جىل سايىن Eurasian Resources Group S.a.r.l. (ERG) جەرگىلىكتى اكىمدىكپەن كەلىسىمشارتقا وتىرىپ, الەۋمەتتىك جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا قارجىلاي قولداۋ كورسەتەدى. 2020 جىلى ەكىجاقتى قۇجاتقا سايكەس اتالعان كومپانيا 2,9 ملرد تەڭگەنى ەل يگىلىگىنە ءبولدى. وسى قاراجات ءار ءتۇرلى الەۋمەتتىك سالالارعا باعىتتالدى. اتاپ ايتساق, قوماقتى قارجى ءبىلىم بەرۋ, كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق پەن قوعامدىق كولىك سالالارىنا قاتىستى تسيفرلاندىرۋ جۇمىستارىنا ارنالعان. سونىمەن قاتار اقسۋ قالاسىندا جىلۋ الماستىرۋ قوندىرعىلارىن ورناتۋعا, ەكىباستۇز شاھارىندا بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ ورتالىعىن سالۋعا باعىتتالعان. بۇل قاراجاتتىڭ ءبىر بولىگى جەرگىلىكتى فۋتبولدى اياعىنان قايتا تۇرعىزۋعا جۇمسالدى. كومپانيا اقشاسىن ميللياردتاپ بەرگەنىمەن وڭىردە العا جىلجىعان سالا بار ما؟ باسقانى بىلاي قويعاندا جەرگىلىكتى «ERTIS» فۋتبول كلۋبىنىڭ اي مەن كۇننىڭ امانىندا تەگىس جەردەن سۇرىنگەنىن ءدۇيىم ەل بىلەدى.
تاجىريبەمىز جوق دەيتىندەي ءىرى كومپانيالارمەن العاش رەت جۇمىس جاساپ وتىرعان جوقپىز. ماسەلەن, ەۋرازيالىق توپ وڭىرىمىزدەگى ينفراقۇرىلىم مەن الەۋمەتتىك نىسانداردى جوندەۋگە, ءىرى مادەني-سپورتتىق ورىندار سالۋعا 2018 جىلى 3,7 ملرد تەڭگە, وتكەن جىلى 3 ملرد تەڭگە بولگەن ەدى. توق ەتەرىن ايتقاندا ERG كومپانياسى سوڭعى 8 جىل ىشىندە 20 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجاتتى ءوڭىردىڭ گۇلدەنۋىنە ارناعان. بۇعان ارينە مارقاياسىز. ال مىنا ءبىر جايت ەرتىستىڭ بويىن جايلاعان ەلدىڭ كوڭىلىن سۋ سەپكەندەي باسىپ وتىر.
وڭىردە سوڭعى جىلدارى ەكولوگيالىق احۋال كۇرت ناشارلاپ, سالدارىنان جازىلماس دەرتكە شالدىققانداردىڭ سانى ارتتى. جۇرەك قان تامىرلارى اۋرۋىنا دۋشار بولعانداردىڭ قاراسى كوبەيىپ, وبىر دەرتىنەن ەل بويىنشا الدىڭعى قاتارعا بىراق شىقتىق. وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ بەرگەن مالىمەتىنە سۇيەنسەك, بۇگىندە وڭىرلىك ونكولوگيالىق ديسپانسەردە 11 778 ادام ەسەپتە تۇر.
كوپ جىلداردان بەرى ەل بويىنشا سولتۇستىك قازاقستان جانە شىعىس قازاقستان مەن پاۆلودار وبلىسى ونكولوگيالىق اۋرۋلار بويىنشا كوش باستاپ كەلەدى. پاۆلودار وڭىرىندە 2019 جىلى سىرقاتتانۋشىلار كورسەتكىشى 100 مىڭ تۇرعىنعا شاققاندا 326,8 ادامدى قۇرادى. ال 2020 جىلدىڭ 9 ايىنداعى كورسەتكىش 100 مىڭ تۇرعىنعا شاققاندا 256,1 كورسەتكىشكە يە.
ءوڭىر بويىنشا ءبىرىنشى ورىندا ءسۇت بەزى وبىرى, ەكىنشى ورىندا وكپە, ءۇشىنشى ورىندا تەرى وبىرى, ءتورتىنشى ورىندا اسقازان, بەسىنشى ورىندا جاتىر موينى وبىرى تۇر. 2019 جىلى ونكولوگيالىق اۋرۋلاردان بولاتىن ءولىم-ءجىتىم كورسەتكىشى 100 مىڭ تۇرعىنعا شاققاندا 122,5 ادامدى قۇرادى. 2020 جىلعى 9 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بۇل كورسەتكىش 100 مىڭ تۇرعىنعا شاققاندا 120,4 كورسەتكىشكە يە. ءيا, ءسال ىلگەرلەۋشىلىك بار سەكىلدى. بىراق ءالى دە ءبىز وبىر دەرتى بويىنشا رەسپۋبليكا كولەمىندە الدىڭعى ورىندا تۇرمىز.
ونكولوگيالىق اۋرۋلاردان كوز جۇمعانداردىڭ باسىم كوپشىلىگى 60 جانە ودان جوعارى جاستاعى وبلىس تۇرعىندارى ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. وكىنىشتىسى داۋاسىز دەرت بۇگىندە بالالار مەن جاستار اراسىندا دا كوپ كەزدەسۋدە. وكپە وبىرىنا دۋشار بولعان ناۋقاستىڭ ءبىرى اقسۋ اۋىلدىق ايماعىنا قاراستى قالقامان كەنتىنىڭ تۇرعىنى ارىستانبەك سولتانحان.
-جاسىم 31-دە. وتباسىم بار. ءۇش بالانىڭ اكەسىمىن. ەشقاشان تەمەكى شەگىپ, ىشىمدىك ىشكەن ەمەسپىن. ءومىر بويى سالاۋتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋعا تىرىستىم. بيىل ويلاماعان جەردەن وكپەنىڭ وبىرىنا شالدىقتىم. ءدال قازىر تۇركيانىڭ ستامبۋل قالاسىندا ەم الىپ جاتىرمىن. مۇنداعى دارىگەرلەر دەنساۋلىعىمدى تەكسەرگەن سوڭ ء«سىز شاحتادا نەمەسە دەنساۋلىققا اسا قاۋىپتى رادياتسيالىق ورىندا جۇمىس ىستەيسىز بە؟» - دەپ سۇراق قويدى. مەن مەكتەپتە مۇعالىممىن دەپ جاۋاپ بەردىم.
ولار: «مۇمكىن ەمەس!» دەپ باس شايقاسىپ, تاڭدانىستى. مىنە, بۇل ءبىزدىڭ وڭىردەگى ەكولوگيالىق احۋالىمىزدىڭ جاي-كۇيىن كورسەتەتىن بىردەن ءبىر مىسال. وسىلاي جالعاسا بەرسە ەلدىڭ بولاشاعى نە بولماق؟ قاتارلاستارىمنىڭ, باۋىرلارىمنىڭ ەكولوگيانىڭ سالدارىنان مەن سەكىلدى اۋىر سىناققا ۇشىراعانىن قالامايمىن,-دەيدى ا.سولتانحان.
وڭىردە 2020 جىلدىڭ مامىر ايىندا پاۆلودار وبلىستىق ونكولوگيالىق ديسپانسەرىنىڭ جاڭا كەشەنى پايدالانۋعا بەرىلدى. حالىققا مامانداندىرىلعان ونكولوگيالىق كومەكتىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ جانە كولەمىن كەڭەيتۋ, ونكولوگيالىق ناۋقاستاردى وڭالتۋ ءۇشىن جاڭا ۇلگىدەگى ونكولوگيالىق كەشەندە قاجەتتى دۇنيەنىڭ بارلىعى بار. ستاتسيونارلىق كورپۋس, جەكە وپەراتسيالىق-رەانيماتسيالىق بلوك جيىنتىعى, الەمدىك ستاندارتتارعا سايكەس كەلەتىن رادياتسيالىق تەراپيانىڭ ينتەرۆەنتسيالىق ادىستەرىن جۇرگىزۋگە ارنالعان راديوپروتەكتورلىق بۋنكەرلەرى بار راديولوگيالىق بولىمشە جۇمىس جاساۋدا.
بۇل ارينە شىبىن جانى ءۇشىن شىرىلداعان ناۋقاستارعا ۇلكەن كومەك. بىراق ءبىز ەڭ الدىمەن اۋرۋدىڭ سالدارىمەن ەمەس سەبەبىمەن كۇرەسكەنىمىز ءجون بولار ەدى. جان جاعىن اۋىر مەتالداردى قورىتاتىن زاۋىتتار قورشاپ العان ەرتىس پەن باياناۋىل اراسىن مەكەندەگەن ەلدىڭ ەرتەڭى ءۇشىن قايتپەك كەرەك؟ ەكولوگيالىق احۋالدى تۇزەمەسەك «باياعى جارتاس سول جارتاس» كۇيىندە قالارى ايدان انىق. بۇل تۇرعىدا جەرگىلىكتى ەكولوگيالىق دەپارتامەنت ماماندارىمەن تىلدەسىپ كوردىك.
- وڭىردە ەكولوگياعا قاتىستى ماسەلە جوق دەپ ايتا المايمىز. يندۋستريالدى ايماق بولعان سوڭ بۇل تۇسىنىكتى جاعداي. ءبىز ءوز تاراپىمىزدان مۇمكىندىگىمىز جەتكەنشە بارلىق شارالاردى جاساۋدامىز. مىسالى, 2020 جىلدىڭ 10 ايىندا دەپارتامەنتتىڭ ينسپەكتسيالىق قىزمەتى 37 تەكسەرۋ جۇمىسىن جۇرگىزدى. ونىڭ 13-ءى پروفيلاكتيكالىق باقىلاۋ بولسا, 24-ءى جوسپاردان تىس تەكسەرۋ ەدى. جۇرگىزىلگەن پروفيلاكتيكالىق باقىلاۋ ناتيجەلەرى بويىنشا دەپارتامەنت 47 ورەسكەل جانە 27 ەلەۋلى ەكولوگيالىق زاڭبۇزۋشىلىقتى انىقتادى. بۇدان باسقا, 21 ملن.805,8 مىڭ تەڭگە سوماسى كولەمىندە 40 نىسانعا اكىمشىلىك ايىپپۇل سالىندى. ەكولوگياعا كەلتىرىلگەن زالالدى وتەۋ ءۇشىن كاسىپورىندارعا جالپى سوماسى 2 ملرد.642 ملن. 755,4 مىڭ تەڭگەگە كولەمىندە 36 نۇسقاما بەرىلدى. بۇگىنگە دەيىن ونىڭ 26-سى (14 ملن. 830,036 مىڭ تەڭگە سوماسى) ءوندىرىلىپ الىندى, - دەيدى پاۆلودار وبلىستىق ەكولوگيا دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى دارحان يسجانوۆ. ال ءىرى ونەركاسىپتەرگە باعىتتالعان جالپى سوماسى 7 ملن. 809,9 مىڭ تەڭگەنى قۇرايتىن 5 نۇسقاما سوت ارقىلى شەشىمىن تاپپاق. ولاردىڭ قاتارىندا «اي-سۋ» جشس, «كەز» اق, «قازاقستان ءاليۋمينيى» اق, «ەەك» اق, «ەرتىس سەرۆيس» جشس بار.
كۇن تارتىبىندە تۇرعان ەكولوگيالىق ماسەلەسىنىڭ شەشىمىن تابۋعا جەرگىلىكتى بيلىك تە نازار اۋدارا باستاعان سىڭايلى. ماسەلەن, وبلىس اكىمى ابىلقايىر سىقاقوۆ ىلگەرىدەگى حالىققا ەسەپ بەرۋ كەزىندە ءوڭىر ءۇشىن قولايلى ەكى ءتاسىلدى باسا ايتقان ەدى.
- باستى ماسەلە – ءوندىرىس ورىندارىنان بولىنگەن لاستاۋشى زاتتاردىڭ مولشەرى بولىپ تۇر. 2019 جىلى ول 717 مىڭ توننانى قۇراعان ەدى. بۇل ەل ىشىندەگى پاۆلودار وبلىسىنىڭ انتيرەكوردى», - دەپ اتاپ وتكەن بولاتىن ايماق باسشىسى. ونىڭ پىكىرىنشە جاعدايدى تۇراقتاندىرۋدىڭ ەكى نەگىزگى جولى بار. ء«بىرىنشىسى – ەڭ وزىق قولجەتىمدى تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ. ەۋروپادا وسى تاجىريبە قوقىستاردى 94 پايىزعا قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرۋدە. ەڭ وزىق قولجەتىمدى تەحنولوگيالاردى ەنگىزگەن مەكەمەلەر قورشاعان ورتاعا ەميسسيا تولەۋدەن بوساتىلماق. ال بۇل جۇمىستان باس تارتقانداردىڭ ەميسسيا مولشەرلەمەسى ۋاقىت ساناپ ارتا بەرەدى. ايتپاقشى, ەكولوگيا مينيسترلىگى ەڭ وزىق قولجەتىمدى تەحنولوگيالاردى العاشقى بولىپ ەنگىزەتىن توپ-50 كومپانيانى ىرىكتەپ العان ەدى. اتالعان كومپانيالار قاتارىندا ءبىزدىڭ وڭىردەگى ونەركاسىپتەر دە بار. ايماق باسشىسىنىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, ونەركاسىپ مەكەمەلەرىمەن بىرلەسىپ اۋاداعى قوقىس كولەمىن قىسقارتۋعا ابدەن بولادى. اكىم ۇسىنعان ەكىنشى ءتاسىل – كوگالداندىرۋ. «تابيعات پايدالانۋشىلارى وزدەرىنىڭ سانيتارلىق اۋماقتارىن قاجەتتى نورماعا دەيىن كوگالداندىرۋى كەرەك. اۋدانداعى 16 ءىرى مەكەمە ون پايىز جەردى دە كوگالداندىرمايدى! بۇل ەكولوگيالىق مادەنيەتتىڭ تومەن ەكەندىگىن كورسەتەدى», دەپ اتاپ ءوتتى ءا.سقاقوۆ.
اكىم بۇل ويىن وسى جىلدىڭ 26-شى قاراشاسىندا نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن بريفينگتە ساباقتاي ءتۇستى. جۋرناليستەردىڭ سۇراعىنا جاۋاپ بەرگەن ابىلقايىر بالعاباي ۇلى ەكولوگيا ماسەلەسىنە توقتالدى.
– وڭىردەگى تۇيتكىلدى پروبلەمانى شەشۋدى ءتورت نەگىزگى باعىتقا ءبولىپ قاراستىرۋدامىز. بۇل تۇرعىدا كاسىپورىنداردىڭ شىعارىندىلارىن شەكتەۋ, تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتاردى باسقارۋعا ايىرىقشا كوڭىل بولىنۋدە. سونىمەن قاتار كوگالداندىرۋ جانە ەكولوگيالىق قوعام وكىلدەرىمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى كۇشەيتۋ باعدارلامالارىن ىسكە اسىرۋدامىز. وڭىردە ەكولوگيالىق كەڭەس جۇمىس ىستەۋدە. ءبىز ERG توبىنا قارايتىن ءىرى كاسىپورىنداردا شىعارىندىلاردى شەكتەۋ بويىنشا ون جىلدىق باعدارلامانى ىسكە اسىرۋدى قولعا الدىق. الداعى ۋاقىتتا اتالعان توپتاعى ءىرى كاسىپورىندار ەسكىرگەن سۇزگىلەردى زاماناۋي گيبريدتەرمەن الماستىرادى. پاۆلودار اليۋميني زاۋىتىندا العاشقى ەكى فيلتر ورناتىلدى. جاڭا سۇزگىلەر جىلدىق شىعارىندىلار كولەمىن 2,4 تونناعا ازايتاتىن بولادى, - دەدى ءوڭىر باسشىسى ءوز سوزىندە. سونىمەن قاتار اكىمنىڭ ايتۋىنشا, الداعى جىلدان باستاپ پاۆلودار قالاسىندا جىل سايىن بيىكتىگى 1,5-2 مەتردەن اساتىن 20 مىڭ ءتۇپ اعاش وتىرعىزۋ جوسپارلانۋدا. اتالعان باعدارلاما ەكىباستۇز جانە اقسۋ شاھارلارىندا دا جۇزەگە اسىرىلماق.
عالىمداردىڭ زەرتتەۋىنە ۇڭىلسەك ورتا ەسەپپەن ءبىر اعاش جىل سايىن شامامەن 260 فۋنت وتتەگى شىعارادى ەكەن. دەمەك, جەتىلگەن ءبىر اعاش ەكى وتباسىن ءبىر جىلعا جەتەتىن كيسلورودپەن قامتاماسىز ەتەدى دەگەن ءسوز. ورتا ەسەپپەن ءبىر شاڭىراقتا 5 ادام بار دەپ ەسەپتەسەك 20 مىڭ ءتۇپ اعاش 40 مىڭ وتباسىنداعى 200 مىڭ ادامدى تازا اۋامەن تىنىستاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بيىلعى جىلدىڭ قازان ايىنداعى ەسەپ بويىنشا پاۆلودار وبلىسىندا 751212 ادام تۇراتىنىن ەسكەرسەك وتىرعىزىلاتىن اعاشتار ءوڭىر تۇرڭىندارىنىڭ شامامەن 4/1 بولىگىنە جەتەرلىكتەي اۋانى تازارتادى. الپاۋىت زاۋىتتاردىڭ الىپ مۇرجالارى اۋىزدىقتالىپ, زاماناۋي گيبريدتەر ورناتىلسا, كوگالداندىرۋ جۇمىستارى الداعى بىرنەشە جىل بويى توقتاۋسىز جۇرگىزىلسە عانا ماسەلەنىڭ بەتى بەرى قاراماق. ەندىگى جەردە جاۋاپتىلار باستاعان ءىستى ورتا جولدان تاستاپ كەتپەي, سوڭىنا دەيىن جەتكىزسە بولعانى.
ماقالاعا قاتىستى ينفوگرافيكا سىلتەمەدە: https://public.flourish.studio/visualisation/4506705/
الپىسباي حونج,
جۋرناليست
