قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ – ەل باسقارۋ ىسىندە حالىقتىڭ عاسىرلار بويى جيناقتاعان باي مۇراسى مەن الەمدىك تاجىريبەنىڭ وزىق ۇلگىسىن ءبىر ارنادا توعىستىرعان الىمدى دا العىر باسشى. ەل ءومىرىنىڭ الۋان سالالى تىرشىلىك-تىنىسىن تەرەڭ ءبىلۋ, ماڭداي تىرەگەن پروبلەمالاردىڭ ەڭ ەلەۋلىسىن تاپ باسىپ تاني الۋ, ەل ىشىندەگى جانە الەمدىك احۋالدارمەن ساناسا وتىرىپ, ۇرىمتال ارەكەتتەرگە بارۋ, سول جولدا تاڭداعان باعىتىن تاباندىلىقپەن جۇزەگە اسىرۋ – مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستى قاسيەتى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ – ەل باسقارۋ ىسىندە حالىقتىڭ عاسىرلار بويى جيناقتاعان باي مۇراسى مەن الەمدىك تاجىريبەنىڭ وزىق ۇلگىسىن ءبىر ارنادا توعىستىرعان الىمدى دا العىر باسشى. ەل ءومىرىنىڭ الۋان سالالى تىرشىلىك-تىنىسىن تەرەڭ ءبىلۋ, ماڭداي تىرەگەن پروبلەمالاردىڭ ەڭ ەلەۋلىسىن تاپ باسىپ تاني الۋ, ەل ىشىندەگى جانە الەمدىك احۋالدارمەن ساناسا وتىرىپ, ۇرىمتال ارەكەتتەرگە بارۋ, سول جولدا تاڭداعان باعىتىن تاباندىلىقپەن جۇزەگە اسىرۋ – مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستى قاسيەتى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن تاۋەلسىز قازاق ەلىندە دۇنيەجۇزىلىك ماڭىزى بار كوپتەگەن ءىس-شارالار اتقارىلدى. قازاق ەلىنىڭ ەڭسەسىن كوتەرىپ, تاۋەلسىزدىك جولىمەن الىپ ءجۇرۋ مىندەتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ماڭدايىنا جازىلعان ەكەن.
ەلباسىمىز «قازاقفيلمگە» كەلگەن ساپارىندا قازاق كينوسى جاستارىمىزدى وتانسۇيگىشتىككە, ۇلتتى سۇيۋگە تاربيەلەۋى كەرەك دەگەندى قاداپ ايتىپ ەدى. كەلەشەك تۇسىرىلەتىن قازاق كينوسىنىڭ دا ءون بويىندا ۇلتتىق رۋح, پاتريوتيزم بولۋى شارت. سوندا عانا, ءبىز كينو ارقىلى ءوزىمىزدى ءوزىمىز تاربيەلەي الامىز. قازاقتى ۇلت رەتىندە ساقتاۋدىڭ دا العىشارتى قازاق كينوسىندا جاتىر.
«ەلباسى جولى» فيلمدەر تسيكلى – جاستارىمىزدى مەملەكەت باسشىسى ايتقان ءدال سونداي ەڭبەكسۇيگىشتىككە, ۇلتتى سۇيۋگە, شىنشىلدىققا باۋليتىن ءدۇنيە.
بۇل – ۇلتتىق كينو تاريحىنداعى تۇڭعىش وندىرىستىك فيلم!
كينو تۇسىرۋدە كوماندالىق رۋح كەرەك. «وتتى وزەن» جانە «تەمىر تاۋ» فيلمدەرىن تاماشالاي وتىرىپ, تۇيگەنىم, «قازاقفيلمنىڭ» «ەلباسى جولى» اتتى كينوەپوپەياسى ەلىمىزدىڭ كينوسىن جاڭا كينوتەحنولوگيامەن بايىتقان, كينو سالاسىنىڭ جاڭا قىرلارىن اشقان, وزىق كينوجوبا بولىپ وتىر.
«ەلباسى جولى» فيلمدەر تسيكلى – ەلدىك, حالىقتىق, ۇلتتىق كينوجوبا. ۇلتىمىزدىڭ اسىل مۇراسىنا, رۋحاني قازىناسىنا اينالاتىن كينوەپوپەيا. بۇل تۋىندى قازاقستان دەگەن مەملەكەتتىڭ ازاماتى اتانىپ, ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ سىندى سارابدال ساياساتكەر, كورەگەن باسشى باسقارعان مەملەكەتكە قىزمەت ەتۋگە ىنتالاندىرادى. بولاشاعىنا سەنىممەن قادام باسقان قازاق بالاسىنىڭ – كۇرەس پەن شىندىق, ادىلدىك پەن نامىس, ءبىلىم مەن جىگەر جولىنداعى ىزدەنىستەرى بوزبالا شاعىنان بۇگىنگە دەيىن ءالى دە ءبىر ساتكە توقتاعان ەمەس. ادام كوشباسشى بولىپ تۋمايدى, ادام ەڭبەگىمەن, تالانت-دارىنىمەن كوشباسشىعا اينالادى. نەمەرەسىنىڭ ۇلكەن ازامات بولىپ قالىپتاسۋىنا ەڭبەگى سىڭگەن, ءۇمىتى اقتالعان مىرزابالا اجەنىڭ تاربيەسى, اكەسى ءابىش پەن اناسى ءالجاننىڭ ۇلىلىققا تولى اڭگىمەسى وسىرگەن سۇلتاننىڭ بالالىق شاعى تۋرالى «بالالىق شاعىمنىڭ اسپانى» ءفيلمى كورەرمەندەردىڭ كوزقۋانىشىنا اينالعان ەدى. ەندى, سول قۋانىشتان كەيىنگى تاعى ءبىر ءسۇيىنشى – «ەلباسى جولى» كينوەپوپەياسىنىڭ ەكىنشى جانە ءۇشىنشى فيلمدەرى دۇنيەگە كەلدى. ستسەناري اۆتورى – شاھيماردان قۇسايىنوۆ پەن رۇستەم ابدىراشەۆ. ستسەناري ەلباسىمىزدىڭ جارىق كورگەن كىتاپتارىنىڭ جەلىسى بويىنشا جازىلعان. مەتاللۋرگيالىق كومبينات جەتەكشىلەرى ۇسىنعان فوتوسۋرەتتەر جەلىسى دە نەگىزگە الىنعان. ءتۇسىرىلىم ءدال وسى كومبينات ورنالاسقان قاراعاندى وبلىسى, تەمىرتاۋ قالاسىندا جۇرگىزىلگەن. وقيعا 1950-جىلداردىڭ اياعى مەن 1960-جىلدار كەزەڭىن قامتيدى. تاريحقا جۇگىنسەك, ەلباسىمىز ەڭبەك جولىن 1960 جىلى تەمىرتاۋ قالاسىنداعى قاراعاندى مەتاللۋرگيا كومبيناتىندا قاتارداعى جۇمىسشى بولىپ باستاپ, دومنا پەشىنىڭ اعا گازداۋشىلىعىنا دەيىنگى جولدان وتكەن. تەمىرتاۋ قالاسىنداعى پارتيا-كومسومول جۇمىستارىندا جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقارعان, كارمەتكومبيناتتىڭ پارتكوم حاتشىسى دارەجەسىنە دەيىن كوتەرىلگەن. رەسەي, ۋكراينا, ەستونيا, حەلسينكي قالالارىنداعى جينالىستا مەتاللۋرگتەر اتىنان ءسوز سويلەپ, ماڭىزدى شارالارعا قاتىسقان. بۇل شارالاردىڭ ءبىرى دە شەكتەلمەي, ەپيزودتار فيلمدە نىق كورىنىس تاپقان. 60-جىلداردى ۋاقىت قايتا الدىڭا اكەلگەندەي, شىنايى وقيعا ىزىمەن ءجۇرىپ, رومانتيكالىق اسەرگە بولەنەسىڭ. ادامگەرشىلىك, دوستىق پەن ادال ماحاببات سەزىمدەرى دە تەبىرەنتەدى. كەڭەستىك كەزەڭ دەكوراتسياسى, افيشالار مەن انونستار, اكتەرلەردىڭ كيىم ۇلگىلەرى مەن كوشە قيىلىسىنداعى ەسكى باعدارشامدار دا شىنايى. رەسەي اكتەرلەرى ۆيكتور سۋحورۋكوۆ, سەرگەي شاكۋروۆ ويىندارى ءبىر توبە. سۇلتاننىڭ اڭعال, ادال دوسى بيكوشتىڭ كورەرمەندى كۇلدىرىپ الاتىن قىلىقتارى كوپ. بيكوش پەن سۇلتان اراسىنداعى دوستىق بايلانىس سۇلتاننىڭ بەينەسىن اشۋداعى شتريحتاردىڭ ءبىرى. قازاق ازاماتىنىڭ ادالدىعى, مۇگەدەكتەر مەن ۇيسىزدەردىڭ ماسەلەسىن شەشۋگە دەگەن ۇمتىلىسى, مەتاللۋرگتەر باسىنداعى قيىندىقتاردىڭ ءجىبىن تارقاتۋعا دەگەن تالپىنىسى جانىڭدى تەربەيدى. ال, سۇلتان مەن سارانىڭ تانىسۋى, شاڭىراق كوتەرۋى, داريعانىڭ دۇنيەگە كەلۋى – ءبارى دە باقىتتىڭ ۇشقىنىن سەبەدى. ءمادينا ەسمانوۆا, نۇرلان ءالىمجان, ناتاليا ورىنباساروۆا, داۋرەن سەرعازين سىندى باستى رولدەگى اكتەرلەر ويىنى شىنايى, كەيىپكەردىڭ بولمىسىنا ساي نانىمدى بەرىلگەن.
ءار ماماندىقتىڭ وزىندىك قيىندىعى بار. اۋىر جولدى وزىنە باعىندىرا بىلگەن ۇلكەن ادامنىڭ ءومىرىن ساحنالاۋ, وبرازىن سومداۋ, وتكەنىن ورنەكتەۋ ۇلكەن دايىندىق, ۇلكەن ىزدەنىس پەن ءبىلىمدى قاجەت ەتەرى حاق. كينوگەرلەر بۇل ورايدا قولپاشتاۋعا, قۇتتىقتاۋعا لايىق. «بولاشاقتا كىم بولعىڭ كەلەدى؟» دەگەن سۇراعىما باۋىرىم: «پرەزيدەنتىمىزدەي ۇلتقا قىزمەت ەتەتىن تۇلعا بولامىن! نۇرسۇلتان اتامداي بولامىن!» دەيدى. ءلايىم سولاي بولسىن! وندا, ارمان بولاشاعىن بيىكتەن كورەتىن بارشا جاستارعا جىگەر مەن ءتالىم بەرەر, ۇزاق جولدىڭ باسىن كورسەتەر, ۇلگى مەن ونەگەسى, كوشباسشىلىق جولدىڭ قۇپياسىن اشار «ەلباسى جولى» اتتى كينوەپوپەيانىڭ فيلمدەرىن كورۋ كەرەك...
ءبىر كەزدەرى, كينو ونەرىنىڭ مايتالماندارىنىڭ ءبىرى ءماجيت بەگالين: «مەن ءفيلمدى ءوزىمنىڭ قازاق كورەرمەندەرىم ءۇشىن تۇسىرەمىن. ەڭ اۋەلى مەنىڭ ءفيلمىمدى ءوز ەلىم قابىلداۋى كەرەك. سودان كەيىن وزگە ەلدەر مويىنداسىن», دەگەن پىكىر ايتىپتى. سوندىقتان, ونەردىڭ سان-سالالى مىندەتىنىڭ نەگىزگىسى – ۇلت قاسيەتىن پاش ەتۋ بولسا, سول مىندەتتى تولىق اقتاعان ونەر تۋىندىسى – «ەلباسى جولى» كينوەپوپەياسى. مەن وسى كينوەپوپەيادا ەلباسىنىڭ اكەسى ءابىش ءرولىن ويناعانىم, جۇمىسىم نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ كوڭىلىنەن شىققانى ءۇشىن ءوزىمدى باقىتتى سەزىنەمىن. بۇل – قازاقتىڭ داستانى! قازاق كينوسىنداعى عانا ەمەس, ۇلت ومىرىندەگى رۋحاني زور قۇبىلىس! مەملەكەتشىل سانانىڭ قالىپتاسۋ كورىنىسى, ۇلگىسى, ونەگەسى. ەلگە قىزمەت ەتۋدىڭ الىپپەسى. ەلباسىنىڭ جاستارعا ايتقان اقىلى, بەرگەن ءتالىم-تاربيەسى. كەڭەس وداعى يدەولوگياسى اياسىندا تاۋەلسىزدىك يدەياسىنىڭ جارالۋ, تۋ تاريحى! قازاق كورەرمەنى كوپتەن كۇتكەن ۇلتقا اسا قاجەت تۋىندى! بۇل – ۇلتتىق ونەردىڭ بيىك شىڭىنا تۋ تىككەن تۋىندى. بۇل – وتە تالانتتى رەجيسسەردىڭ ەڭبەگى! كورەرمەندەرىن ەلەڭ ەتكىزگەن اتالمىش جوبا سىندى جانعا ءلاززات بەرەتىن, ءھام ۇلتىڭ ءۇشىن كەۋدە كەرە ماقتانا الاتىن, رۋحى كۇشتى, ويى تەرەڭ, عاجاپ كينوفيلمدەر كوپ بولا بەرگەي!
نۇرجۇمان ىقتىمباەۆ,
اكتەر.
الماتى.
