قارسىلاسقا باسىمدىق بەرىلەدى. ول ءۇشىن كونكۋرسقا ءتۇسۋشىنىڭ تەحنيكالىق ەرەكشەلىكتەرىن (ناقتىلىعىن) ايقىندايتىن ارناۋلى كوميسسيا قۇرىلادى. ول ساتىپ الۋشىنىڭ مۇمكىندىگىن انىقتاپ, قايسىنىڭ ءونىمى قولايلى ەكەنىن ناقتىلايدى.
بۇل كوپتەن بەرى ايتىلىپ ءجۇرگەن ماڭىزدى ماسەلەنىڭ ءبىرى بولاتىن. الايدا, زاڭدا شالالىق بولعان سوڭ سونىڭ شەشۋى تابىلماعان ەدى. ماسەلەن, بالالار باقشاسىنا تاماق ازىرلەۋ بويىنشا ارزان باعا ۇسىنىپ تەندەردى جەڭىپ العان ساتىپ الۋشى سابيلەرگە ارزان, ساپاسىز تاماقتار بەرەتىنى كوپتەن بەرى ايتىلسا دا, سولارعا قارسى ەش شارا قولدانىلمايتىن. ويتكەنى, كونكۋرس تالابى بويىنشا ەڭ تومەنگى باعا ۇسىنعانى راس, سونىمەن جەڭىپ العانى دا راس, ەندەشە, ول ءسابيلەرگە قىمبات, ساپالى تاعام دايىنداي ما؟ ەندى وسى شالالىق ءسال دە بولسا تۇزەتىلەر دەگەن ءۇمىت بار.
سونىمەن بىرگە, زاڭ جوباسىندا مەملەكەتتىك تاپسىرىستى ورىنداۋعا ۇمىتكەرلىك تانىتقاندار اراسىنان مۇگەدەكتەر ۇيىمىنا جەڭىلدىك بەرىلۋى ۇلكەن ساۋاپتى ءىس بولدى. ايتپەسە, ارزان باعا ۇسىنا الماعاندىقتان, تەندەردە جەڭە الماي ەلىمىزدەگى مۇگەدەكتەردىڭ كەيبىر ۇيىمدارى ارىز-شاعىمدارىن قارداي بوراتىپ جۇرسە دە ەشقانداي ناتيجە جوق ەكەنىن كوزىمىز تالاي رەت كورگەن. ەندى قانداي دا ءبىر مەملەكەتتىك تاپسىرىستى ورىنداۋعا نيەت ەتسە جانە وعان تەحنيكالىق مۇمكىنشىلىكتەرى بار بولسا, مۇگەدەكتەر ۇيىمى 100 پايىز جەڭىسكە جەتەتىنى جوبادا ناقتى ايتىلعان. سونداي-اق, جەڭىلدىكتەر تۇزەۋ مەكەمەلەرى مەن شاعىن كاسىپكەرلىككە دە قاراستىرىلىپتى.
ال ەندى تەندەرلىك كوميسسيالارعا تەك ءبىرىنشى باسشىلار ءتوراعالىق ەتىپ, ولاردىڭ جەكە جاۋاپكەرشىلىكتەرى ارتاتىنى سىبايلاس جەمقورلىققا توسقاۋىل بولاتىن شارا رەتىندە جۇرتتىڭ بارىنە دە جاعىمدى ەستىلگەنىمەن, وسى ماسەلەگە بايلانىستى مينيسترگە سۇراق بەرگەن دەپۋتات م.بەگەنتاەۆ ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قاڭتار-قىركۇيەك ايلارىندا مەملەكەتتىك تاپسىرىس پەن ساتىپ الۋلارعا 3111 تەكسەرىس جۇرگىزگەن قارجى-باقىلاۋ ورگاندارى سونىڭ 1394-ىندە 186 ملرد. تەڭگەگە قاتىستى زاڭسىزدىقتىڭ ورىن العانىن انىقتاعانىن ايتا وتىرىپ, زاڭ جوباسىندا وسى كەلەڭسىزدىكتىڭ الدىن الۋعا قاتىستى بۇدان باسقا دا قانداي شارالار قاراستىرىلعانىن سۇرادى.
وعان مينيستر مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدى بىرىڭعاي ۇيىمداستىرۋشى اتقاراتىنىن, بۇل ءتىپتى ۇلكەن ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا دا قاتىستى ەكەنىن ايتتى. ال تيپتىك مەملەكەتتىك تاپسىرىستار ورتالىقتاندىرىلعان ادىسپەن بەرىلەتىن بولادى, دەدى ول. دەمەك, مەملەكەت باسشىسى تالاپ ەتكەن تيپتىك اۋرۋحانا, تيپتىك مەكتەپ, ت.ب. تاپسىرىس ەندى ءبىر ورتالىقتان ساتىلادى ەكەن. بۇل اركىمنىڭ نىسان باعاسىن ءوز قالاۋىنشا كوبەيتىپ, سول ارقىلى بيۋدجەت قاراجاتىن قىمقىرۋىنا جول بەرمەيتىن ءادىس بولار دەگەن ءۇمىت بار.
كونكۋرستا جەڭە الماعان ۇمىتكەردىڭ سوتقا بەرگەن تالاپ-ارىزىن قاراۋ مەرزىمى دە قىسقارتىلعان. بۇرىن بۇل مەرزىم شەكسىز بولىپ, ۇمىتكەرلەردى كونكۋرستان شەتتەتىپ تاستاۋعا مۇمكىندىك بەرىپ كەلگەن ءبىر قيتۇرقى امال بولاتىن. ەندى, زاڭ جوباسى بويىنشا, ارىزدانۋشىنىڭ شاعىمىن تەز ارادا قاراۋ مىندەتتەلەدى. سونىمەن بىرگە, مينيستر مۇندا تاپسىرىستاردىڭ بارىنشا ءمولدىر بولۋى قامتاماسىز ەتىلەتىنىن ايتتى. وعان «ەلەكتروندى دەرەكتەر بازاسى», «ەلەكتروندى انىقتامالىق», ت.ب. سياقتى ەنگىزىلگەن جاڭا ىزدەنىستەر مۇمكىندىك بەرىپ, حالىق اراسىندا «شاپكا» اتالىپ كەتكەن پارانىڭ جولىن كەسۋگە قادام جاسالاتىن كورىنەدى.
وسى ماسەلەگە بايلانىستى ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين دە ءوزىنىڭ ويىن قوستى. بۇل, ياعني سىبايلاس جەمقورلىققا توسقاۋىل قويۋ – بۇگىنگى تاڭدا ءبىزدىڭ الدىمىزدا تۇرعان ەڭ ماڭىزدى ماسەلە. ەگەر ۇسىنىلعان زاڭ جوباسى وعان قارسى پارمەندى شارا جاساي المايتىن بولسا, وندا ونىڭ قۇنى ءبىر تيىن. سوندىقتان زاڭ جوباسى شەكسىز مولدىرلىكتى قامتاماسىز ەتە الۋى كەرەك, دەدى سپيكەر.
ءسويتىپ, زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدانىپ, جەتىلدىرىلە ءتۇسۋ ءۇشىن ەكىنشى وقىلىمعا جىبەرىلدى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان».
