نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اقىلدى جۇيەلەر جانە جاساندى ينتەللەكت ينستيتۋتىنىڭ (ISSAI) عالىمدارى پاندەميامەن كۇرەستەگى ەڭ ءتيىمدى تاسىلدەردىڭ ءبىرى – حالىقتى جاپپاي تەستىلەۋ جانە بايلانىستا بولعان ادامداردى انىقتاۋ ەكەنىن ايقىندادى.
زەرتتەۋلەر بارىسىندا زەرتتەۋشىلەر بايلانىستا بولعان ادامداردى باقىلاۋ ءۇشىن ارنايى موبيلدىك قوسىمشانى پايدالانۋ قاتاڭ شەكتەۋ شارالارىن قولدانباي-اق, كوروناۆيرۋستىڭ تارالۋىن تەجەۋگە بولاتىنىن انىقتادى. وسىنى انىقتاۋ ءۇشىن عالىمدار وزدەرى ويلاپ تاپقان جاڭا ءتاسىلدى – بولشەكتەرگە نەگىزدەلگەن COVID-19 سيمۋلياتورىن قولداندى. بۇل 2D كارتاسى, وندا ادامدار ۇساق بولشەكتەر تۇرىندە ۇسىنىلعان. كارتا ادامداردىڭ ورنالاسقان جەرىن, قوزعالۋ جىلدامدىعى مەن ەپيدەميالىق مارتەبەسىن ەسكەرەدى. سونىمەن قاتار ول ادامدا ارنايى موبيلدىك قوسىمشانىڭ بار ەكەنىن كورسەتەدى, ۆيرۋستى جۇقتىرعان اداممەن بايلانىس سالدارى تۋرالى حابارلايدى, سونداي-اق COVID-19 تەستىلەۋ ناتيجەسىن كورسەتەدى.
مودەل ۆيرۋستى جۇقتىرعان جانە دەنى ساۋ ادامداردى ءارتۇرلى تۇستەرمەن كورنەكى تۇردە كورسەتەدى. ادامدار ەپيدەميالىق جاعدايعا (دەنساۋلىق جاعدايىنا) بايلانىستى ءارتۇرلى ساناتتارعا بولىنەدى. بۇل ازاماتتارعا 2D كارتادا ۆيرۋستى جۇقتىرعانداردىڭ جانە دەنى ساۋلاردىڭ جالپى سانىن باقىلاۋعا, ينفەكتسيانىڭ تارالۋ جىلدامدىعىن قاداعالاۋعا, سونداي-اق قابىلدانعان شارالاردىڭ تيىمدىلىگىن ناقتى تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
ءوز زەرتتەۋلەرىندە عالىمدار كوكتەمدە يتاليادا COVID-19 ەپيتسەنترىنە اينالعان لومبارديا ايماعىنداعى لەككو پروۆينتسياسىنىڭ ناقتى مالىمەتتەرىنە نەگىزدەلدى. ينفەكتسيانىڭ تارالۋ ستسەناريلەرىن مودەلدەۋ بارىسىندا عالىمدار ەكى قاراپايىم شارانى – ۆيرۋستى جۇقتىرعان ادامداردىڭ بايلانىسىن باقىلاۋ جانە حالىقتى جاپپاي تەستىلەۋدى بىرلەسە قولدانۋ اۋرۋ مەن ءولىم-ءجىتىمدى ەداۋىر تومەندەتەتىنىن انىقتادى.
